Những chiếc túi bước ra từ... biển cả

Không gì là rác

Khi tôm giống rớt giá, ngư dân xã đảo Tam Hải (Đà Nẵng) dỡ lưới gác bãi, ngậm ngùi nhìn vốn liếng nằm chỏng chơ. Nhìn lưới thải ra chất đống, chị Phượng, người thu mua của doanh nghiệp xã hội EchoGreen, lân la đặt vấn đề mua lại với giá nhỉnh hơn mấy cô mua ve chai.

Bà con nghe vậy gật đầu cái rụp, vừa dọn sạch cái sân, vừa gỡ gạc lại được ít đồng ra đồng vào. Nào ngờ, những tấm lưới tưởng vứt đi đó gom về qua tay thợ khéo lại biến hình thành những chiếc túi xách xanh.

Chuyện lạ mà hay nên tiếng lành đồn xa. Giờ, không riêng gì bà con Tam Hải mà mấy bến cá lân cận tận Quảng Ngãi, hễ gỡ lưới cũ ra là lại gọi chị Phượng tới gom.

Theo chị Phượng, giá lưới cũ hiện đã tăng thêm so với những năm trước. Một tay lưới thu lại, biển bớt đi một dải rác nhựa, mà nhà nông xóm biển lại có thêm đồng tiền ấm bụng.

Không chỉ ở Tam Hải, tại Tam Hòa (Quảng Nam cũ), chú Đức, ngư dân đánh bắt tôm nhí, cũng trở thành một đầu mối quan trọng thu mua lưới màu nâu cho dự án sắp tới của EchoGreen. Trước đó, chú Đức từng bán khoảng 100kg lưới cho doanh nghiệp bởi vì mỗi năm lưới đều bị hư hỏng và bỏ đi.

Chị Huỳnh Thị Tường Vy, giám đốc doanh nghiệp xã hội EchoGreen, chia sẻ, theo định hướng của chính phủ, không gì là rác, mà hãy biến rác thành tài nguyên thiên nhiên sẵn có. Ngành đánh bắt thủy sản thải ra nguồn nguyên liệu khổng lồ, nếu bỏ đi thì quá tiếc.

EchoGreen đã thu gom được 900kg lưới cũ từ khi bắt đầu triển khai vào năm 2024 đến nay để tái sử dụng thành “Túi Yêu Thương”.

Chị Vy ước tính, mỗi ngư dân thải 100 - 200kg lưới/năm. Khi bị vứt bỏ bừa bãi, số lưới này không chỉ gây mất mỹ quan môi trường sống quanh bến bãi mà còn biến thành những “lưới ma” vô chủ trôi dạt dưới lòng biển.

Dưới làn nước xanh, những tấm lưới ma trở thành cái bẫy tử thần tàn khốc. Chúng siết chặt lấy những chú rùa biển vô tội, khiến chúng giãy giụa trong bất lực cho đến khi may mắn được thợ lặn hay ngư dân phát hiện giải cứu.

Những dải lưới nặng trịch dạt theo dòng hải lưu còn trùm lên các rạn san hô, che khuất ánh sáng và làm gãy nát các nhánh san hô đang phát triển, khiến “ngôi nhà” của hàng ngàn loài sinh vật biển cứ thế suy yếu và chết dần.

Theo báo cáo phân tích về ô nhiễm rác thải nhựa tại Việt Nam do Ngân hàng Thế giới thực hiện từ tháng 7/2020 đến tháng 4/2021, tại các vị trí ven biển, rác thải liên quan đến nghề cá bao gồm lưới đánh cá chiếm 32,5% trong tổng số rác thải nhựa.

Báo cáo chỉ ra rằng lưới đánh cá có nhiều kích cỡ và ứng dụng khác nhau, từ lưới đánh bắt thủy sản đến lưới dù hay lưới rê. Sau vòng đời khai thác từ bốn đến sáu năm, các loại lưới đánh bắt hiếm khi được thu gom và tái sử dụng.

Trước tình trạng ô nhiễm rác thải nhựa đại dương, từ chính quyền, các tổ chức quốc tế, trường đại học đến người dân địa phương cùng bắt tay hành động. Không dừng lại ở ý thức của ngư dân, nhiều người dân còn sáng tạo biến những tấm lưới cũ thành túi xách, đồ dùng sinh hoạt, vừa cắt giảm rác thải biển, vừa mở ra một vòng đời mới cho ngư cụ thải ra.

Giấc mơ xanh

Ý tưởng về chiếc “Túi Yêu Thương” được ươm mầm từ khát vọng khởi nghiệp với mục tiêu chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Lớn lên bên những làng chài miền Trung, chị Vy đã quen với cảnh ngư dân sau nhiều chuyến biển phải bỏ lại những tấm lưới hỏng ngay trước nhà.

