Nông thôn mới 2026 - 2030: Xóa trung gian, siết hậu kiểm
Không còn là những tiêu chí mang tính định lượng đơn thuần, giai đoạn 2026-2030 đánh dấu một cuộc cách mạng trong cách tiếp cận xây dựng nông thôn tại Việt Nam. Với việc lược bỏ vai trò cấp huyện và đẩy mạnh hậu kiểm, dự thảo Quyết định mới của Thủ tướng Chính phủ hứa hẹn sẽ đưa diện mạo làng quê Việt sang một chương mới: Hiện đại, thực chất và không hình thức.
Trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính mới, cơ chế mới thực hiện trao quyền trực tiếp cho cấp tỉnh, theo đó các sở và ngành chuyên môn sẽ chịu trách nhiệm thẩm tra, thẩm định thay vì phải bước qua nhiều khâu trung gian như trước đây
Từ Xã NTM đến Xã NTM hiện đại
Sau hơn một thập kỷ triển khai, khi gần 80% số xã trên cả nước đã đạt chuẩn nông thôn mới tính đến tháng 6/2025, bài toán đặt ra hiện nay không còn là "có hay chưa" mà là "chất lượng thế nào". Dự thảo lần này đã chính thức đưa ra khái niệm xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại nhằm nâng cấp toàn diện chuẩn mực sống của cư dân.
Trọng tâm của giai đoạn này là sự bứt phá về hạ tầng, không chỉ dừng lại ở điện, đường, trường, trạm mà còn mở rộng sang hạ tầng số và các không gian văn hóa kết nối. Đồng thời, các tiêu chí mới cũng hướng đến mục tiêu kinh tế bền vững, cho phép giải quyết linh hoạt các bài toán khó tại những vùng đặc thù, đảm bảo sự phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, vùng miền nhưng vẫn duy trì tính chặt chẽ trong thực thi.
Quy trình công nhận: Công nghệ hóa và đặt người dân làm trọng tâm
Dự thảo Quyết định gồm 4 chương và 16 điều đã hiện đại hóa hoàn toàn các khâu thủ tục hành chính. Lần đầu tiên, việc số hóa hồ sơ và nộp qua hệ thống điện tử được ưu tiên hàng đầu, giúp các địa phương cắt giảm tối đa chi phí và thời gian, đồng thời tạo ra sự minh bạch tuyệt đối trong quá trình xét duyệt.
Đặc biệt, tiếng nói của người dân giờ đây được xem là "thước đo" sống còn của danh hiệu. Việc lấy ý kiến hài lòng của người dân không còn là thủ tục phụ trợ mà trở thành bước bắt buộc, có tiếng nói quyết định đến tính thực chất của phong trào tại địa phương. Bên cạnh đó, cơ chế thẩm định đa tầng với sự tham gia trực tiếp của các bộ, ngành Trung ương và đoàn công tác liên ngành sẽ giúp công tác kiểm tra thực tế trở nên khách quan, loại bỏ hoàn toàn tình trạng nể nang hay "vừa đá bóng vừa thổi còi".
"Thẻ vàng" cho các địa phương xuống cấp
Một điểm mới đầy tính răn đe trong giai đoạn 2026 - 2030 chính là quy định về việc thu hồi quyết định công nhận. Với triết lý nông thôn mới không phải là đích đến cuối cùng mà là một hành trình liên tục, dự thảo đã thiết lập quy trình hậu kiểm định kỳ sau ít nhất 24 tháng kể từ khi đơn vị được công nhận.
Các địa phương bị đánh giá xuống cấp sẽ nhận được cơ hội sửa sai trong một khoảng thời gian nhất định để khắc phục. Tuy nhiên, nếu sau thời hạn đó vẫn không đảm bảo duy trì các tiêu chí cốt lõi, danh hiệu sẽ bị thu hồi triệt để, đồng thời gắn trách nhiệm giải trình trực tiếp lên người đứng đầu. Đây là bước ngoặt quan trọng so với giai đoạn 2021-2025, giúp xây dựng một niềm tin thực chất vào những giá trị mà chương trình mang lại.
Dự kiến, quyết định này sẽ được Thủ tướng Chính phủ chính thức ký ban hành trong tháng 4/2026.
