Chim Lạc không sợ bị đứng lên, Chim Lạc chỉ sợ bị lãng quên
Tranh luận về việc Sơn Tùng đứng trên hình tượng Chim Lạc trong MV mới đã làm dấy lên nhiều ý kiến trái chiều. Nhưng nhìn ở một góc độ khác, sự việc cũng khiến hàng triệu người trẻ lần đầu tìm hiểu về Chim Lạc, văn hóa Đông Sơn và những biểu tượng văn hóa của dân tộc.
Chim Lạc bất ngờ trở thành tâm điểm
Vài ngày qua, nhờ MV ca nhạc Come My Way của Sơn Tùng, Chim Lạc bỗng trở thành chủ đề nóng trên mạng xã hội. Người ta tranh luận về việc nghệ sĩ có nên đứng trên biểu tượng này không. Người thì cho rằng đó là sự thiếu tôn trọng với biểu tượng văn hóa. Người khác lại cho rằng không nên quá khắt khe với một sản phẩm sáng tạo.
Điều thú vị là, giữa cuộc tranh luận ấy, Chim Lạc bất ngờ... sống lại.
Mấy nghìn năm Chim Lạc nằm yên trên mặt trống đồng, ít người hỏi han. Hình ảnh này lặng lẽ đi vào nhiều chi tiết đời sống của người Việt, từ vật trưng bày đến thảm sàn, rèm, thời trang, thậm chí… gạch trang trí. Rồi một ngày đẹp trời, cả nước bỗng quan tâm bàn tán, bênh vực, phản đối, phân tích…
Các thế hệ Gen Y, Gen Z, Gen Alpha... bỗng rùng rùng tra cứu về hình ảnh này. Mấy đứa học trò của tôi, nay đã là sinh viên năm hai, vốn dân khoa học tự nhiên, bỗng hỏi mượn sách liên quan lịch sử Đông Sơn. Đứa thì lấy hình trống đồng làm hình nền laptop.
Khi tranh cãi khiến di sản được nhắc nhớ
Câu chuyện đang ồn ào thực ra không nằm ở Sơn Tùng MTP hay biểu tượng cụ thể nào.
Người Việt đôi khi rất lạ với di sản của mình. Khi nó nằm trong bảo tàng thì ít người ghé xem. Khi nó nằm trong sách giáo khoa thì ít người nhớ. Nhưng khi ai đó động vào nó, lập tức nhận ra mình yêu nó mãnh liệt.
Thế nên, cuộc tranh luận lần này rất thú vị và đáng để lắng nghe. Nó cho thấy, đâu đó trong tâm thức người Việt, đó vẫn là một biểu tượng có sức nặng.
Một xã hội trưởng thành là xã hội chấp nhận những cuộc tranh luận như vậy. Nhưng không biến khác biệt quan điểm thành cuộc chiến đúng - sai. Bởi bản thân văn hóa cũng luôn vận động.
Vấn đề nằm ở ranh giới. Một tác phẩm nghệ thuật có quyền sáng tạo. Nhưng sáng tạo không đồng nghĩa với việc muốn làm gì cũng được.
Ngược lại, những người bảo vệ văn hóa có quyền lên tiếng. Nhưng bảo vệ văn hóa không có nghĩa là đóng băng biểu tượng bằng khoảng cách và sự khe khắt.
Nếu một MV khiến hàng triệu người trẻ lần đầu tiên tìm kiếm về biểu tượng văn hóa. Khiến họ đọc về văn hóa Đông Sơn, tìm hiểu lịch sử trống đồng Việt Nam, thì rất đáng mừng.
Bởi điều đáng lo nhất với một biểu tượng văn hóa là không còn ai quan tâm tìm hiểu.
Bài học từ cách thế giới đưa di sản vào đời sống hiện đại
Nhìn ra thế giới, rất nhiều quốc gia đã phải đi qua những cuộc tranh luận tương tự.
Người Nhật đưa các hình tượng lịch sử, thần thoại và văn hóa truyền thống vào manga, anime, game. Người Hàn Quốc đưa cung điện, hanbok, nhạc cụ dân tộc vào các sản phẩm giải trí hiện đại. Người Trung Quốc biến những yếu tố cổ điển thành một phần của văn hóa đại chúng.
Dù không phải lúc nào cũng được tất cả mọi người đồng tình, nhưng nhờ vậy mà thế hệ trẻ vẫn còn nhìn thấy những giá trị cũ trong cuộc sống hiện đại.
Và có lẽ điều đáng suy nghĩ nhất lại là một câu hỏi khác. Tại sao một biểu tượng quan trọng và quen thuộc đến vậy mà phải đợi xuất hiện trong MV của ngôi sao nhạc pop thì hàng triệu người trẻ mới đi tìm hiểu?
Tại sao nhiều người biết rõ câu chuyện về logo của các thương hiệu quốc tế, mà hoàn toàn mù mờ về biểu tượng văn hóa từng xuất hiện trên trống đồng của tổ tiên mình?
Đó không phải lỗi của giới trẻ. Mà có lẽ là bài toán mà những người làm văn hóa vẫn đang đi tìm lời giải. Nếu đặt trọng tâm vào việc lan truyền và tiếp nối văn hóa, sẽ thấy mọi sự quan tâm, yêu mến đối với biểu tượng là đáng giá hơn nhiều so với những diễn ngôn về tư thế, hình thức.
Và sau cùng, với tất cả những ồn ào ấy, người được hưởng lợi nhiều nhất lại chính là... Chim Lạc. Bởi sau hàng nghìn năm bay trên mặt trống đồng, nó vừa có một chuyến bay khác, trên không gian mạng của thế kỷ XXI.
