Lúa phát thải thấp giúp lợi nhuận của nông dân miền Tây tăng hơn 56%
Sau ba mùa vụ tham gia dự án trồng lúa phát thải thấp, lợi nhuận sản xuất của nông dân Đồng bằng sông Cửu Long tăng 56,22% so với canh tác thông thường.
Lợi nhuận tăng từ lúa phát thải thấp
Giảm phát thải trong sản xuất lúa gạo thường gắn với yêu cầu thay đổi tập quán canh tác, đầu tư kỹ thuật và kiểm soát quy trình sản xuất. Tuy nhiên, kết quả Dự án Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long (TRVC) cho thấy quá trình chuyển đổi này có thể mang lại lợi ích kinh tế đáng kể cho người trồng lúa.
TS. Trần Thu Hà, Giám đốc Dự án TRVC cho biết sau ba mùa vụ triển khai, lợi nhuận sản xuất lúa của các hộ nông dân tham gia dự án tăng 56,22%.
Cùng với kết quả kinh tế, dự án ghi nhận tổng lượng giảm phát thải hơn 320.910 tấn CO₂ tương đương trên diện tích canh tác lũy kế gần 84.459 ha qua ba vụ.
Đáng chú ý, mô hình đã thu hút 10 doanh nghiệp, 15 đối tác trong chuỗi giá trị lúa gạo, kết nối 163 hợp tác xã, tổ hợp tác và 20.620 nông hộ. Từ những diện tích ban đầu, TRVC từng bước hình thành các chuỗi liên kết giữa người trồng lúa với doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu.
Những kết quả trên được bà Hà chia sẻ tại Hội nghị Ngày Lương thực thế giới năm 2026, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) tổ chức ngày 15/10.
TRVC là dự án được triển khai trong giai đoạn 2023 - 2027, với ngân sách 17 triệu đô la Australia, do Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia hỗ trợ thông qua SNV Việt Nam. Dự án hướng đến cải thiện sinh kế nông hộ sản xuất nhỏ, giảm phát thải khí nhà kính và phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững.
Về hiệu quả canh tác, báo cáo của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho thấy tại các mô hình thuộc Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, lượng giống gieo sạ giảm 30 - 50%, phân bón hóa học giảm 20 - 30%, nước tưới giảm 20 - 40% và số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm 2 - 3 lần mỗi vụ.
Cùng với đó, năng suất tại các mô hình tăng 5 - 12%, giúp lợi nhuận tăng thêm khoảng 1,5 - 9,3 triệu đồng/ha/vụ. Kết quả đo đạc bước đầu cũng ghi nhận mức giảm phát thải khoảng 3 - 4 tấn CO₂ tương đương/ha/vụ, tùy điều kiện sinh thái và mức độ áp dụng quy trình kỹ thuật.
Gần 54.000 tấn gạo phát thải thấp đã xuất khẩu
Không dừng lại ở hiệu quả trên đồng ruộng, kết quả TRVC còn cho thấy những chuyển biến trong việc đưa gạo phát thải thấp ra thị trường.
Theo bà Hà, các doanh nghiệp tham gia dự án đã có tổng cộng 123.106 tấn gạo được chứng nhận, trong đó 53.897 tấn đã xuất khẩu, tương đương 43,78%. Đặc biệt, sản phẩm hiện đã tiếp cận nhiều thị trường như Nhật Bản, Đức, Ba Lan, Australia, Canada, Trung Quốc, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Thụy Điển, Mỹ...
Ngoài mở rộng thị trường tiêu thụ, việc tham gia chuỗi sản xuất phát thải thấp còn tạo thêm cơ hội tiếp cận nguồn vốn cho doanh nghiệp. Điển hình là Công ty Angimex-Kitoku đã nhận khoản vay liên kết phát triển bền vững từ ngân hàng MUFG của Nhật Bản vào tháng 10/2025.
Phải đo thành công bằng thu nhập nông dân và chất lượng hạt gạo
Dù đã có những kết quả bước đầu về sản xuất và thị trường, việc nhân rộng mô hình lúa phát thải thấp vẫn còn không ít thách thức. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, diện tích áp dụng toàn bộ hoặc một phần quy trình canh tác bền vững thuộc Đề án 1 triệu ha lúa hiện đạt 420.813 ha, tương đương 89,8% kế hoạch năm 2026. Tuy nhiên, diện tích đáp ứng đầy đủ các tiêu chí mới đạt 67.648 ha.
Cùng với hạn chế về năng lực quản trị hợp tác xã và liên kết sản xuất, cơ chế phân biệt giá đối với gạo phát thải thấp chưa tạo được động lực đủ lớn cho người trồng lúa. Hệ thống đo đạc, xác minh kết quả giảm phát thải và cơ chế chia sẻ lợi ích từ tín chỉ carbon cũng đang tiếp tục hoàn thiện.
Đề cập đến vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh, thành công của Đề án phải được đánh giá bằng chất lượng hạt gạo, hiệu quả sản xuất, thu nhập của nông dân và mức giảm phát thải có thể kiểm chứng, thay vì chỉ dựa vào diện tích đã triển khai.
Từ đó, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp đề nghị các doanh nghiệp tăng cường đầu tư, xây dựng liên kết tiêu thụ ổn định, trong khi các viện nghiên cứu tập trung chuyển giao giải pháp kỹ thuật phù hợp với thực tiễn. Các nguồn lực hỗ trợ quốc tế cần được kết nối với nhu cầu cụ thể của địa phương, tránh phân tán và tạo điều kiện nhân rộng những mô hình hiệu quả.
