Góc nhìn
Chim Lạc, Sơn Tùng M-TP và cách người trẻ đang đọc lại di sản
Sự bùng nổ các concert của Anh trai, Chị đẹp, Em xinh… trong suốt 2 năm qua gần như đã cho ra một công thức chế tác thành công: ngoài phần nhìn thì khâu phối trộn trong phần nghe là xưa - nay, dân tộc - hiện đại; thậm chí chất cổ truyền - từ khí nhạc đến thanh nhạc là phần hồn của kỹ nghệ biểu diễn - tiêu khiển này.
Nhiều "chim Lạc" khác đã từng bay
Một Soobin Hoàng Sơn độc tấu đàn bầu. Cái kiểu Soobin “lên đồng” trên từng cú nhấn, rung, nẩy khiến “gai con” khó đứng khôn ngồi. Họ yêu thích, khóc cười với tiếng đàn Việt Nam ấy. Với “Ngồi tựa mạn thuyền” mà trước khi coi-nghe Soobin, họ dường như không biết nó từng tồn tại ra sao.
Một Đức Phúc tạo hình, tạo không gian âm nhạc bằng sắc màu tre Việt Nam và thần thoại Thánh Gióng trong “Phù Đổng Thiên Vương”. Nó đánh thức bao ký ức cổ tích thời thơ bé của khán giả… phụ huynh. Còn những fan cứng của Phúc, từ độ đó, dường như nhận thấy trong mình cũng có chất… Gióng thì phải!
Cho đến mùa nhạc Tết Bính Ngọ 2026. Ngập tràn những dấu ấn cá nhân được thiết kế trên nền văn hóa dân tộc. Những chỉ dấu di sản vùng miền, phong tục và nếp nhà được truyền qua các thế hệ.
Cần nhớ, MV nhạc Tết không đơn thuần là sản phẩm giải trí. Nó là thước đo thị trường - nhãn hàng. Vậy nên, xu hướng nương tựa và đánh thức di sản trong các dự án này là lựa chọn của đám đông. Còn nữa, của người tiêu dùng.
Chim Lạc và Sơn Tùng MTP: Lĩnh ấn văn hóa xuất ngoại
Nên, khi đến hình ảnh Sơn Tùng M-TP cưỡi mô hình chim Lạc giữa đường phố Los Angeles (Mỹ), nó gần như thuộc về xu hướng tiếp nhận của người-đương-thời. Nó được tự diễn giải một cách nhẹ nhàng, khá đơn giản. Đó là một trong nhiều “món” mà Sơn Tùng mang ra nước ngoài. Là cách để thế giới nhận diện signature - không chỉ của Sơn Tùng M-TP mà là âm nhạc. Là tiếng nói, hình ảnh Việt Nam.
Nếu đặt Chim Lạc cạnh họa tiết rồng thời Lý, đua bò ở An Giang hay mặt nạ trong múa trò Xuân Phả, thì... biên độ hiểu sẽ rộng hơn. Rằng, cậu ấy đang lĩnh ấn văn hóa xuất ngoại. Một hình ảnh có tính chất huyền thoại đặt ngay giữa một khung cảnh không thể… thực hơn. Đường phố của những thiên thần, ở một góc nhỏ còn gắn luôn dòng chữ “for lease”. Nó đối lập kinh khủng nên nó cũng tạo ra một thị giác mạnh. Tạo một tuyên xưng về sự hiện diện của chủ thể - với tư cách của hai cấu trúc văn hóa, hơn là một “trò chơi vương quyền” cá nhân.
Nên có lẽ, không nên sa vào tranh cãi để dành phần ai đúng ai sai. Trước những chất liệu di sản, hãy cho phép hậu sinh được chiêm bái, ngưỡng vọng, rờ đụng. Hãy để họ đánh thức theo cách của họ. Miễn nó có câu chuyện của nó, có mạch cảm xúc và ngôn ngữ kết nối của riêng họ nhằm bày tỏ một ý tưởng, thông điệp. Hãy lắng nghe họ muốn nói gì đó cho thế giới, vì con người.
Di sản, không phải là bất biến
Di sản - trong đó cả vật thể và phi vật thể, truyền khẩu, mà cụ thể là một vật tổ với tính Thiêng, đừng xem là chuyện "cấm sờ". Nó cần được “thắp sáng” trong không gian hiện tại, tiếp nối. Nên, cách người thời nay “đọc”, “cảm” di sản sẽ phản chiếu chính tâm hồn, nhận thức, khát vọng của họ. Chẳng ai nương tựa vào đấy để đi bỉ bôi, hỗn xược, báng bổ. Trừ phi không học, đọc, tìm hiểu cho tới nơi tới chốn thì cách giải mã, sáng tạo sẽ dễ bị lệch-lạc.
Còn cẩn trọng lựa chọn từng di cảo, di chỉ để lấy đó làm nguồn cảm hứng sáng tạo đã là một sự “biết đâu nguồn cội”. Truyền đi cái tinh thần ấy cho người cùng thời là một sứ mệnh. Họ cần được ghi nhận, cổ vũ, tiếp sức.
Bởi, quan trọng là, trong thế giới đa nền tảng như thời nay, thì việc tận dụng công nghệ số, khai thác thuật toán là cách các hoàng tử mở cánh cổng “kho báu” di sản. Bằng không, nó cứ mãi là người đẹp ngủ trong rừng.
Liệu ai sẽ đánh thức di sản, nếu không là người của đương thời? Hãy để cho họ tự bước đi theo cách của họ. Từ di sản sẽ tạo ra di sản - vốn không phải là thứ bất động. Khiến di sản chuyển động dưới sức sáng tạo, tiếp nối của con người, cũng là một di sản vậy!
