Kinh tế xanh
Nông lâm thủy sản Việt Nam trước ngưỡng cửa 74 tỷ USD: Vượt bão logistics, gỡ ‘nút thắt’ thể chế!
Năm 2026 đặt ra mục tiêu tăng trưởng hai con số cho đất nước, trong đó nông lâm thuỷ sản gánh vác trọng trách xuất khẩu 74 tỷ USD. Thế nhưng, đằng sau những con số kỳ vọng là muôn vàn thách thức bủa vây từ chi phí logistics tăng cao, rào cản kỹ thuật khắt khe cho đến những bất cập trong quản lý chuỗi cung ứng.
Ngày 8/5/2026, tại TP.HCM, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp cùng các bộ, ngành và địa phương tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản, hướng tới mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026.
Những ‘điểm nghẽn’ chực chờ trên chuỗi cung ứng nông lâm thuỷ sản Việt
Tại hội nghị, qua các tham luận của các hiệp hội ngành hàng cho thấy, bức tranh xuất khẩu 4 tháng đầu năm tuy có nhiều điểm sáng nhưng cũng bộc lộ rõ những vết rạn nứt nội tại.
Cụ thể, ở nhóm hàng rau quả, kim ngạch xuất khẩu đạt gần 2,06 tỷ USD, đánh dấu mức tăng trưởng vô cùng ấn tượng lên tới 22% so với cùng kỳ năm trước.
Dù vậy, ông Nguyễn Đình Tùng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Tổng giám đốc Vina T&T đã thẳng thắn chỉ ra rằng áp lực logistics và chi phí đang ở mức báo động. Như việc giá cước vận tải hiện đã tăng gấp 2 đến 3 lần so với giai đoạn 2024-2025 do tác động từ bất ổn địa chính trị thế giới.
Cùng với đó là sự thiếu hụt trầm trọng hệ thống kho lạnh và chuỗi cung ứng lạnh tại các vùng nguyên liệu, khiến tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch vẫn lớn hơn nhiều so với các quốc gia đối thủ. Đáng quan ngại hơn, theo ông Tùng, năng lực công nghiệp chế biến sâu vẫn rất mờ nhạt khi có tới hơn 70 phần trăm sản phẩm rau quả xuất khẩu hiện nay vẫn dưới dạng tươi.
Trong lĩnh vực thủy sản, dẫu xuất khẩu 4 tháng đầu năm phát tín hiệu phục hồi khi ước đạt 3,7 tỷ USD, tăng gần 15 phần trăm, ngành này vẫn đang gồng mình chống đỡ khoảng 15 vấn đề thách thức lớn.
Ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, cho biết các doanh nghiệp đang kiệt quệ vì thiếu nguyên liệu, giá thành sản xuất cao và hàng loạt rào cản phòng vệ thương mại.
Không chỉ vậy, tình trạng thiếu hụt lao động đang diễn ra nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến công suất nhà máy và tiến độ giao hàng cho đối tác quốc tế.
Đồng thời, các quy định và thủ tục hành chính, đặc biệt là những bất cập trong Thông tư 81/2025 và 74/2025 liên quan đến xuất khẩu hải sản sang thị trường EU và Mỹ, vẫn đang trói chân doanh nghiệp.
Các báo cáo tại hội nghị cũng cho thấy, ngay cả những ngành hàng vốn là thế mạnh mang tính biểu tượng như cà phê, lúa gạo hay hồ tiêu cũng không nằm ngoài vòng xoáy khó khăn.
Ví dụ như, giá cà phê Robusta nội địa trong 4 tháng đầu năm đã giảm 24% so với cùng kỳ năm 2025. Ở mảng gia vị, dù xuất khẩu toàn ngành đạt 760 triệu USD nhưng diễn biến giá lại phân hóa không đồng đều và tiềm ẩn rủi ro kẹt hàng tại các cảng trung chuyển Trung Đông do xung đột vũ trang.
Còn đối với hạt gạo, PGS.TS Bùi Bá Bổng - nguyên Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam, đã lên tiếng cảnh báo về tác động tiêu cực kép từ chi phí vật tư tăng cao và hiện tượng siêu El Nino dự báo sẽ càn quét Đông Nam Á vào nửa cuối năm 2026, đòi hỏi các địa phương phải khẩn trương tu bổ thủy lợi và dịch chuyển thời vụ ngay từ bây giờ.
