Người ghi lại đường chim bay ngay giữa Sài Gòn
Từng có lúc Trần Nguyễn Minh Quân không muốn nhìn đến Messenger vì những tin nhắn đe dọa từ người săn chim. Thu nhập từ công việc cũng chưa đủ trang trải cuộc sống. Nhưng anh vẫn nhiều năm lần theo những đường chim bay ở TP.HCM, ghi lại một thế giới hoang dã đang tồn tại giữa đô thị ngày càng mở rộng.
Ba năm lần theo một đường chim
Lặn lội tìm kiếm ròng rã mấy tháng trời, gần đây anh Quân mới quay được tổ chim Bánh ít - Le hôi. Chiếc tổ phủ rong rêu ngụy trang cho những quả trứng vừa ra đời, ngay cạnh “hàng xóm” là chim Rồng rộc vàng.
Quân vẫn chưa chịu dừng lại. Anh cho biết sẽ tiếp tục phục chờ cho đến khi quay được khoảnh khắc chim bố mẹ cõng chim non trên lưng bơi đi kiếm ăn.
Trên Facebook, khán giả cũng sốt ruột chờ từng tập phim. Có người còn nhắn nhờ Quân nhớ “canh chừng” Kỳ đà hoa mon men đến tổ Bánh ít để ăn cắp trứng.
Vậy mà mấy năm trước, khi Quân đăng những thước phim đầu tiên về chim hoang dã, chỉ có vài người xem. May mắn lắm mới được khoảng 100 lượt.
Nhưng số người xem chưa bao giờ là lý do khiến anh bắt đầu.
“Tôi muốn kể chuyện về quần thể chim còn sót lại ở TP.HCM bằng hình ảnh. Tôi cho rằng không lời kể nào sinh động bằng những thước phim về một gia đình loài vật đó chăm sóc con với tình thương của cha mẹ giống như con người. Thiên nhiên rất kỳ diệu và điều đó cho tôi niềm đam mê, bất kể thành quả của mình có được công nhận hay không”, Quân chia sẻ.
Có lần, chỉ để theo một quần thể chim cổ rắn với hàng chục tổ nằm gần nhau, anh bỏ cả tháng trời bám trụ ở Cần Giờ.
Trước đó, Quân từng thấy loài này kiếm ăn tại khu vực quận 7 cũ và Nhà Bè cũ, nhưng chưa từng thấy chúng làm tổ, đẻ trứng và nuôi con ở TP.HCM.
Anh bắt đầu lần theo đường chim đi về để tìm tổ.
Loài chim này giấu tổ rất kỹ. Quân mất tới ba năm mới lần ra được nơi chúng sinh sản. Với anh, điều đáng mừng không chỉ là tìm được tổ, mà còn là việc một loài quý hiếm đã chịu “định cư” tại thành phố.
Qua nhiều năm theo dõi, Quân nhận thấy các quần thể chim thường tìm đến những vùng ao hồ tự nhiên, nước tương đối sạch, nhiều cá và ít bị con người tác động.
Những thước phim của anh vì thế không chỉ kể chuyện. Chúng còn ghi lại những khoảng thiên nhiên đang tồn tại giữa một thành phố ngày càng đông đúc.
Từ câu hỏi “chim bay về đâu?”
Quân từng làm nhiều nghề trước khi đi theo công việc quay phim về chim.
Năm 2021, khi lĩnh vực bất động sản trầm lắng, người đàn ông đã qua tuổi tứ tuần bắt đầu nghĩ nhiều về tương lai nghề nghiệp của mình.
Những ngày suy tư ấy đưa anh đến Hồ Bán Nguyệt tìm một nơi yên tĩnh. Tại đây, anh bắt gặp một con chim quý hiếm bay qua.
Quân nhìn theo và tự hỏi: Chúng sẽ bay về đâu? Điểm cuối của đường bay ấy có phải là một cái tổ?
Không ngờ câu hỏi đó cũng giúp anh trả lời câu hỏi về chính mình.
