Người ta làm nông
Từ eo biển Hormuz đến El Nino: Thực phẩm toàn cầu leo thang
Xung đột địa chính trị, biến đổi khí hậu và sự phụ thuộc quá lớn vào chuỗi cung ứng toàn cầu đang đẩy hệ thống lương thực của Anh vào tình trạng mong manh chưa từng có. Trong bối cảnh giá thực phẩm tiếp tục leo thang, giới chuyên gia cảnh báo nước Anh cần một cuộc cải tổ sâu rộng thay vì chỉ trông chờ vào cơ chế thị trường tự điều chỉnh.
Thông tin Bộ Tài chính Anh đề xuất yêu cầu các siêu thị hạn chế tăng giá đối với những mặt hàng thực phẩm thiết yếu đã lập tức gây ra làn sóng phản ứng dữ dội. Các chuỗi bán lẻ được cho là rất phẫn nộ. Trrong khi nhiều nhân vật có ảnh hưởng trong giới kinh tế đồng loạt chỉ trích ý tưởng kiểm soát giá.
Tuy nhiên, những tranh cãi đó đang che mờ 2 thực tế đáng lo ngại. Thứ nhất, giá thực phẩm nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng mạnh trong mùa hè và thời gian tới. Nó nối tiếp mức tăng gần 40% kể từ năm 2020. Thứ hai, hệ thống lương thực của Anh hiện phụ thuộc quá lớn vào thị trường toàn cầu. Và ngày càng dễ tổn thương trước các cú sốc bên ngoài.
Theo các chuyên gia, sự kết hợp giữa căng thẳng với Iran và nguy cơ xuất hiện một đợt El Nino kỷ lục, sẽ tạo ra bất ổn. Nông nghiệp toàn cầu trong nhiều tháng tới, sẽ chứng kiến lắm biến động.
Những ‘nút thắt’ nguy hiểm của chuỗi cung ứng toàn cầu
Khoảng 1/3 lượng phân bón giao dịch trên thế giới phải đi qua eo biển Hormuz. Trong khi gần một nửa nguồn cung lương thực toàn cầu phụ thuộc vào phân bón hóa học. Điều đó khiến bất kỳ gián đoạn nào tại khu vực này, đều đáng lo. Bởi nó cũng có thể tạo hiệu ứng dây chuyền lên giá thực phẩm toàn cầu.
Tuy nhiên, Hormuz không phải điểm nghẽn duy nhất. Một nghiên cứu từ năm 2017 của tổ chức Chatham House từng cảnh báo vấn đề khác. Rằng, hệ thống lương thực thế giới đang phụ thuộc nguy hiểm vào 14 ‘nút thắt chiến lược’. Bao gồm eo Malacca, các cảng Biển Đen hay kênh đào Panama.
Riêng tại Panama, vận chuyển thương mại đã hạn chế đến 16%. Nguyên nhân là hạn hán kéo dài nhiều năm tại tuyến kênh này. Qua đó tiếp tục đẩy giá lương thực leo thang.
Trong nhiều thập kỷ, Anh và nhiều quốc gia phương Tây tin rằng thị trường toàn cầu có thể tự điều chỉnh. Rằng, nếu một khu vực mất mùa, nguồn cung từ nơi khác sẽ bù đắp. Quan điểm này từng đúng khi tình trạng suy dinh dưỡng toàn cầu giảm xuống. Và nguồn thực phẩm trở nên phong phú hơn.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay đã khác. Nạn đói toàn cầu gia tăng trở lại, trở nên nghiêm trọng hơn sau đại dịch Covid-19. Trong khi đó, khoảng 60% sản lượng lương thực thế giới hiện chỉ tập trung tại 5 quốc gia. Điều đó khiến toàn bộ hệ thống trở nên mong manh hơn trước các cú sốc đồng thời.
El Nino và biến đổi khí hậu đe dọa mùa màng toàn cầu
Một trong những mối đe dọa lớn nhất hiện nay là sự quay trở lại của El Nino tại Nam Thái Bình Dương. Hiện tượng này thường xuất hiện theo chu kỳ 3 - 5 năm. Và có khả năng làm đảo lộn thời tiết trên phạm vi toàn cầu.
