Miền Trung: Những doanh nghiệp nông thôn nào đang lớn lên từ vốn khuyến công?
Việc sắp xếp lại địa giới hành chính đã đưa khu vực miền Trung -Tây Nguyên đang đứng trước cơ hội mới để hình thành những vùng nguyên liệu quy mô lớn và các chuỗi giá trị liên kết vùng vững chắc. Trong bức tranh chuyển dịch ấy, nguồn vốn khuyến công năm 2026 với tổng kế hoạch kinh phí được duyệt đạt gần 54,7 tỷ đồng đang đóng vai trò là một thứ “vốn mồi” chiến lược.
Điểm mấu chốt nằm ở chỗ nguồn lực này không bao giờ chạy theo kiểu hỗ trợ dàn trải hay cho không, mà luôn đi kèm cơ chế bắt buộc các cơ sở thụ hưởng phải bỏ ra nguồn vốn đối ứng tương xứng, thường chiếm từ 50% đến 70% tổng mức đầu tư của dự án.
Chính ngọn lửa đối ứng từ nội lực doanh nghiệp ấy, khi được đặt cạnh đòn bẩy ngân sách nhà nước, đã biến mỗi đồng vốn khuyến công thành chất xúc tác mạnh mẽ.
Nâng tầm đẳng cấp “hạt ngọc” Tây Nguyên
Tại thủ phủ cà phê Đắk Lắk, Công ty TNHH MTV XNK 2/9 từng đối mặt với không ít áp lực, khi thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn khắt khe về độ đồng đều, hàm lượng tạp chất và quy chuẩn bao bì thân thiện với môi trường.
Việc phụ thuộc phần lớn vào khâu sơ chế thô, khiến giá trị gia tăng thu về chưa thực sự tương xứng với tiềm năng của vùng nguyên liệu trù phú này.
Được “đẩy” thêm từ nguồn trên, doanh nghiệp đã chủ động dốc nguồn lực tài chính lớn làm vốn đối ứng, kết hợp cùng nguồn vốn hỗ trợ từ chương trình khuyến công quốc gia và địa phương để mạnh dạn đổi mới công nghệ.
Hệ thống dây chuyền rang xay, phân loại màu bằng quang học, cùng công nghệ sấy chân không hiện đại đã được đưa vào vận hành, đi kèm cải tiến bao bì màng ghép phức hợp đạt chuẩn quốc tế.
Bước ngoặt này đã tạo ra thay đổi lớn trong dây chuyền sản xuất: tỷ lệ hao hụt nguyên liệu giảm từ 3-5% xuống mức tối thiểu, trong khi công suất chế biến sâu tăng trung bình từ 30% đến 40% so với trước đây. Nhờ chất lượng hạt đồng đều và mẫu mã đạt chuẩn, doanh nghiệp dễ dàng thâm nhập sâu hơn vào các phân khúc cao cấp tại thị trường châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Doanh thu từ dòng sản phẩm chế biến sâu ghi nhận mức tăng trưởng ổn định trên 20% mỗi năm, qua đó trực tiếp nâng cao giá thu mua cà phê, đem lại nguồn thu nhập vững chắc hơn cho người nông dân trong vùng liên kết.
Khuyến công khiến Công ty Hà Chuẩn càng… chuẩn
Huyện Ea Kar (tỉnh Đắk Lắk) từ lâu đã khẳng định vị thế là một trong những vựa nông sản trọng điểm của khu vực Tây Nguyên với các sản phẩm thế mạnh từ cây ăn quả, hạt chứa dầu cho đến các dòng nông sản sấy.
Thế nhưng, việc kinh doanh của các doanh nghiệp tại đây thời gian dài luôn vấp phải những khó khăn về công nghệ. Bài toán chi phí nhân công thủ công leo thang, tỷ lệ hao hụt lớn trong khâu sơ chế, cùng với áp lực tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường hiện đại đã kìm hãm đà bứt phá của nhiều đơn vị.
