Chính sách
2026 - 2027: Dự báo El Nino khốc liệt
Sự trở lại của hiện tượng El Nino vào nửa cuối năm 2026 không chỉ là một dự báo thời tiết thông thường, mà đang dần hiện hữu như một phép thử khắc nghiệt đối với an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng và sự bền vững của nông nghiệp Việt Nam. Với xác suất xảy ra lên tới 90%, đây có thể là đợt thiên tai cực đoan nhất trong thập kỷ này.
Hồi chuông báo động từ lòng sông cạn
Theo công văn hỏa tốc số 3764/BNNMT-KTTV của Bộ NN - MT, dữ liệu quan trắc đang vẽ nên một bức tranh xám màu về tình hình thủy văn toàn quốc.
Ngay từ quý II/2026, dấu hiệu của một chu kỳ khô hạn lịch sử đã lộ diện. Tổng lượng mưa trên phạm vi cả nước thiếu hụt từ 10-40% so với trung bình nhiều năm (TBNN). Tại lưu vực sông Đà – "trái tim" nhiệt điện và thủy điện của miền Bắc, mực nước tại nhiều trạm quan trắc đã xuống mức thấp kỷ lục. Dự báo từ tháng 5 đến tháng 7/2026, dòng chảy đổ về các hồ chứa lớn sẽ hụt từ 10-25%, cá biệt có những thời điểm dòng chảy từ thượng nguồn ngoài lãnh thổ sụt giảm sâu, đe dọa trực tiếp đến khả năng vận hành của các tuabin phát điện.
Các mô hình dự báo khí hậu của Việt Nam và quốc tế đồng loạt xác nhận: El Nino sẽ chính thức thiết lập trạng thái từ tháng 6/2026. Đáng chú ý, có khoảng 25% xác suất hiện tượng này sẽ đạt cường độ "siêu mạnh" vào cuối năm 2026. Nếu kịch bản này xảy ra, nhiệt độ trung bình toàn quốc sẽ tăng từ 1,5°C - 2,0°C so với TBNN, đẩy nhu cầu sử dụng nước sinh hoạt và tưới tiêu lên mức đỉnh điểm trong khi nguồn cung lại thu hẹp chưa từng có.
Chiến lược đối phó "nghịch hạn"
Hạn hán không chỉ là thiếu nước, nó là một chuỗi domino tác động đến sinh kế của hàng triệu nông dân. Tuy nhiên, thay vì bị động chờ mưa, các địa phương đang kích hoạt chiến lược "Kinh tế xanh" để thích ứng.
Tại vùng cao Bắc Bộ, nơi nguồn nước phụ thuộc hoàn toàn vào khe suối, tỉnh Lai Châu đang triển khai mô hình "nông nghiệp đa tầng". Thay vì canh tác độc canh, việc kết hợp trồng cây đặc hữu dưới tán rừng giúp giữ độ ẩm cho đất, giảm thoát hơi nước. Đây là hướng đi trọng tâm để bảo vệ những diện tích sâm, chè cổ thụ trước nền nhiệt cao dự báo sẽ kéo dài sang năm 2027.
Tại Hà Tĩnh, ngành thủy sản đang chạy đua với nắng nóng. Tại các vùng nuôi tôm, cá trọng điểm, người dân được khuyến cáo thả giống sớm hơn 1 tháng so với lịch trình truyền thống. Việc này giúp vật nuôi đạt kích cỡ thương phẩm trước khi đỉnh điểm nắng nóng tháng 6-8 làm suy giảm oxy trong nước và gây dịch bệnh.
Còn lại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), với dự báo xâm nhập mặn lấn sâu 60-80km, các tỉnh như Tiền Giang, Bến Tre đang cấp tập hoàn thiện hệ thống đê bao khép kín. Giải pháp "thuận thiên" được ưu tiên: chuyển đổi hẳn những vùng không thể giữ ngọt sang nuôi thủy sản nước lợ hoặc trồng các loại giống lúa chịu mặn lên tới 4‰.
Nguy cơ kép: Trong hạn có lũ, trong nóng có bão dữ
Một nghịch lý nguy hiểm của El Nino mà Bộ NN - MT đặc biệt lưu ý chính là tính cực đoan. Dù tổng lượng mưa giảm, nhưng các đợt mưa lớn cục bộ sẽ xuất hiện với cường độ chưa từng thấy.
Lũ quét và sạt lở đất: Đất đai sau những ngày dài khô hạn sẽ bị nứt nẻ, mất cấu trúc gắn kết. Khi gặp những cơn mưa "vàng" nhưng quá lớn trong thời gian ngắn, nước không thể thấm xuống mà sẽ tạo thành những dòng lũ bùn đá quét sạch mọi thứ trên đường đi.
Siêu bão dị thường: Dưới tác động của El Nino, số lượng bão trên Biển Đông có thể ít đi nhưng năng lượng lại tập trung vào các cơn bão mạnh. Những cơn bão này thường có quỹ đạo lắt léo, khó dự báo, sẵn sàng bẻ hướng đổ bộ vào những khu vực vốn ít khi có bão, gây thiệt hại bất ngờ cho hạ tầng đô thị.
Hành động sớm để không bị động
Để đối phó với mùa khô 2026-2027 được dự báo là khốc liệt nhất thập kỷ, Chính phủ và các Bộ ngành đã đề ra 3 trụ cột hành động:
Nước sinh hoạt: Tuyệt đối không để người dân ở các vùng "rốn hạn" miền Trung và ĐBSCL thiếu nước sạch. Các phương án chở nước lưu động và lắp đặt trạm lọc nước mặn thành ngọt đã được chuẩn bị ngân sách dự phòng.
Cân bằng năng lượng: Ngành điện lực phải tối ưu hóa sơ đồ vận hành, ưu tiên tích nước các hồ chứa thủy điện lớn vào cuối mùa mưa 2026 để đảm bảo "con bài chiến lược" cho mùa hè 2027.
Chuyển đổi số trong thủy văn: Tăng cường lắp đặt các trạm quan trắc tự động, truyền dữ liệu thời gian thực về độ mặn, mực nước để người dân có thể theo dõi qua ứng dụng điện thoại, từ đó chủ động việc lấy nước vào đồng ruộng.