Từ niềm đam mê chụp những khoảnh khắc thiên nhiên trước đó, Quân quyết định tìm hiểu sâu hơn về đời sống của chúng trong tự nhiên và ghi lại chúng bằng hình ảnh.
Chim chóc cũng biết yêu thương như người
Càng theo dõi, Quân càng phát hiện những chú chim nhỏ bé có nhiều tập tính gần gũi với con người đến mức nếu không có hình ảnh ghi lại, đôi khi rất khó tin.
Một video của anh thu hút hơn 600.000 lượt xem kể lại sự “ranh ma” của một chú Cồng cộc.
Bắt được một con tôm sú rất lớn, chú này dáo dác nhìn quanh, dường như sợ đồng loại phát hiện để được ăn mảnh một mình. Nhưng một con Cồng cộc khác xuất hiện.
Chú tinh ranh lập tức dìm con tôm xuống nước rồi giả vờ rủ bạn đi kiếm ăn ở hướng khác.
Cuối cùng, màn đánh lạc hướng ấy lại khiến nó xổng mất con tôm.
Những đoạn phim chưa tới 10 phút như vậy có khi khiến Quân mất hàng tuần, hàng tháng theo dõi.
Một số loài chỉ làm tổ khi sắp đẻ trứng, những ngày khác trong năm lại trú trên ngọn cây nên rất khó tìm tổ. Muốn biết tổ ở đâu, Quân phải quan sát những con bố mẹ đang nuôi con. Khi bắt được cá mà không ăn, lại ngậm mồi bay đi, rất có thể chúng đang mang thức ăn về cho chim non.
Với loài Trích ré, Quân theo dõi suốt mấy năm mới phát hiện được tổ ở Cần Giờ và Biên Hòa.
Trong hơn 30 tập “Nhật ký Trích ré”, anh kể câu chuyện về một gia đình trong mùa sinh sản.
Mẹ không đẻ hết trứng cùng một lúc mà kéo dài nhiều ngày. Suốt thời gian ấy, bố và mẹ bơi sát chiếc tổ nằm trong bụi cây nhỏ trên mặt nước để trông chừng.
Điều khiến Quân xúc động hơn là những chú chim con của lứa trước cũng quay về.
Chúng đã lớn, bộ lông chuyển sang màu xám, nhưng khi mẹ bước vào mùa sinh sản mới, chúng lại trở về phụ bố mẹ trông tổ, chờ những đứa em ra đời.
“Không hiểu sao chúng biết mẹ đang sinh trứng mà quay trở về. Những con lứa trước về trông em với bố mẹ nhưng cũng không quên làm nũng. Tôi thấy được tình cảm như con người từ gia đình chim Trích ré này. Không hiểu sao có người nỡ lòng săn bắt những con vật yêu thương gia đình như vậy!”, Quân kể.
Đời sống mong manh
Muốn gửi lời kêu gọi bảo vệ những loài di cư hoang dã, nhưng Quân không thích biến các video của mình thành những bài giáo huấn khô cứng.
Anh chọn cách đưa sự hài hước vào phụ đề.
“Tám chục cuốn lịch đang treo lủng lẳng trên cành!”, anh viết trong một video về Giang sen, rồi mới giải thích đây là loài động vật rừng được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt.
Thông điệp bảo tồn vì thế đi vào câu chuyện nhẹ nhàng hơn.
Vì tôn trọng không gian sống của chúng, Quân chỉ quay từ xa bằng thiết bị có độ phóng đại lớn.
Theo quan sát của anh, chúng dường như sợ con người hơn nhiều loài khác. Kẻ thù tự nhiên có thể sống ngay trong cùng một ao, nhưng con người dù còn ở xa đã khiến chúng cảnh giác. Có đàn chỉ cần người tiến đến cách khoảng 30m đã bay tán loạn.
Sự cảnh giác ấy không phải vô cớ.
Đời sống của loài hoang dã ấy rất mong manh và phụ thuộc vào môi trường xung quanh. Mùa mưa bão, con non có thể chết vì rơi khỏi tổ. Ngay từ khi còn nằm trong trứng, chúng đã có thể trở thành con mồi của những loài khác.
