Góc nhìn

Đề Văn tốt nghiệp: Câu hỏi mấy phần trăm day dứt

Tôi đọc đề văn tốt nghiệp năm nay, rơi vào xao xác những câu hỏi. Có ai không lớn lên từ đất, mở mắt mà không thấy cây? Lớn lên một chút, là lẫm chẫm theo mẹ theo cha ra đồng. Những năm tháng dài khốn khó.

“Chăn trâu đốt lửa trên đồng/ Rạ rơm thì ít, gió đông thì nhiều/ Mải mê đuổi một con diều/ Củ khoai nướng để cả chiều thành tro”(Chăn trâu đốt lửa – Đồng Đức Bốn).

Lá đấy. Rơm rạ cũng là lá thôi. Làm đồng giữa nắng đổ lửa, có cây lớn như trụ trời giữa đồng, là cả đám gặt ghé rồi đó, ngước nhìn tàn cây. Lá biếc xanh thách thức, như cái dù khổng lồ ngăn bớt mồ hôi. Và ngủ thiếp đi trong rì rào của gió.

Bài thơ nói nhiều lá rụng. Ở tuổi các em, cánh cửa người lớn đã mở. Nó dạy điều gì đây? Đừng nghĩ là quy luật biến hóa không ngừng còn - mất của vạn vật như cuộc đời, quá to tát. Có bao nhiêu phần trăm bạn trẻ, sáng nay ngồi trong phòng thi, đã một lần nhìn lá rụng? Tôi không chắc là nhiều, như câu hỏi: Bao đứa trẻ bây giờ chứng kiến trọn vẹn mặt trời mọc rồi lặn? May ra những đứa trẻ ở quê thì có.

Khúc giang tấu vĩ đại

Lá rụng là chia ly. Nó rời vòng tay ấm êm từ thân mẹ mà bao năm tháng đã mang trên đôi vai thanh xuân ca hát. Về với đất. Câu cuối bài thơ “Khói hắc hắc thơm thơm bay lên/ À, à, vậy chứ, vậy chứ, - những chiếc lá reo phù phù, nhảy nhót”. Nó hóa thân qua lửa từ bàn tay cậu bé, bên nồi cơm chiều chờ mẹ về. Một cảnh phim giản đơn, đủ gợi về sự tận hiến trong mừng vui.

Vậy, nói điều gì với học trò đây? Lửa, hay là đất, hay đó là chuyện tái sinh? Không đủ. Lá rụng về cội. Cũng không đủ. Bạn như lá đấy, ngày mai với bạn là cả một khung trời đầy gió. Có khi bạn lướt qua những tàn cây. Giẫm đạp trên lá với cung bậc thăng hay trầm tùy vào tâm trạng. Nó là vô tri khi bạn có bên mình một giấc mơ khác. Nhưng là vực thẳm, là giếng nước để bạn thấy trong đó khi rơi vào nghịch cảnh. Khi đó, bạn là lá đã rơi. Nhưng đó là những chiếc lá biết hát, biết suy tư về cuộc đời, thân phận.

Tôi nghĩ, có bạn nào rời khỏi phòng thi, đi qua cánh đồng, nhớ đề thi vừa làm, mà thấy như đáp án ở ngay chân ruộng không?

Ở đó, bao người như lá, đất là mẹ, là gia tài, là nơi đi về không chút đắn đo mà đầy phước hạnh. Hãy nhìn những người đang cúi xuống trong cái nắng đổ mắt, mưa trắng trời kia, quần quật tìm từ đất, từ bùn hạt lúa. Họ như lá, cắm vào đất mẹ.

Đó là khúc giang tấu không ngừng của thiên nhiên vĩ đại. Gieo hạt. Mong ngóng mầm xanh. Nâng niu lúc đơm hoa rồi mỉm cười ngày hái quả. Sống thuận theo thời tiết, biết ơn từ giọt mưa lành đến cái nắng gắt.

Để rồi khi đã đi trọn một vòng đời dâng hiến, khi mái đầu đã bạc và đôi tay đã mỏi, họ lại chọn cách lặng lẽ nằm lại dưới bóng cây xanh, hòa vào lòng đất quê hương như một sự trở về thanh thản nhất.

Vậy mà khi trôi dạt đến những chân trời ngột ngạt bê tông và ánh đèn đô thị, đi suốt một đời người, sâu thẳm trong lòng mỗi người vẫn vẹn nguyên những khoảng lặng ngơ ngác.

Nhưng tôi vẫn hỏi: Giữa cơn lốc đô thị, AI, công nghệ ngập mặt này, đề thi đó nhắc ai bây giờ, và nhớ thì làm gì? Nỗi nhớ, nhắc, rồi trả lời đó, ra khỏi phòng thi, có bạn nào nhớ không?.

Một đề văn truy vấn về lãng quên.

Sắc xanh trên nền trời khao khát

Nhớ thì làm gì khi cây xanh ngày cũ đã chặt, khi dòng sông xưa đã đổi dòng? Tôi mong và tin, đến lúc nào đó, trên vạn dặm quan hoài mệt mỏi, bạn sẽ sực nhớ hôm nay. Chiếc lá như cái neo duy nhất giữ cho con người ta không bị bật rễ giữa cuộc sống quay cuồng này. Nhớ về mùi khói, mùi lá để những bước chân đang lao đi quá nhanh biết dừng lại, biết cúi đầu trước những hy sinh vô danh.

Mọi thứ rồi qua đi qua đi. Chiếc lá năm cũ đã thoát xác, nhưng chỉ cần lòng người còn đau đáu một mùi khói, một sắc lá, thì những mầm xanh mới vẫn sẽ mọc lên. Và phía trước là bầu trời xanh lá.

“À, à, vậy chứ, vậy chứ”. "Thần" của cả bài thơ nằm ở đây. Vậy hãy cúi xuống nhìn đi bạn. Lá đời bạn đang xanh. Đừng lo. Dẫu lỡ bạn không qua được phen thi cử này, thì cửa vẫn không đóng. Bạn không cô đơn. Xung quanh bạn còn bao cây lớn, chở che, nâng đỡ. Và hơn hẳn bạn là chính lá, là cây đó. Tôi tặng bạn câu thơ của Thi Hoàng: “Cây cứ đứng với nền trời khao khát - Nâng chiếc mầm trên tận đỉnh cây cao”.

TRUNG VIỆT