Phụ nữ giỏi sản xuất, sao vẫn bị xem là không hợp làm lãnh đạo?

Phụ nữ làm nhiều nhưng ít được tham gia quyết định

Phụ nữ chiếm 47,4% lực lượng lao động nông nghiệp Việt Nam, đảm nhận nhiều công việc quan trọng trong sản xuất lúa gạo, từ chọn giống, chăm sóc đến thu hoạch và kiểm soát chất lượng. Tuy nhiên, khi bàn đến việc tổ chức sản xuất, quản lý hay điều hành hợp tác xã, tiếng nói của họ vẫn còn hạn chế.

Đây là vấn đề được ông Nguyễn Hùng Cường, Chuyên gia Hợp tác Khối Kinh tế Tư nhân, Tổ chức Oxfam, chia sẻ tại Hội nghị Ngày Lương thực thế giới năm 2026, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) tổ chức ngày 15/10.

Theo ông Cường, phụ nữ không chỉ trực tiếp tham gia sản xuất mà còn giữ vai trò quan trọng trong quản lý tài chính gia đình. Họ hoàn toàn có khả năng đảm nhận công việc quản lý tài chính, điều hành hợp tác xã và tham gia các hoạt động kinh doanh.

“Qua một số dự án của Oxfam, chúng tôi nhận thấy phụ nữ rất nhanh nhạy, có thể tiên phong, dẫn dắt những hoạt động tạo ra giá trị gia tăng, chẳng hạn như kinh doanh thực phẩm”, ông Cường chia sẻ.

Tuy nhiên, năng lực và những đóng góp của phụ nữ trong thực tế sản xuất chưa được phản ánh tương xứng qua cơ hội tham gia quản lý và ra quyết định tại các hợp tác xã.

Kết quả nghiên cứu năm 2025 của Dự án GORICE do Oxfam triển khai cho thấy, 80,1% người được hỏi nhận định phụ nữ ít hoặc không tham gia vào các quyết định trong sản xuất lúa gạo phát thải thấp. Tỷ lệ phụ nữ tham dự các cuộc họp và tập huấn của hợp tác xã chưa đến 30%, riêng phụ nữ Khmer chỉ đạt khoảng 10 - 15%.

Đáng chú ý, 87% vị trí giám đốc, phó giám đốc hợp tác xã do nam giới nắm giữ. Có tới 64% nam giới được khảo sát đồng tình với quan điểm phụ nữ không phù hợp để lãnh đạo hợp tác xã.

Ông Cường cho rằng đây là những vấn đề cần được quan tâm khi thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong sản xuất nông nghiệp. Bởi bên cạnh năng lực chuyên môn, cơ hội tham gia quản lý của phụ nữ còn chịu ảnh hưởng bởi những quan niệm xã hội về vai trò của nam giới và nữ giới.

Một rào cản khác là trách nhiệm chăm sóc gia đình. Kết quả khảo sát cho thấy 73% phụ nữ trong độ tuổi 18 - 35 gặp khó khăn khi tham gia các lớp tập huấn, cuộc họp do phải chăm sóc con nhỏ, người cao tuổi và đảm nhận công việc nhà.

Điều này dẫn đến thực tế nhiều phụ nữ trực tiếp thực hiện các công đoạn sản xuất nhưng lại ít có điều kiện tiếp cận kiến thức, kỹ thuật mới hoặc tham gia những cuộc họp quyết định hoạt động của hợp tác xã.

Khả năng tiếp cận nguồn lực cũng là vấn đề đáng chú ý. Theo nghiên cứu được Oxfam dẫn tại hội nghị, 62% giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong phạm vi khảo sát chỉ đứng tên nam giới. Thực tế này có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng và các nguồn lực hỗ trợ sản xuất của phụ nữ.

Cần tạo cơ hội để phụ nữ tham gia quản lý

Ông Nguyễn Hùng Cường cho rằng, để Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đạt kết quả bền vững, cần nhìn nhận phụ nữ không chỉ là lực lượng lao động trực tiếp mà còn là những người có khả năng tham gia quản lý và thúc đẩy chuyển đổi sản xuất.

Trong sản xuất lúa gạo phát thải thấp, nông dân là người trực tiếp quyết định việc giảm lượng giống gieo sạ, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, điều tiết nước tưới và xử lý rơm rạ. Họ cũng là người ghi chép nhật ký đồng ruộng, cung cấp dữ liệu phục vụ đo đạc, báo cáo và thẩm định kết quả giảm phát thải.

Những hoạt động này chỉ có thể đạt hiệu quả khi người trực tiếp sản xuất được trang bị kiến thức và cùng tham gia thực hiện. Vì vậy, nếu phụ nữ đảm nhận nhiều công việc trên đồng ruộng nhưng không được tham gia tập huấn hoặc ra quyết định, quá trình chuyển đổi sẽ khó phát huy đầy đủ nguồn lực của cộng đồng.

Từ thực tế đó, Oxfam đề xuất đặt mục tiêu ít nhất 30% phụ nữ tham gia ban quản lý hợp tác xã và tổ khuyến nông cộng đồng. Đồng thời, cần giao vai trò và trách nhiệm cụ thể cho Hội Liên hiệp Phụ nữ tại địa phương trong công tác tập huấn, vận động và giám sát thực hiện Đề án.

Đặc biệt, đại diện tổ chức này nhấn mạnh, cần phải thay đổi cách tổ chức tập huấn cho nông dân. Việc tập huấn phải hướng đến đúng người trực tiếp làm, bởi trong thực tế có nhiều phụ nữ đảm nhận công việc sản xuất nhưng không được tham gia các lớp đào tạo. Thời gian và địa điểm tổ chức cũng cần phù hợp với điều kiện sinh hoạt, nhất là khi phụ nữ phải dành nhiều thời gian chăm sóc gia đình.

“Cần mời cả vợ và chồng cùng tham gia tập huấn, tạo điều kiện để các thành viên trong gia đình thống nhất việc áp dụng quy trình canh tác mới”, ông Cường đề xuất.

Ngoài ra, việc nâng cao vai trò của phụ nữ không thể chỉ thực hiện thông qua các khóa đào tạo kỹ năng. Cùng với nâng cao năng lực và sự tự tin của mỗi cá nhân, cần thay đổi những quan niệm xã hội đang hạn chế cơ hội tham gia của phụ nữ, đồng thời hoàn thiện cơ chế quản trị hợp tác xã và chính sách hỗ trợ để họ có điều kiện tiếp cận nguồn lực, tham gia quyết định và hưởng lợi từ hoạt động sản xuất.

Trao thêm cơ hội để phụ nữ tham gia chuỗi giá trị lúa gạo

Đây cũng là cách tiếp cận mà Oxfam đang áp dụng trong Dự án GORICE, do Bộ Các vấn đề Toàn cầu Canada tài trợ, triển khai tại An Giang, Cần Thơ và Vĩnh Long trong giai đoạn tháng 4/2025 đến tháng 3/2030. Dự án hướng đến 20.500 người trồng lúa, trong đó mục tiêu 50% là phụ nữ và 20% là người dân tộc thiểu số.

Thông qua dự án, Oxfam không chỉ hỗ trợ kỹ thuật canh tác phát thải thấp mà còn thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ vào quản lý hợp tác xã, phát triển kinh doanh, tiếp cận tín dụng và các cơ hội tạo giá trị gia tăng trong chuỗi lúa gạo.