Sự thay đổi mang tính bước ngoặt chỉ thực sự đến khi các cơ chế, chính sách tiếp sức từ nguồn kinh phí khuyến công quốc gia và địa phương đi vào đời sống sản xuất thực tế.
Tiên phong trong hành trình gạt bỏ thói quen sản xuất thô sơ, Công ty Cổ phần Sản xuất Chế biến Nông sản Hà Chuẩn (trụ sở tại Thôn 10, xã Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk) đã mạnh dạn tái cấu trúc toàn diện dây chuyền công nghệ.
Doanh nghiệp đã quyết định huy động nguồn vốn đối ứng đáng kể để đưa vào vận hành hệ thống máy sấy lạnh tuần hoàn, dây chuyền tách vỏ tự động, máy dò kim loại và công nghệ đóng gói hút chân không khép kín.
Nhờ hệ thống thiết bị mới, năng suất chế biến của nhà máy tăng gấp đôi, trong khi chi phí nhân công và tỷ lệ thất thoát nguyên liệu giảm xuống mức tối thiểu. Đặc biệt, các dòng sản phẩm nông sản chế biến sâu của công ty đã đạt độ đồng đều cao, đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về an toàn vệ sinh thực phẩm và minh bạch nguồn gốc xuất xứ.
Chính nhờ bước đệm công nghệ này, các sản phẩm mang thương hiệu Hà Chuẩn không chỉ củng cố vững chắc chỗ đứng tại thị trường nội địa, mà còn tự tin chinh phục các hệ thống phân phối lớn, chuỗi siêu thị và cửa hàng tiện lợi tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên.
Tốc độ tăng trưởng doanh thu ghi nhận mức tăng hơn 25%, qua đó tạo ra nguồn lực tài chính ổn định để doanh nghiệp tiếp tục mở rộng nhà xưởng, nâng cấp kho chứa và ký kết các hợp đồng liên kết bao tiêu nông sản dài hạn với bà con nông dân trên địa bàn, tạo sinh kế bền vững cho vùng nguyên liệu
Kiến tạo chuỗi giá trị OCOP gắn với công nghệ sạch và du lịch
Xuất thân từ làng nghề trầm hương truyền thống lâu đời tại miền Trung, Công ty TNHH Trầm hương Phúc Linh (Đà Nẵng), từng đau đầu với bài toán xử lý môi trường trong quá trình sản xuất nhang truyền thốn.
Việc thiếu vắng các thiết bị cơ khí chính xác khiến các dòng sản phẩm tinh dầu và nhang sạch khó lòng đạt chuẩn để vươn lên thành sản phẩm OCOP chủ lực phục vụ du lịch.
Để đón đầu cơ hội chuẩn hóa sản phẩm, doanh nghiệp đã tự lực tài chính làm vốn đối ứng để kết hợp cùng nguồn kinh phí khuyến công đầu tư hệ thống máy tiện thủ công mỹ nghệ CNC, máy ép nhang tự động.
Đặc biệt, nguồn vốn này còn giúp doanh nghiệp xây dựng hệ thống lọc khói và xử lý khí thải tuần hoàn thân thiện với môi trường, song song với việc thiết kế lại bộ nhận diện thương hiệu và bao bì quà tặng.
Nhờ đó, năng lực sản xuất của cơ sở tăng trưởng 50%. Các dòng sản phẩm như nhang trầm không khói, trầm nụ và tinh dầu đã chính thức đạt chuẩn OCOP 3 sao và 4 sao, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho sức khỏe người tiêu dùng và không gây ô nhiễm khu dân cư xung quanh.
Tận dụng sự hồi phục của thị trường du lịch miền Trung, cùng kênh phân phối thương mại điện tử, doanh thu của cơ sở tăng trưởng vượt bậc. Trầm hương Phúc Linh nay đã trở thành món quà đặc sản có giá trị cao được du khách trong và ngoài nước ưa chuộng, giúp lợi nhuận của doanh nghiệp cải thiện rõ rệt.
