Mới giải ngân được 18,9%, 6 tháng còn lại làm gì?

Đây không đơn thuần là một chỉ số tài chính. Việc chậm trễ có nhiều lí do. Nhưng đòi hỏi từ thực tế phải hoàn thành đúng, đủ và hiệu quả, mới là điều đáng mong chờ nhất.

Những con số quá thảm

Về tình hình giải ngân, đối với vốn đầu tư công, lũy kế giải ngân đến hết ngày 30/6/2026 là 2.714,03 tỷ đồng, đạt 23,5% kế hoạch, trong đó ngân sách trung ương giải ngân 1.506,09 tỷ đồng, đạt 22,1% kế hoạch.

Cụ thể, Chương trình MTQG phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi khoảng 987,88 tỷ đồng, đạt 24,3% kế hoạch; Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới khoảng 214,57 tỷ đồng, đạt 18,9% kế hoạch; Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững khoảng 303,64 tỷ đồng, đạt 18,9% kế hoạch.

Chúng ta đang chứng kiến một nghịch lý: tiền có sẵn, chủ trương đã thông, các chương trình thì ì ạch.

Giải ngân chậm: Những lí do dễ thấy

Là địa phương thuộc vùng núi cao, giáp biên giới với Lào, nhưng Tây Giang (Đà Nẵng) giải ngân đạt 52%.

Trong khi đó, cũng tại Đà Nẵng, bức tranh giải ngân vẫn còn nhiều mảng tối: tại Trà Liên mới đạt 20,35%, Trà Giáp 22,8%, Nam Trà My hơn 23%.

Tương tự, tại Quảng Ngãi, đến cuối tháng 5/2026, tỷ lệ giải ngân của chương trình nông thôn mới mới chạm mức 14%, và giảm nghèo bền vững thậm chí chỉ dừng lại ở con số 3,32%.

Sự cộng hưởng của nhiều yếu tố từ việc sáp nhập bộ máy mới; thiếu nhân lực; thiếu cán bộ chuyên sâu; giá cả đội vốn; điều kiện thời tiết, địa hình khắc nghiệt, đến tâm lý sợ sai… đã tạo ra khoảng cách lớn giữa ý chí và thực tế.

Vẫn là nghĩ và làm ra sao

Từ tháng 7 trở đi, miền núi các địa phương bước vào mùa mưa bão. Để 80% nguồn vốn còn lại không bị "đóng băng", sự linh hoạt chính là chìa khóa then chốt cho lộ trình về đích.

Ông Arất Blui Chủ tịch xã Tây Giang (Đà Nẵng), nói: “Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công trước đây lo mảng này. Nhưng chúng tôi thấy để vậy là không thể làm kịp tiến độ.

Vì thế địa phương đã xin tách từ đó ra một Ban Quản lý dự án, chỉ chuyên làm việc này. Từ đó anh em tập trung làm quyết liệt. Lãnh đạo xã, tinh thần là quyết tâm và đồng lòng làm, vướng đâu gỡ đó chứ không để kéo dài”.

Tại Khâm Đức (Đà Nẵng), một cán bộ có trách nhiệm cho hay: Giải ngân chậm, như địa phương này, là có lí do. Các chương trình trên, tuyệt đối không vì nhanh mà làm sai, làm cho có. Bởi đây là những chương trình rất nhạy cảm, được giám sát chặt chẽ.

Công việc không hề đơn giản, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Ví dụ xét chọn hộ nghèo. Đâu phải cứ nhìn qua nhà cửa là ghi ngay hộ đó ra sao. Xét từ tổ, thôn, lấy ý kiến người dân.

Căn cứ quy định nhà nước. Chặt chẽ từng bước. Hạn cho giải ngân đến tháng 10, cho nên 6 tháng qua, họ tập trung làm kỹ hồ sơ, từ thực địa đến văn bản. Khi xong hết thủ tục, việc giải ngân sẽ nhanh.

Nhưng không phải đâu cũng được như thế. Các báo cáo từ nhiều địa phương cho thấy, nhiều cơ quan không chủ động trong công việc, nên tiền có mà để đó ngó chơi.

Rõ ràng sự linh hoạt trong cách làm, quyết liệt từ lãnh đạo đến trách nhiệm của cán bộ thực thi, là yếu tố quyết định việc đồng vốn có chờ những điều kiện vừa khách quan vừa chủ quan hay không.

KPI: Đừng để con số che mắt thực tại

Chỉ đạo của Chính phủ trong cuộc họp mới đây với Bộ NN-MT về vấn đề này, là áp dụng KPI để đánh giá năng lực, trách nhiệm thực thi, và nhiệm vụ đặt ra là 6 tháng còn lại của năm 2026 là phải giải ngân hết 80% còn lại.

Để 100% giải ngân không trở thành những con số ảo trên mặt giấy, cần một hệ thống quản trị bằng KPI linh hoạt thay vì những áp đặt máy móc như trước đây.

Ở đây nổi lên vấn đề: Tiêu hết tiền, nhưng rồi hiệu quả sẽ ra sao, sau khi đồng tiền đã trao, thì sẽ có và có bao nhiêu hộ được thoát nghèo, bao nhiêu diện tích canh tác đã được cải thiện?

Chưa nói, KPI ở đồng bằng khác xa miền núi. Chỉ cần một trận mưa lớn, là sạt lở. Lũ quét bất thần, là hộ giàu cũng trắng tay. Cho nên phải áp dụng cơ chế "KPI động", nhằm linh hoạt điều chỉnh chỉ tiêu theo đặc thù thời tiết và điều kiện địa phương. Việc này giúp tránh việc làm giả, làm dối chỉ để chạy theo con số, vừa đỡ áp lực cho cán bộ cơ sở.

Bây giờ, đi đâu cũng nghe nói là sợ làm sai, là ở tù. Nhà nước cần có một cơ chế bảo hiểm rủi ro pháp lý rõ ràng. Cán bộ làm đúng trình tự, đúng mục đích và có sự giám sát của cộng đồng, nếu sai do bất khả, thì không bị quy trách nhiệm. Nói việc này, cần có văn bản, chỉ thị, chứ không thể nói để trấn an, là xong.

Khi cán bộ không còn sợ bị kỷ luật vì những sai sót hành chính không trục lợi, họ sẽ dồn toàn tâm toàn lực để tìm giải pháp thực tế nhất.

Mục tiêu về đích 100% không chỉ là bài toán kinh tế của năm 2026, mà là sự chuẩn bị uy tín cho cả giai đoạn 2026-2030. Nếu không thể hoàn thành ngay lúc này, hệ lụy sẽ kéo dài sang cả nhiệm kỳ mới, làm suy giảm niềm tin của nhân dân.

Những tháng cuối năm 2026 sẽ là câu trả lời về khả năng điều hành, thực thi của chính quyền các cấp. Cuộc đua đang vào giai đoạn khốc liệt nhất, và niềm tin của người dân chính là đích đến cuối cùng mà không một địa phương nào được phép lỡ nhịp.

‘Chông gai’ đạt đích chương trình xây dựng Nông thôn mới

TP.HCM siết chặt kỷ luật để đạt mục tiêu giải ngân 95% vốn đầu tư công