Cần đổi mới tư duy, tháo gỡ điểm nghẽn từ gốc
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị về thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu nông nghiệp, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh 2026 là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội 14 với mục tiêu đưa đất nước tăng trưởng kinh tế hai con số.
Trong bối cảnh đó, ngành nông nghiệp được giao chỉ tiêu tăng trưởng 3,7-4% và xuất khẩu phải chạm mốc 74 tỷ USD.
Đánh giá nông nghiệp là trụ đỡ nền kinh tế gắn với 62% dân số nông thôn, lãnh đạo Chính phủ nhìn nhận xuất khẩu một tỷ USD điện thoại di động mang ý nghĩa rất khác so với xuất khẩu một tỷ USD nông, lâm, thủy sản. Ông khẳng định xuất khẩu nông nghiệp tạo ra giá trị gia tăng thực, gắn liền với sinh kế và sự ổn định đời sống của hàng triệu nông dân Việt Nam.
Trước thực tế "được mùa mất giá", đặc biệt là việc giá lúa gạo đang giảm sâu gần 20% và chỉ còn hơn 6.000 đồng một kg, Phó thủ tướng yêu cầu Ngân hàng Nhà nước và Bộ Nông nghiệp - Môi trường khẩn trương đề xuất Chính phủ gói tín dụng hỗ trợ lãi suất. Dòng vốn ưu đãi này sẽ giúp các doanh nghiệp có nguồn lực thu mua, tạm trữ lúa gạo, khẩn trương giải quyết đầu ra đang rất bức xúc cho người dân.
Bên cạnh giải pháp cấp bách, bài toán dài hạn được đặt ra là nâng cao tỷ trọng chế biến sâu và hoàn thiện chuỗi liên kết. Dẫn chứng câu chuyện trồng chuối bạt ngàn tại Gia Lai nhưng chủ yếu chở xuống cảng bán thô với giá trị thấp, Phó thủ tướng yêu cầu các bộ ngành sớm rà soát, sửa đổi Nghị định 57. Mục tiêu là phải tạo ra những chính sách vượt trội để thu hút mạnh mẽ các doanh nghiệp rót vốn đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, từ đó giải quyết bài toán đầu ra ổn định thay vì để nông dân phó mặc vào thương lái.
Về rào cản hành chính, lãnh đạo Chính phủ cho biết trung ương đã cắt giảm và phân cấp phần lớn thẩm quyền, hiện các bộ ngành chỉ trực tiếp giải quyết khoảng 30% thủ tục. Tuy nhiên, việc thực thi tại địa phương đang bộc lộ điểm nghẽn. Điển hình như sự việc xuất khẩu sầu riêng bị ách tắc vừa qua chủ yếu do khâu kiểm nghiệm và cấp mã số vùng trồng tại cơ sở.
Phó thủ tướng yêu cầu các địa phương chấn chỉnh ngay năng lực quản lý, đồng thời giao Bộ Nông nghiệp - Môi trường theo dõi, nhắc nhở kịp thời những nơi làm chưa tốt. Ông cũng cam kết những vướng mắc thuộc thẩm quyền trung ương cản trở xuất khẩu sẽ được tập trung gỡ ngay trong tháng 5.
Trong công tác quy hoạch, các địa phương có thế mạnh nông nghiệp, đặc biệt tại ĐBSCL như Cà Mau hay Đồng háp, cần ưu tiên quỹ đất cho vùng nguyên liệu tập trung. Phó thủ tướng lưu ý các tỉnh thành không chạy theo phong trào lấp ao, hồ, lấn biển để làm công nghiệp, gây mâu thuẫn với lợi thế nông nghiệp bền vững. Cùng với đó, hệ thống hạ tầng giao thông và logistics cần được đầu tư đồng bộ nhằm tháo gỡ khó khăn trong khâu thu gom, bảo quản, từ đó giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh cho hàng hóa.
Về định hướng thị trường, Phó thủ tướng chỉ đạo Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đẩy mạnh hơn nữa công tác ngoại giao kinh tế.
Song song với việc giữ vững các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Mỹ, EU và Nhật Bản, nông sản Việt cần chủ động mở rộng sang các khu vực tiềm năng tại Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh.
Các hiệp hội và doanh nghiệp cũng được yêu cầu thay đổi tư duy, coi việc tuân thủ những tiêu chuẩn khắt khe về môi trường, chống phá rừng hay truy xuất nguồn gốc của quốc tế không chỉ là áp lực bắt buộc mà chính là cơ hội vàng để nâng tầm uy tín nông sản Việt Nam.