Nạn chích điện cá cũng ảnh hưởng tới những tổ sống trên mặt nước và làm mất nguồn thức ăn nuôi sống chúng.
Rồi còn đô thị hóa, rác thải và nạn săn bắt loài quý hiếm chỉ vì thú vui hoặc để đưa lên bàn nhậu.
Những thước phim của Quân dần đánh thức ký ức của nhiều người về thiên nhiên. Có khán giả chép miệng nhớ lại khung cảnh miền quê bình yên ngày trước.
Họ chờ từng tập để xem chim kết đôi ra sao, ấp trứng thế nào, anh chị chăm sóc những đứa em mới nở ra sao.
Từ những con vật tưởng như chỉ biết bay trên trời hoặc đứng trong lồng làm kiểng, chúng bắt đầu có một đời sống khác trong mắt người xem.
Khi người xem bắt đầu... xê dịch
Có thời điểm Quân gần như không muốn nhìn đến Messenger.
Những tin nhắn đe dọa từ người săn chúng, khiến công việc tưởng rất bình yên của một người quay phim thiên nhiên trở nên không hề bình yên.
Nhưng cùng lúc đó, một cộng đồng khác cũng hình thành quanh những thước phim của anh.
Từ vài người xem những ngày đầu, trang của Quân hiện có hơn 13.000 người theo dõi.
Điều làm anh vui không chỉ là con số ấy.
Người xem bắt đầu khuyến khích nhau bỏ thói quen dùng chúng làm thức ăn, lên tiếng trước việc săn bắt. Một số trường tiểu học còn đưa những tập phim về Trích ré của Quân vào làm tư liệu trực quan để học sinh tìm hiểu thiên nhiên.
Thu nhập từ công việc vẫn chưa đủ để Quân có thể yên tâm hoàn toàn với cuộc sống. Anh cũng từng bị những người săn bắt đe dọa.
Nhưng chính những thay đổi từ cộng đồng đã giữ anh tiếp tục đi theo những đường bay tự do đó.
"Giữ chỗ" trong thành phố
Sau nhiều năm theo dấu loài hoang dã ấy, Quân cho rằng đây là thời điểm cần đặc biệt quan tâm đến những sinh cảnh còn lại của chúng ở TP.HCM và khu vực lân cận.
Những năm gần đây, anh nhận thấy tình trạng dùng ná, đạn bi săn chúng mà trước kia anh thường xuyên bắt gặp đã giảm.
“Mấy năm trước tôi thấy rất nhiều người dùng ná bắn đạn bi để săn. Mỗi lần như vậy tôi đều chụp ảnh lại để báo với các cơ quan hữu quan. Hiện nay, tình trạng này ít xảy ra hơn trước”, Quân kể.
Nhưng giảm săn bắt mới chỉ là một phần.
Theo anh, nếu việc bảo tồn chậm trễ hoặc hời hợt, chỉ khoảng 10 năm nữa, nhiều loài có thể phải bỏ đi nơi khác hoặc suy giảm nghiêm trọng.
Điều cần giữ không chỉ là từng con mà còn là nơi chúng sống: những ao hồ, vùng đất ngập nước, những mảng cây tự nhiên và nguồn thức ăn giúp các quần thể chúng sinh sôi.
Bảo tồn, theo Quân, còn là thực thi nghiêm các quy định bảo vệ thiên nhiên, xử lý những trường hợp vi phạm và quan tâm tới cả chuỗi săn bắt, mua bán, tiêu thụ.
Suốt nhiều năm, Trần Nguyễn Minh Quân vẫn tiếp tục lần theo những đường bay.
Ngày trước, anh chỉ muốn biết chúng bay về đâu, điểm cuối có phải là một cái tổ?
Bây giờ, câu hỏi ấy dường như đã khác.
Giữa một thành phố ngày càng mở rộng, những đường bay ấy còn bao nhiêu chỗ để trở về?
.jpg)
