Lãnh đạo TP.HCM đối thoại với nông dân: Gỡ điểm nghẽn, mở hướng phát triển nông nghiệp hiện đại

Hội nghị do ông Lê Quốc Phong, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TP.HCM chủ trì, cùng sự tham dự của lãnh đạo Thành ủy, UBND thành phố, các sở, ngành và đông đảo đại diện nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp.

Nông dân, doanh nông... vướng gì?

Theo Hội Nông dân TP.HCM, trước hội nghị, Ban Thường vụ Hội đã ghi nhận hơn 102 ý kiến, kiến nghị của cán bộ, hội viên tại các xã, phường, đặc khu. Nội dung phản ánh khá toàn diện những khó khăn trong sản xuất, kinh doanh nông nghiệp, từ đất đai, quy hoạch, điều kiện xây dựng công trình phục vụ sản xuất đến vốn, chính sách hỗ trợ, ứng dụng khoa học – công nghệ, chuyển đổi số, đào tạo nghề, phát triển thủy sản bền vững, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu.

Đáng chú ý, trong đó còn đề xuất mô hình, cách làm mới, thể hiện mong muốn chuyển từ sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang phát triển kinh tế nông nghiệp đa giá trị.

Sau quá trình hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, không gian nông nghiệp TP.HCM mở rộng, với cơ cấu sản xuất đa dạng hơn. Khu vực trung tâm và vùng ven có thế mạnh về rau an toàn, cá cảnh, bò sữa, hoa lan và nông nghiệp công nghệ cao; Bình Dương có cao su, cây ăn trái, chăn nuôi; trong khi khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu phát triển hồ tiêu, cà phê, cây ăn trái và thủy sản.

Sự đa dạng này tạo thêm dư địa phát triển nhưng cũng đặt ra yêu cầu tổ chức lại sản xuất, quy hoạch vùng chuyên canh, kết nối chuỗi cung ứng và phân bổ nguồn lực đầu tư hợp lý. Theo thông tin tại hội nghị, nông nghiệp hiện đóng góp khoảng 0,7% vào mức tăng GRDP của thành phố. Dù tỷ trọng không lớn, ngành vẫn giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm nguồn cung thực phẩm, duy trì không gian xanh, bảo vệ môi trường và tạo sinh kế cho người dân nông thôn.

Một trong những nhóm vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là quy hoạch, sử dụng đất nông nghiệp và điều kiện xây dựng công trình phục vụ sản xuất. Đối với nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, đất đai không chỉ là tư liệu sản xuất mà còn quyết định khả năng đầu tư dài hạn, ứng dụng công nghệ và mở rộng quy mô kinh doanh.

Những vướng mắc trong sử dụng đất đa mục đích, xây dựng công trình phục vụ sản xuất, sơ chế, bảo quản nông sản hoặc tổ chức hoạt động trải nghiệm nông nghiệp đang ảnh hưởng đến khả năng phát triển các mô hình kinh tế mới.

Ông Nguyễn Đức, Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển AGRIFOOD, đại diện Hợp tác xã Nông nghiệp Xanh tại xã Bình Mỹ, đề xuất thành phố xem xét thí điểm mô hình nông nghiệp đa giá trị gắn với du lịch sinh thái cộng đồng tại địa phương trong giai đoạn 2027-2031.

Theo đề xuất, Bình Mỹ có tiềm năng phát triển mô hình này nhưng sản xuất hiện còn phân tán, hạn chế về vốn, công nghệ và thị trường tiêu thụ. Do đó, cần hỗ trợ khảo sát, lựa chọn từ 10-20 địa điểm đủ điều kiện để xây dựng mô hình thí điểm, đồng thời kết nối với các chương trình khoa học – công nghệ, chuyển đổi số, OCOP, đào tạo nghề, xúc tiến thương mại và tín dụng.

