Phu bốc thuốc, bàn tay cân thời gian...
Thỉnh thoảng tôi lại vào hiệu thuốc của ông chơi. Nó tọa lạc ở góc đường Phan Chu Trinh - Đà Nẵng. Đến nói chuyện với ông thì ít, mà nghe nhạc từ băng cối thì nhiều. Ông nói đó là cái thú có từ những năm bao cấp, cả máy lẫn băng ông khư khư giữ rồi mang từ Huế vào đây lập nghiệp.
Tiệm thuốc nhỏ, mấy chục hộc gỗ đều chứa thuốc. Tiếng nhạc lắm khi bị nghẽn trong tiếng thái thuốc. Ông bảo khó tìm chỗ rộng, vì thuê đắt, nên phải thái ngay chỗ bốc. “Ít ra cho khách thấy hàng… thiệt”. Một câu đùa cười lẫn trong tiếng du dương của Thái Thanh hát Nửa hồn thương đau. Nhưng ông… nghệ sĩ này chỉ có việc khám và kê đơn. Còn thái và bốc thuốc, là anh Nhẫn, người theo ông làm nghề đã tròn 30 năm.
Có bữa khách đông, đơn thuốc từ ông đưa ra liên tục. Ấy vậy mà tôi để ý anh Nhẫn chẳng chút bối rối. Chiếc cân tiểu ly treo lủng lẳng trên bàn, hình như cũng chỉ để làm tin. Anh lướt đơn, tay phải quờ đằng đông, lại quay nghiêng, tay trái quờ đằng tây, vào hộc gỗ. Nhúm kỷ tử, khi thả lên đĩa, kim nhảy trúng chóc. Tay kia, nhúm cam thảo cũng đúng lượng. Mà đâu phải một lần. Nó lặp lại liên tục trong ngày, trong giờ, trong tháng. Vạn bốc như một. Đúng là thần kỳ. Tôi thốt lên. Anh cười, kiểu quá quen việc, một lời khen cũng chỉ như lạng táo Tàu từ tay anh thả cái roạt lên cân, trúng đến mức “chạy đâu cho thoát”. Không thừa một chỉ, không thiếu một li.
Tài không phải luyện mà thành, tài nằm ở khiếu. Câu này xem ra chỉ đúng ở nghệ thuật sáng tạo. Còn hai nhúm trên tay anh Nhẫn, sự chính xác không đến từ thiên bẩm. Nó đến từ dọc dài thời gian mà đôi bàn tay đó đã chạm vào vỏ cây, rễ cỏ suốt 30, 40 năm. Bao người như anh, họ cảm được độ ẩm của miếng xuyên khung, độ nặng của quả đại hồi, và cả cái độ trơn trượt của vị linh chi. Với họ, mỗi vị thuốc có một “linh hồn” và một sức nặng riêng biệt mà chỉ có da thịt mới cảm thụ hết được. Có lần tôi bắt tay anh, cảm giác sần sùi như vỏ cây rừng, khiến tôi giật mình nhớ bàn tay của bao nông phu chốn quê. Tôi không kìm được, bèn nói: Ông là phu bốc thuốc! Tức thì anh cười, còn ông chủ hiệu thì nói: “Phu, đúng, nhưng loại… thượng thừa đó!”. Đó là lời cổ vũ cho công việc của cộng sự đã rành nghề.
Tôi nhìn móng tay anh. Một màu sẫm mà bảng màu hình như chưa từng có. Đó không phải là vết bẩn, đó là mực của thời gian. Sáp của các loại rễ, nhựa của các loại củ qua hàng chục năm đã thẩm thấu, nhuộm màu vào từng kẽ tay. Bàn tay đó có mùi, khá lạ. Nó không phải mùi nước hoa, cũng không hẳn là mùi thuốc Bắc đậm nồng bạn ngửi thấy ngoài phố. Đó là một mùi hương “lặn” vào bên trong - một hỗn hợp của quế nồng, gừng cay và cả mùi mồ hôi mặn mòi. “Tui rửa thế nào nó cũng không sạch, theo vào tận giấc ngủ”, anh lại cười.
Cái dao thái thuốc bằng thép, chắc tuổi đời bắt đầu từ… thượng cổ. Lưỡi bóng láng, trắng rợn. Còn cán nhẵn bóng mồ hôi. Mỗi lần anh Nhẫn thái thuốc là tôi ngây ra trước một màn trình diễn chuẩn xác đến lạnh lùng. Những lát linh chi, cam thảo hay nhân sâm được thái mỏng như tờ giấy, đều tăm tắp. Lưỡi dao thép to bản, sáng loáng vung lên hạ xuống theo một nhịp điệu gây nghiện. Anh không nhìn vào tay, mà nhìn vào khoảng không hoặc nhìn khách, nhưng những lát thuốc vẫn ra đời với độ dày không đổi. Một sơ sẩy nhỏ có thể đi tong một đốt ngón tay, nhưng không, tăm tắp như nhau, khiến tôi sực nhớ Bát Lê - tay đồ tể với ngón “chém treo ngành” trong Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân, hay nhớ về sự hoàn mỹ không có… nhị nguyên.
Những người “phu bốc thuốc” như anh Nhẫn, thường không có bằng lương y treo trên tường, nhưng họ là những pho từ điển sống. Họ thuộc lòng vị trí của hàng trăm hộc thuốc (Dược chấn), mà trong mỗi hộc là thân xác và linh hồn của một loài dược thảo. Họ không đọc đơn, họ “quét”. Đôi tay họ múa trên dãy tủ gỗ, kéo - bốc - thả, kéo - bốc - thả. Mỗi lần tay chạm vào một hộc gỗ, là một lần họ kết nối với một vùng đất xa xôi nào đó, từ đỉnh núi phía Bắc đến những bình nguyên xa xôi bên kia biên giới. Bây giờ người ta xa dần miếng giấy màu xám nâu để gói thuốc, mà đã dần hiện đại hóa với túi zip, với thanh toán mã QR, nhưng những đôi bàn tay ám mùi thảo mộc kia vẫn là “di sản sống”. Họ không đứng tên trên bảng hiệu, nhưng chính họ là người giữ cho những bài thuốc gia truyền không bị nhầm lẫn, giữ cho cái hồn của Đông y vẫn còn nằm ở độ rung cảm của bàn tay con người, chứ không phải ở những chiếc máy đóng gói vô hồn.
Một người bốc thuốc giỏi cần bao nhiêu năm để “vạn bốc như một”? Trong thời đại thuốc Tây và thực phẩm chức năng tràn ngập, tại sao khách hàng vẫn sẵn sàng chờ đợi 30 phút để bốc một thang thuốc Bắc tại tiệm mình? Chẳng ai trả lời dùm tôi. Chỉ có đôi bàn tay nặng mùi thời gian như khẽ một tiếng cười...
