Văn hóa

Từ di sản sống đến "tiết mục phục vụ"

Nhưng nếu chỉ dừng ở “phục vụ”, đờn ca tài tử Nam Bộ sẽ dần trở thành một thứ âm thanh nền cho bữa ăn hay tour du lịch.

Người nghe có thể vỗ tay lịch sự, quay vài đoạn video, rồi quên rất nhanh. Trong khi bản chất của loại hình nghệ thuật này không sinh ra để “biểu diễn sân khấu hóa” theo kiểu công nghiệp du lịch.

Nó sinh ra từ đời sống. Từ những đêm trăng bên mé sông. Từ chiếc ghe neo giữa vàm. Từ người nông dân hào hứng và thảnh thơi sau mùa gặt. Từ nỗi nhớ, tình thương, sự hào sảng và cô đơn của người miền sông nước.

Đây vốn là “âm nhạc của tâm hồn”, không phải “âm thanh minh hoạ cho tour tuyến”.

Vì vậy, thay vì loay hoay không biết "biểu diễn bài gì cho khách xem”, thì cần trăn trở nghiêm túc rằng "làm sao để du khách bước vào không gian văn hoá miền Tây”. Hai vấn đề đó rất khác nhau. Nếu chỉ phục vụ, du khách là khán giả. Nếu tạo trải nghiệm văn hoá, du khách trở thành người đồng cảm.

Một bài Dạ cổ hoài lang vang lên giữa nhà cổ, dưới ánh đèn dầu, cạnh dòng sông lộng gió… sẽ khác hoàn toàn với việc dựng sân khấu LED chớp nháy rồi hát thật to để “cho vui”.

Muốn giữ du khách, hãy để họ sống cùng đờn ca tài tử

Có lẽ đã đến lúc các khu du lịch miền Tây cần tư duy lại. Ta không cần thêm số lượng tiết mục, mà cần “thiết kế không gian sống cùng đờn ca tài tử”.

Điều miền Tây mang đến có thể là một buổi chiều chèo xuồng nghe tiếng đàn vọng từ xa. Một đêm ngủ homestay nghe chủ nhà kể chuyện đời của bản vọng cổ. Một lớp trải nghiệm gảy vài câu guitar phím lõm. Một phiên chợ nổi mà tiếng rao hòa với câu hò. Một quán trà nhỏ nơi nghệ nhân không đứng trên sân khấu, mà ngồi cạnh du khách như những người tri kỷ.

Khi đó, loại hình nghệ thuật Nam Bộ này không còn là “dịch vụ giải trí”.

Mà trở lại đúng căn cước của nó: một di sản sống.

Điều đáng lo không phải giới trẻ không nghe vọng cổ, đờn ca. Điều đáng lo hơn là người lớn đang vô tình làm cho loại hình này trở nên xa lạ bằng cách đóng khung nó vào vài bộ áo biểu diễn và vài tiết mục có sẵn.

Di sản văn hoá không sống bằng bảo tồn tĩnh. Di sản sống bằng sự kết nối cảm xúc giữa con người với con người.

Du khách quốc tế nhiều khi không hiểu hết lời ca. Nhưng họ có thể cảm được ánh mắt người nghệ nhân, tiếng đàn réo rắt, không gian sông nước, sự chậm rãi rất khác với đô thị hiện đại.

Đó chính là “giá trị không thể sao chép”.

Miền Tây không thiếu trái cây ngon, không thiếu món ăn ngon. Nhưng thứ làm du khách nhớ lâu đôi khi là một câu vọng cổ giữa hoàng hôn. Bởi sau cùng, du lịch không chỉ là đi đến một nơi. Mà là chạm vào linh hồn của vùng đất đó.

LÊ MINH HOAN