Câu chuyện nông nghiệp hôm nay
Chiến dịch 100 ngày thực hiện Nghị quyết 57: Bộ máy cần gì để cất cánh? | KỲ 2
Dưới sức ép từ những mục tiêu lớn của Nghị quyết 57 và chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ, ngành NN-MT đang bước vào cuộc "tổng tiến công" với chiến dịch 100 ngày thực hiện nghị quyết trên.
Không chỉ đơn thuần là áp lực tiến độ, đây là "bài thi" khắc nghiệt nhất để đo lường năng lực thực thi, khả năng làm chủ công nghệ và bản lĩnh gỡ bỏ những "điểm nghẽn" thể chế tồn tại dai dẳng. Tính đến hết quý 2/2026, thời điểm "bản lề" của chiến dịch, câu hỏi đặt ra là: Sau 100 ngày, diện mạo của bộ máy sẽ thay đổi thực chất, hay tất cả chỉ dừng lại ở những con số báo cáo khô khan trên giấy?
Loạt bài của Nông Thôn Việt sẽ góp thêm góc nhìn để làm rõ nghịch lý giữa khát vọng vươn mình và quán tính cũ kỹ, từ đó chỉ ra những "mạch sống" cần thiết để nền nông nghiệp thực sự cất cánh.
Kỳ 1: Tại sao bộ máy đối mặt với áp lực chồng chất
Kỳ 2: “Nghịch lý” giữa tham vọng và hạ tầng
Kỳ 3: Bài toán về sự bền vững
KỲ 2: Nghịch lý giữa tham vọng và hạ tầng
Nếu thể chế là đường băng, thì hạ tầng số chính là động cơ để ngành cất cánh. Chúng ta đang đầu tư cho công nghệ với niềm tin rằng đây là “phép màu” giải quyết mọi nút thắt.
Tuy nhiên, thực tế giải ngân và sự manh mún trong cách làm dữ liệu tại các địa phương, lại đặt ra nhiều vấn đề đau đầu khác.
Con số giải ngân 30%, nói gì?
Chuyển đổi số được định vị là “xương sống” của nền kinh tế nông nghiệp hiện đại, là chìa khóa để minh bạch hóa từ nông trại đến bàn ăn.
Thế nhưng, khi nhìn vào con số giải ngân vỏn vẹn 30% kinh phí cho khoa học công nghệ trong 6 tháng qua, thì câu chuyện rẽ qua hướng khác.
Chúng ta đang xây dựng một nền móng vững chắc cho tương lai, hay chỉ đang… lướt lên một nền hạ tầng chưa hoàn thiện?
Nghịch lý nằm ở chỗ, chúng ta đặt ra những bài toán chiến lược mang tầm nhìn dài hạn, nhưng nguồn vốn lại đang "ngủ đông" trong kho. Nút thắt này nằm ở thủ tục hành chính và tư duy vận hành.
Đây không chỉ là sự chậm trễ của con số, mà là sự bất tương xứng giữa tư duy đầu tư công lạc hậu với tốc độ của kỹ thuật nông nghiệp.
Khi thủ tục hành chính quản lý công nghệ cứng nhắc như quản lý vật tư xây dựng, thì việc vốn nằm yên là hệ quả tất yếu. Cần một sự thay đổi quyết liệt trong cơ chế. Đó là chuyển đổi từ mô hình đầu tư dự án đơn thuần sang mô hình thuê dịch vụ hạ tầng số. Việc này nhằm để đảm bảo tính linh hoạt và cập nhật.
Khi Đồng Tháp là điểm sáng công nghệ giữa những ốc đảo dữ liệu
Đến nay, Đồng Tháp đã thành côngtrong việc số hóa 100% dữ liệu từ cấp xã. Đồng thời vận hành hệ thống giám sát sâu rầy thông minh bằng AI.
Đây là minh chứng rõ nhất cho việc kỹ thuật cao không hề xa vời nếu có tư duy quản trị đúng.
Tuy nhiên, nếu nhìn rộng ra toàn quốc, những mô hình như Đồng Tháp lại đang trở thành các "ốc đảo dữ liệu" rời rạc. Tại sao vậy?