Với ngư dân, khi còn dùng được, lưới là tài sản quý giá; nhưng khi đã rách nát, chúng lại nằm chỏng chơ, vô dụng. Chính những hình ảnh ấy đã khơi gợi trong chị suy nghĩ: nếu gom chúng về và tái sử dụng, chúng có thể trở thành những sản phẩm mới, vừa hữu ích vừa mang hơi thở của biển quê hương.

Nghĩ là làm. Chị Vy liên hệ với người bạn tên Phượng, sống ở làng chài Tam Hải, "rủ" Phượng làm đầu mối thu gom cùng chị. Bắt đầu từ cuối năm 2024, những sản phẩm túi lưới đầu tiên tái sử dụng từ lưới cũ đã ra đời, thử sức tiếp cận thị trường và lắng nghe phản hồi của người dùng.

Đến đầu năm 2025, chị mạnh dạn thành lập Công ty TNHH EchoGreen, đặt trụ sở tại phường Hương Trà, TP. Đà Nẵng. Với mục tiêu xây dựng một mô hình kinh doanh bao trùm, EchoGreen trả phí thu mua trực tiếp cho bà con để họ có thêm thu nhập. Từ khi triển khai, doanh nghiệp đã thu gom tại các làng chài Tam Hải, Tam Tiến (Quảng Nam), Quảng Ngãi…

Không chỉ dừng lại ở việc tái sử dụng, EchoGreen còn mong muốn tạo ra một vòng tuần hoàn giá trị: từ những tấm lưới tưởng chừng bỏ đi, bà con có thêm nguồn thu nhập, môi trường biển được gìn giữ, và người tiêu dùng có trong tay những sản phẩm mang câu chuyện nhân văn. Mỗi chiếc túi ra đời là một minh chứng cho sự kết nối giữa cộng đồng ngư dân và hành trình khởi nghiệp xanh, mở ra hy vọng về một tương lai bền vững.

Chị Vy kể, hiện tại xưởng mới gom và tái sử dụng được hai dòng lưới phổ biến nhất. Cái khó nhất là làm sao gom được hết. Chị cứ ao ước, giá mà sau này có thêm sự đồng hành hay hỗ trợ từ các nguồn quỹ, chính sách của Nhà nước, xưởng sẽ có thêm nguồn lực để gom sạch hơn nữa những tấm lưới dạt bãi, rồi mày mò nghiên cứu làm ra thêm nhiều món đồ tái chế có ích cho đời.

Hành trình của lưới cá cũ trong hình dạng mới

Những chiếc túi lưới tái sử dụng của EchoGreen giờ đây đã bắt đầu bén duyên với thị trường.

Túi đã có mặt ở các cửa hàng quà lưu niệm ngoài Phú Quốc, nằm trên kệ siêu thị Đanavimart ở Đà Nẵng, và tìm đến những người chuộng lối sống xanh qua các kênh bán hàng hiện đại.

Tin vui nhất là mới đây, EchoGreen vừa nhận được một đơn hàng 1.000 túi từ một khu nghỉ dưỡng.

Cùng chung nỗi trăn trở ấy, chị Nguyễn Thị Giang đã kết hợp với một xưởng may túi lưới ở Phú Yên (cũ) để lan tỏa sản phẩm túi lưới đi chợ, tạo động lực tận dụng nguồn lưới cũ ở địa phương với thương hiệu "Những bước chân xanh".

Xưởng chuyên tìm thu mua lại nguồn lưới rách từ các đầu mối phế liệu để “hồi sinh” thành những chiếc túi hữu ích. Nhờ nét độc đáo và ý nghĩa nhân văn, các sản phẩm túi lưới từ xưởng nhà chị Giang bán ra thị trường khá tốt.

Mỗi ngày trôi qua, niềm vui lại nhân lên khi ngày càng có thêm nhiều homestay, quán cà phê, khu nghỉ dưỡng hay các công ty tìm đến chị Giang để đặt đơn hàng sỉ, làm quà tặng thân tình cho khách hàng và nhân viên. Bên cạnh đó, xưởng vẫn giữ được một lượng khách lẻ yêu thích phong cách sống xanh ủng hộ rất ổn định.

Thực chất, nếu chọn nguyên liệu mới thì công việc sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Nhưng chỉ vì muốn tận dụng triệt để những tấm lưới cũ tưởng chừng bỏ đi, chị Giang và chị Vy vẫn chấp nhận đánh đổi bằng rất nhiều thời gian và công sức.

Chị Giang bộc bạch, xưởng nhà chị phải tỉ mỉ xử lý lớp lưới cũ để may làm phần lót bên trong, rồi cẩn thận bọc thêm một lớp lưới mới bên ngoài. Qua thêm nhiều công đoạn, tốn công tốn sức hơn hẳn làm hàng công nghiệp thông thường. Nhưng bù lại, nhìn những mảnh lưới xơ xác ngày nào giờ hóa thành chiếc túi xinh xắn, hữu ích trên tay người dùng, mọi mệt mỏi của những người làm thủ công từ vật liệu tái sử dụng lại dịu tan.