Nam dược

Cách đặt vấn đề này quan trọng ở chỗ nó kéo Đông y ra khỏi vùng an toàn của ký ức và truyền thống, và đặt vào một đòi hỏi mới. Hiện đại hóa y học cổ truyền tức là bước vào thời đại của dữ liệu, bằng chứng và chuẩn hóa

Y học cổ truyền và nguy cơ thành di sản… nói miệng

Nghịch lý của YHCT Việt Nam là sự chênh lệch giữa tiềm năng tài nguyên và năng lực bảo tồn. Việt Nam hiện có trên 5.000 loài cây dược liệu, một kho bài thuốc dân gian trong cộng đồng. Nhưng phần đáng giá nhất của kho tàng lại đang được lưu giữ bằng truyền miệng, kinh nghiệm cá nhân hoặc ghi chép rời rạc.

Khi những lương y cao tuổi qua đời, không ít tri thức cũng đứng trước nguy cơ biến mất theo. Không số hóa. Không có cơ sở dữ liệu quốc gia. Không chuẩn hóa thông tin và bảo hộ kịp thời. Thì thứ chúng ta gọi là “di sản” sẽ rất dễ chỉ còn là điều nói miệng.

Chính vì vậy, công nghệ ở đây không phải thứ đối lập với bản sắc. Nó là công cụ để cứu bản sắc. Nếu chỉ là “kho tri thức” nằm rải rác trong ký ức từng người, Đông y không thể đi xa.

Dữ liệu hóa, truy xuất, chuẩn hóa, bảo hộ sở hữu trí tuệ và xây dựng ngân hàng tri thức YHCT... Đó là điều kiện đầu tiên để kho tàng ấy không chịu đứt gãy thế hệ, không bị thất truyền. Và đặc biệt, không bị khai thác bởi những chủ thể biết tận dụng giá trị của nó hơn ta.

Hiện đại hóa Y học cổ truyền: Cần một ‘ngôn ngữ chung’ với y tế hiện đại

Nhưng chỉ có dữ liệu thôi vẫn chưa đủ. Đông y lâu nay vẫn thiếu một “ngôn ngữ chung” để đi vào hệ thống y tế hiện đại. Đó là rào cản dai dẳng hơn cả. Ta có nhiều bài thuốc, phương pháp điều trị hiệu quả, được dân gian tin dùng qua nhiều thế hệ. Nhưng chúng khó thuyết phục hệ thống chuyên môn. Lý do là không có bằng chứng lâm sàng, tiêu chí đánh giá và hồ sơ kiểm chứng. Đó là lý do khái niệm “y học chứng thực” được nhấn mạnh. Đông y muốn được thừa nhận rộng hơn thì không thể chỉ dựa vào uy tín truyền thống. Mà phải có cơ sở khoa học để chứng minh hiệu quả.

YHCT và câu chuyện chi trả BHYT

Trong buổi làm việc chiều 20/5, Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhắc về vấn đề chi trả bảo hiểm y tế đối với YHCT. Theo ông, khi người dân được bảo hiểm y tế chi trả một cách công bằng, họ sẽ chủ động lựa chọn y học cổ truyền ngay từ cơ sở.

Chi trả BHYT là nút thắt lớn để đưa YHCT về với cộng đồng. Thực ra, Đông y không hoàn toàn đứng ngoài cơ chế chi trả công. BHYT hiện đã thanh toán đối với nhiều dược liệu và dịch vụ y học dân tộc theo quy định. Nhưng từ chỗ “đã có thanh toán” đến chỗ trở thành một phần mạnh, phổ biến và đáng tin trong hệ thống chăm sóc sức khỏe lại là một khoảng cách lớn.

Muốn thu hẹp khoảng cách ấy, Đông y phải có bằng chứng mạnh hơn, quy trình chuẩn hơn và khả năng tích hợp rõ hơn vào tuyến y tế cơ sở. Khi đó, nó mới có thể trở thành một “cánh tay nối dài” thực chất của y tế công. Thay vì chỉ là một lựa chọn thêm vào bên cạnh.

Hiện đại hóa YHCT là giúp Đông y bước vào thời đại mới bằng chính giá trị của mình. Nhưng với tiêu chuẩn mà thời đại mới đòi hỏi. Giữ di sản không phải là cất nó vào tủ kính. Giữ di sản là khiến nó tiếp tục sống, tiếp tục được sử dụng trong đời sống hiện đại. Và muốn vậy, Đông y không thể chỉ đi bằng niềm tự hào quá khứ. Nó phải có một “thẻ thông hành” khoa học để bước tiếp.

LƯU GIANG