Dựng sinh kế bền vững gắn với vùng nguyên liệu sạch
Nằm tại địa bàn miền núi Quảng Trị với lợi thế lớn về thổ nhưỡng để phát triển dược liệu và nông sản bản địa như trà hoa vàng hay cà gai leo, Hợp tác xã Dược liệu Trường Sơn (xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị) ban đầu chỉ tiêu thụ sản phẩm ở dạng thô.
Quá trình phơi sấy thủ công phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết khiến giá trị kinh tế mang lại rất thấp, chưa đủ sức tạo động lực để đồng bào mở rộng diện tích canh tác.
Khắc phục điểm yếu về nguồn lực, HTX đã vận động thành viên đóng góp vốn đối ứng, kết hợp cùng nguồn vốn khuyến công địa phương để đầu tư đồng bộ hệ thống máy sấy lạnh tuần hoàn giúp giữ trọn dược chất và màu sắc, kết hợp với máy nghiền siêu mịn và máy đóng gói túi lọc tự động khép kín.
Sự thay đổi công nghệ này đã nâng tầm giá trị nông sản: sản phẩm trà dược liệu sau khi sấy lạnh giữ lại tới 98% dược tính tự nhiên, khoác lên mình mẫu mã bao bì dạng túi lọc hiện đại, đạt chuẩn OCOP cấp tỉnh.
Công suất xử lý nguyên liệu tăng gấp 3 lần so với phương pháp thủ công cũ. Doanh thu của HTX ghi nhận mức tăng trưởng trên 35%, giải quyết việc làm thường xuyên cho hàng chục lao động là đồng bào dân tộc thiểu số địa phương, qua đó củng cố vững chắc vùng nguyên liệu dược liệu sạch gắn với sinh kế bền vững.
Vươn sóng lớn, vào siêu thị
Đặc sản rong biển và hải sản khô Lý Sơn (Quảng Ngãi) tiềm ẩn sức hút lớn, nhưng từng gặp điểm nghẽn nghiêm trọng về công nghệ bảo quản. Do đóng gói bằng phương pháp thủ công, sản phẩm rất dễ bị ẩm mốc, thay đổi màu sắc và hương vị chỉ sau thời gian ngắn, khiến thị trường tiêu thụ bị bó hẹp trong phạm vi tỉnh và các vùng lân cận.
Vốn khuyến công đã góp phần khiến Cơ sở chế biến hải sản, rong biển do ông Trương Văn Minh tại đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi làm chủ, đã “thoát xác”.
Bỏ thêm vốn vào, cơ sở đã đầu tư lắp đặt máy ly tâm tách nước, dây chuyền đóng gói định lượng tự động trong môi trường khí trơ cùng thiết bị tiệt trùng sản phẩm ăn liền.
Khoản đầu tư đúng thời điểm đã giải quyết trọn vẹn bài toán bảo quản: thời hạn sử dụng sản phẩm được kéo dài đáng kể mà không cần dùng hóa chất bảo quản, trong khi độ giòn, hương vị và hàm lượng dinh dưỡng của rong biển được giữ nguyên vẹn.
Từ một sản phẩm bán lẻ dạng thô thông thường, rong biển Lý Sơn đã bước lên phân khúc quà tặng cao cấp, thâm nhập thành công vào các hệ thống siêu thị lớn tại Đà Nẵng, TP.HCM và các đô thị lớn. Sản lượng tiêu thụ tăng 1,5 lần và doanh thu thuần tăng khoảng 30% đã giúp cơ sở mở rộng quy mô xưởng chế biến, tạo sinh kế ổn định cho nhiều hộ ngư dân trên đảo.
Nhìn từ những mô hình tiêu biểu trên, có thể thấy nguồn vốn khuyến công tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên không đơn thuần là khoản hỗ trợ tài chính một chiều, mà thực sự là một chất xúc tác cấu trúc. Đây là nguồn lực góp phần giúp các doanh nghiệp nông thôn không chỉ lớn lên về quy mô doanh thu và sản lượng, mà còn đủ bản lĩnh đứng vững trong không gian kinh tế rộng lớn hơn.
