Góc nhìn

Theo Thông báo số 239 của Văn phòng Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã chỉ đạo quyết liệt việc triển khai Chỉ thị số 05 về xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai. Hiện nay, chúng ta đang đối mặt với một thực tế: 23,5 triệu thửa đất (Nhóm 1) đã hoàn thành là một nỗ lực vượt bậc, nhưng phía trước vẫn là "ngọn núi" 82,1 triệu thửa đất (chiếm 77,5%) đang đợi được làm sạch và xây dựng mới.

Dữ liệu đất không còn là tài sản “chết"

Trong nhiều thập kỷ, đất đai nông thôn Việt Nam dù có giá trị lớn nhưng vẫn bị coi là "tài sản chết" do hệ thống pháp lý và hồ sơ địa chính thiếu đồng bộ. Khi 23,5 triệu thửa đất đầu tiên bước vào kỷ nguyên số, diện mạo nông thôn sẽ thay đổi từ gốc rễ.

Đó là xác lập quyền sở hữu tuyệt đối của nông dân. Người dân nông thôn sẽ không còn phải lo lắng về việc "giấy tờ một đằng, thực địa một nẻo". Thực tế này lâu nay, phổ biến ở hầu hết các địa phương. Chính điều nó đã khiến cho việc xác lập chủ sở hữu khi có biến động đất đai, tranh chấp… gây ra rất nhiều khó khăn cho người dân và chính quyền cơ sở. Sự đối khớp giữa dữ liệu đất đai và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư tạo ra một sự bảo hộ kép: Con người thật - Đất thật.

Việc này thực hiện tốt, sẽ mở ra một lối đi cực kỳ thuận lợi cho nông dân trong việc xác định vốn. Một thửa đất nông nghiệp đã được số hóa sạch sẽ là tấm "thẻ thông hành" hoàn hảo để tiếp cận tín dụng. Ngân hàng không còn phải mất hàng tuần để thẩm định pháp lý rắc rối. Việc vay vốn, thế chấp sẽ diễn ra với tốc độ của một cú chạm tay. Đây chính là động lực để nông dân chuyển từ kinh tế hộ lẻ mẻ sang đầu tư trang trại quy mô lớn.

Áp lực minh bạch: Quét sạch những vùng tối quản lý

Tại sao Chính phủ lại nhấn mạnh tiêu chí "Sống"? Bởi dữ liệu đất đai không được phép là những con số nằm yên trong máy tính. Nó phải chuyển động cùng với hơi thở của thị trường.

Sự thay đổi này tạo ra một áp lực kinh khủng lên bộ máy quản lý cấp cơ sở. Trước đây, sự mập mờ về quy hoạch thường là mảnh đất màu mỡ cho các hành vi trục lợi, nhũng nhiễu. Khi 23,5 triệu thửa đất đã công khai trên hệ thống, và lộ trình quý 3-2026 sẽ hoàn tất các nhóm còn lại, mọi sự biến động đất đai đều để lại dấu vết số.

Từ con số được “bạch hóa” này, nông thôn sẽ không còn những vụ khiếu kiện kéo dài hàng thập kỷ chỉ vì ranh giới bị dịch chuyển. Sự minh bạch hóa này chính là "bộ lọc" tự nhiên để thanh loại những cán bộ yếu kém, đồng thời bảo vệ cán bộ dám làm vì mọi thứ đã có dữ liệu làm bằng chứng.

Sức hút đối với "đại bàng" nông nghiệp và bài toán tích tụ ruộng đất

Có một thực tế lâu nay, là các địa phương trải thảm đỏ mời doanh nghệp đầu tư, nhưng rồi họ rút lui, bởi xác định ai chủ đất, là khó khăn, đụng đến sẽ khiến vấn đề phức tạp. Sẽ không có doanh nghiệp lớn nào dám đầu tư hàng ngàn tỷ đồng vào nông thôn. Khi pháp lý đất đai vẫn là một ẩn số, thì cả đất và người đều... bất động. Việc số hóa hàng chục triệu thửa đất chính là lời mời gọi hấp dẫn nhất đối với các tập đoàn nông nghiệp công nghệ cao.

Khi nhìn vào bản đồ số, doanh nghiệp thấy ngay khu vực nào phù hợp quy hoạch, khu vực nào đã sẵn sàng để liên kết sản xuất. Điều này giảm thiểu chi phí giao dịch và rủi ro pháp lý. Nông dân khi đó không chỉ là người làm thuê, mà trở thành những đối tác chiến lược trong một chuỗi giá trị minh bạch.

Lá chắn an ninh và thách thức "Khoảng cách số"

Một điểm mới đáng chú ý trong chỉ đạo của Chính phủ là vai trò của Bộ Công an trong việc hướng dẫn an ninh, an toàn và bảo mật thông tin. Đất đai là tài nguyên quốc gia, dữ liệu đất đai là tài sản số của quốc gia. Việc bảo mật không để xảy ra sai sót, rò rỉ hay bị can thiệp trái phép là yếu tố sống còn để giữ vững niềm tin của nhân dân.

Tuy nhiên, cuộc cách mạng này cũng đặt ra thách thức về "khoảng cách số". Làm thế nào để những nông dân già yếu, ở vùng sâu vùng xa có thể tiếp cận và kiểm soát dữ liệu trên mảnh đất của họ? Đây là lúc các tổ chức đoàn thể địa phương và các trung tâm dịch vụ công số phải vào cuộc, để đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình hiện đại hóa này.

Cuộc đua khốc liệt đến quý 4-2026

Khối lượng công việc còn lại là cực lớn: 38,9 triệu thửa đất (Nhóm 2) cần làm sạch và 43,2 triệu thửa đất (Nhóm 3) cần xây dựng mới hoàn toàn. Đây không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành Tài nguyên và Môi trường mà là sự phối hợp tổng lực.

Chính phủ đã chốt mốc quý 3-2026 hoàn thành xây dựng dữ liệu và quý 4-2026 đưa vào khai thác toàn diện. Đây là một cuộc đua với thời gian. Nếu chậm trễ, chúng ta sẽ bỏ lỡ "thời điểm vàng" để chuyển đổi số nông thôn, để nông dân thực sự được hưởng lợi từ thành quả của kinh tế số.

Hành trình đưa đất đai vào dữ liệu là một hành trình gian nan nhưng tất yếu. Khi 23,5 triệu thửa đất đầu tiên "sống" dậy trên không gian số, chúng ta đang thấy hình bóng của một vùng nông thôn mới. Đó là một nông thôn hiện đại, minh bạch và giàu có. Đó không chỉ là việc quản lý đất đai, đó là việc trả lại giá trị thực cho tài nguyên quốc gia. Đồng nghĩa điều này là vị thế xứng đáng cho người nông dân Việt Nam sẽ được xác lập vững vàng hơn.

Nhiều chính sách mới về đất nông nghiệp, chung cư có hiệu lực từ tháng 8

Bộ Tài chính đề xuất ‘giảm mạnh’ chi phí chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất ở

Đất nông nghiệp năm 2025: Động lực đẩy giá bất động sản đô thị 2026

TẤN NGUYỄN