Hướng đi này cho thấy giá trị kinh tế của đất nông nghiệp không nhất thiết chỉ được tính bằng sản lượng thu hoạch. Nếu được tổ chức phù hợp, một khu vực sản xuất có thể đồng thời tạo ra giá trị từ nông sản, chế biến, dịch vụ trải nghiệm, du lịch sinh thái và giáo dục cộng đồng.

Tuy nhiên, để mô hình phát triển bền vững, các quy định về sử dụng đất, công trình phục vụ sản xuất và điều kiện kinh doanh cần được hướng dẫn rõ ràng. Đại diện Sở Du lịch cho biết sẽ phối hợp với địa phương và các đơn vị liên quan hỗ trợ phát triển sản phẩm, kết nối doanh nghiệp lữ hành, đào tạo nhân lực, quảng bá và xúc tiến du lịch đối với những mô hình đáp ứng điều kiện pháp lý.

Chính sách cần ưu tiên cho nông sản sạch

Bên cạnh đất đai và vốn, thị trường tiêu thụ là yếu tố quyết định khả năng tồn tại và phát triển của các mô hình nông nghiệp. Tại hội nghị, nhiều đại biểu phản ánh nghịch lý: hợp tác xã đầu tư lớn để sản xuất nông sản an toàn nhưng chưa chắc bán được với mức giá tương xứng.

Ông Lâm Ngọc Tuấn, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Tuấn Ngọc, cho biết để tạo ra sản phẩm đạt tiêu chuẩn cao, đơn vị phải đầu tư nhiều khoản chi phí, từ đất, giống, công chăm sóc đến vật tư sinh học, kiểm nghiệm đất, nước và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Tuy nhiên, khi chưa kết nối được với hệ thống siêu thị hiện đại, sản phẩm vẫn phải tiêu thụ qua chợ truyền thống và dễ bị cào bằng giá với những mặt hàng không cùng tiêu chuẩn sản xuất. Điều này khiến người sản xuất khó thu hồi chi phí đầu tư, đồng thời làm giảm động lực chuyển đổi sang quy trình canh tác chất lượng cao.

Ông Nguyễn Hồng Quyết, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Công nghệ cao Kim Long, kiến nghị thành phố hỗ trợ chi phí kiểm nghiệm, bao bì, nhãn mác, mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc và hồ sơ duy trì, công nhận lại sản phẩm OCOP. Hợp tác xã cũng đề xuất tăng cường kết nối với siêu thị, thương mại điện tử, phát triển logistics, kho lạnh và có cơ chế bảo đảm hợp đồng bao tiêu.

Những kiến nghị này cho thấy chất lượng sản xuất là điều kiện cần nhưng chưa đủ để nông sản đứng vững trên thị trường. Sản phẩm còn cần thương hiệu, bao bì phù hợp, chứng nhận chất lượng, nguồn cung ổn định và hệ thống phân phối hiệu quả.

Trao đổi tại hội nghị, ông Lê Huỳnh Minh Tú, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, cho biết ngành công thương thường xuyên phối hợp với Hội Nông dân, Hội Phụ nữ kết nối sản phẩm OCOP với hệ thống phân phối hiện đại và các sàn thương mại điện tử; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp bán lẻ dành khu vực riêng để trưng bày, giới thiệu sản phẩm.

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TP.HCM Lê Quốc Phong đề nghị Sở Công Thương làm việc với các hệ thống siêu thị lớn để nghiên cứu hình thành quầy giới thiệu sản phẩm OCOP của thành phố. Việc triển khai có thể bắt đầu từ tuần lễ Festival OCOP tổ chức vào cuối năm 2026 và hướng đến duy trì thường xuyên. Lãnh đạo thành phố cũng gợi mở nghiên cứu phương thức ký gửi sản phẩm nhằm giảm áp lực vốn, tạo điều kiện để các chủ thể sản xuất quy mô nhỏ tiếp cận hệ thống bán lẻ.