Vì thiếu một bộ khung tiêu chuẩn, một kiến trúc dữ liệu dùng chung từ Bộ.
Khi mỗi tỉnh sử dụng một nền tảng khác nhau, dữ liệu không thể kết nối. Đã vậy thì không thể chuẩn hóa để tạo ra hệ thống cảnh báo sớm cấp quốc gia, hay minh bạch hóa chuỗi cung ứng.
Nếu không sớm ban hành bộ tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc để kết nối các ốc đảo này, thì dẫn tới lãng phí, bất cập. Bởi việc đầu tư càng nhiều, càng chỉ làm tăng sự hỗn loạn trong quản lý. Và biến hàng nghìn tỷ đồng trở thành những "nghĩa địa thông tin" vô dụng.
Nguy cơ từ hạ tầng số thiếu nhân lực chuyên sâu
Chúng ta nói nhiều về nông nghiệp 4.0, nhưng hạ tầng số thực tế đang ở tình trạng thiếu nguồn lực nhân lực cao.
Câu chuyện tỉnh Thái Nguyên huy động sinh viên tham gia đo đạc dữ liệu đất đai tại địa phương, được Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng biểu dương tại hội nghị sơ kết 6 tháng vừa qua, là cách để các địa phương khác học tập, suy ngẫm.
Nhưng, nó cũng là tín hiệu cảnh báo đỏ về sự thiếu hụt trầm trọng nguồn nhân lực chuyên trách. Kỹ thuật hiện đại không thể vận hành bằng sự nhiệt tình. Nếu thiếu đội ngũ kỹ sư giỏi để vận hành, bảo trì và cập nhật liên tục, những hệ thống thông tin đắt đỏ sẽ sớm biến thành gánh nặng quản lý. Trong khi nó được sinh ra để làm công cụ thúc đẩy tăng trưởng.
Chúng ta đang đầu tư tỷ tỷ vào "cỗ máy", nhưng lại quên đầu tư vào "người lái". Nếu sau chiến dịch 100 ngày, các hệ thống được bàn giao, với thực trạng như hiện nay thì sao? Không có kinh phí vận hành. Không có chuyên gia duy trì. Những "công trình số" này, liệu sẽ chỉ là những khối sắt vụn trên không gian mạng?
Tình trạng này, không phải bây giờ mới có. Cách đây 3 năm, một dự án nuôi heo đen đi cùng quy trình xử lý thịt xông khói do Đức tài trợ, đã được thực hiện tại Nam Giang - Quảng Nam.
Sản phẩm được người mua chào đón, bởi làm theo chuỗi sản phẩm, mọi thứ khép kín, có truy suất nguồn hẳn hoi. Nhưng sau đó, thấy không xuất hiện nữa.
Hỏi ra thì mới biết, dự án kết thúc, người ta rút đi, người địa phương tiếp nhận nhưng… bó tay vì không biết vận hành máy móc.
Tư duy thực dụng: Công nghệ không phải là phép màu mua sẵn
Đã đến lúc phải nhìn thẳng vào sự thật: Chuyển đổi số không phải là việc mua sắm những phần mềm hào nhoáng để báo cáo.
Một ngành nông nghiệp thông minh cần những "nông dân số" và những cán bộ quản lý am hiểu kỹ thuật cao. Hoàn toàn không thể dừng lại ở những con số về số lượng phần mềm đã được lắp đặt. Cần một lộ trình đầu tư hạ tầng có trọng tâm, thay vì lối đầu tư dàn hàng ngang gây lãng phí.
Đã đến lúc Bộ NN - MT cần thay đổi vai trò không chỉ là người đặt đầu bài, mà phải là người kiến tạo hệ sinh thái. Với đầu nguồn từ Bộ, các địa phương có thể kết nối, chia sẻ dữ liệu và doanh nghiệp có thể yên tâm đầu tư hạ tầng logistics.
Bởi suy cho cùng, công nghệ chỉ là công cụ, còn hạ tầng cứng và tư duy con người mới là động cơ thực sự để ngành nông nghiệp cất cánh. Nếu cứ tiếp tục dùng tư duy cũ để giải quyết bài toán công nghệ cao, chúng ta sẽ mãi mãi đi sau thế giới.