El Nino thường khiến Đông Á và miền Nam châu Phi nóng, khô hạn hơn. Trong khi Nam và Trung Mỹ hứng chịu mưa lớn và thời tiết lạnh bất thường. Hệ quả là sản xuất nông nghiệp bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi hạn hán ở nơi này và bão lũ ở nơi khác.
Trong lịch sử, các đợt El Nino mạnh thường kéo theo mức tăng khoảng 9% của giá thực phẩm toàn cầu. Đợt El Nino giai đoạn 2015 - 2016 từng đẩy khoảng 50 triệu người ở miền Nam và Trung Phi vào tình trạng mất an ninh lương thực.
Các cơ quan khí tượng tại châu Âu và Bắc Mỹ hiện cảnh báo nguy cơ xuất hiện một đợt El Nino đặc biệt nghiêm trọng. Nó sẽ xảy trong năm nay và năm tới. Một số nhà khí tượng học thậm chí gọi đây có thể là sự kiện ‘Godzilla’. Nó đủ sức phá vỡ các mô hình thời tiết và mùa màng trên diện rộng.
Nông nghiệp Anh ngày càng dễ tổn thương
Bản thân nước Anh cũng không miễn nhiễm trước những cú sốc này. Quốc gia này nhập khẩu khoảng 60% lượng phân bón và 50% khí đốt hóa thạch. Việc này, khiến chi phí sản xuất nông nghiệp tăng mạnh theo giá năng lượng toàn cầu.
Trong vòng một thập kỷ qua, Anh đã trải qua ba trong số năm vụ mùa tồi tệ nhất lịch sử. Chỉ riêng năm ngoái, giá trị thu hoạch lúa mì, lúa mạch, yến mạch và cải dầu giảm hơn 20% so với mức trung bình dài hạn. Con số này khiến nông dân thất thu khoảng 828 triệu bảng Anh.
Biến đổi khí hậu cũng đang tác động ngày càng rõ rệt. Có tới 86% nông dân Anh cho biết họ bị ảnh hưởng bởi mưa lớn cực đoan trong 5 năm qua. Trong khi 78% chịu tác động của hạn hán.
Theo các chuyên gia, một hệ thống hoàn toàn dựa vào cơ chế thị trường khó có thể ứng phó hiệu quả với những cú sốc như vậy. Khi nguồn cung thiếu hụt, giá cả sẽ tăng mạnh. Kéo theo tình trạng đầu cơ và lợi nhuận khổng lồ cho các tập đoàn lớn nắm quyền chi phối chuỗi cung ứng.
Anh cần một cuộc cải tổ toàn diện hệ thống lương thực
Một tài liệu nội bộ của Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông thôn Anh (DEFRA) đưa ra cảnh báo. Rằng, nếu không tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống lương thực, Anh sẽ gặp khó khăn.
Theo giới chuyên gia, các cú sốc giá thực phẩm sẽ không tự động tạo ra thay đổi nếu thiếu sự can thiệp từ chính phủ. Những biện pháp như giảm thuế nhập khẩu hay kêu gọi siêu thị kiềm chế giá được cho là chưa đủ.
Thay vào đó, Anh cần khôi phục các kho dự trữ lương thực chiến lược đã bị dỡ bỏ từ giữa thập niên 1990. Đồng thời tăng cường quản lý đối với các mặt hàng thiết yếu. Bao gồm cả cơ chế kiểm soát giá phù hợp.
Về dài hạn, nước này cần đầu tư mạnh hơn cho nông nghiệp trong nước. Hỗ trợ nông dân thích ứng với môi trường biến động và thúc đẩy mô hình sản xuất thực phẩm bền vững. Tăng cường khả năng chống chịu tốt hơn trước biến đổi khí hậu.
Nước Anh vẫn đang ở trong trạng thái dễ tổn thương trước những biến động, mà họ gần như không thể kiểm soát!
.jpg)