Khoa học – công nghệ là chìa khóa

Theo ông Lê Quốc Phong, TP.HCM không có nhiều dư địa để mở rộng diện tích đất nông nghiệp. Vì vậy, hướng đi phù hợp là ứng dụng khoa học – công nghệ để tạo ra giá trị kinh tế cao hơn trên cùng một diện tích đất.

Nông nghiệp thành phố cần được tổ chức theo hướng công nghệ cao, hữu cơ, sinh thái và kinh tế tuần hoàn, gắn với quá trình đô thị hóa. Khoa học – công nghệ phải trở thành khâu đột phá trong hoàn thiện chuỗi giá trị, nâng cao chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh của các ngành hàng chủ lực.

TP.HCM có lợi thế về tiềm lực khoa học – công nghệ, hệ thống kho lạnh, năng lực lưu trữ, chế biến và thị trường tiêu thụ lớn. Do đó, ngoài phát triển các mô hình sản xuất tại chỗ, thành phố có thể đảm nhận vai trò trung tâm cung ứng giống chất lượng cao, bảo quản sau thu hoạch và trung chuyển nông sản giữa các vùng nguyên liệu với thị trường trong nước, xuất khẩu.

Thực tế, nhiều nông dân đã chủ động ứng dụng nhà màng, hệ thống tưới tiết kiệm, cảm biến thông minh, cơ giới hóa, bảo quản lạnh và thương mại điện tử. Một số mô hình còn sử dụng năng lượng tái tạo, tận dụng phụ phẩm để giảm chi phí và hạn chế phát thải.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cần được hỗ trợ đồng bộ về đào tạo, vốn, công nghệ và liên kết thị trường. Nếu chỉ yêu cầu nông dân đầu tư máy móc, thiết bị nhưng thiếu hướng dẫn kỹ thuật, nhân lực vận hành và đầu ra ổn định thì hiệu quả khó đạt như kỳ vọng.

Cùng với ứng dụng công nghệ, phát triển kinh tế hợp tác cũng được xác định là hướng đi quan trọng. Hợp tác xã cần vượt khỏi vai trò tập hợp các hộ sản xuất để trở thành đầu mối tổ chức vùng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình, kiểm soát chất lượng và kết nối doanh nghiệp chế biến, phân phối.

Từ những ý kiến tại hội nghị, có thể thấy yêu cầu phát triển nông nghiệp TP.HCM trong giai đoạn mới không đơn thuần là tăng sản lượng hay mở rộng quy mô, mà là nâng cao giá trị trên từng đơn vị diện tích, xây dựng chuỗi liên kết bền vững và hình thành hệ sinh thái nông nghiệp có khả năng thích ứng với biến động thị trường, môi trường và quá trình đô thị hóa.

Định hướng này phù hợp với tinh thần Nghị quyết 09 của TP.HCM về phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp đô thị sinh thái, hữu cơ, kinh tế tuần hoàn, gắn với xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu và thông minh.

Theo ông Lê Quốc Phong, thành phố cần sắp xếp, tổ chức lại các ngành hàng, xác định rõ những lĩnh vực có tiềm năng và cần tập trung phát triển. Người nông dân phải chủ động nắm bắt quy hoạch, chính sách, cơ hội đầu tư và từng bước chuyển đổi phương thức sản xuất.

Người nông dân thế hệ mới cần có tinh thần đổi mới sáng tạo trên nền tảng kế thừa những giá trị và kinh nghiệm truyền thống. Đổi mới không có nghĩa là phủ nhận kinh nghiệm sản xuất lâu đời, mà là biết kết hợp tri thức thực tiễn với công nghệ mới, quản trị hiện đại và yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Trong bối cảnh tiêu chuẩn thị trường ngày càng khắt khe, một hộ nông dân riêng lẻ khó đáp ứng đầy đủ yêu cầu về sản lượng, chất lượng, truy xuất nguồn gốc và logistics. Liên kết thông qua hợp tác xã, tổ hợp tác và doanh nghiệp sẽ giúp hình thành vùng nguyên liệu ổn định, giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh.