Tây Ninh hướng đến phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp xanh, tuần hoàn
Tây Ninh mới có thêm lợi thế về vùng nguyên liệu, công nghiệp chế biến và kết nối logistics để phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng, tỉnh cần tổ chức lại sản xuất, tăng cường liên kết chuỗi giá trị, tận dụng phụ phẩm và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.
Trao đổi với Tạp chí Nông thôn Việt, ông Nguyễn Tân Thuấn - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, chia sẻ về định hướng tổ chức lại sản xuất, phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp xanh, tận dụng phụ phẩm và những giải pháp tháo gỡ khó khăn, hướng đến mục tiêu chuyển đổi xanh, phát triển bền vững đến năm 2030.
Liên kết vùng nguyên liệu, hình thành chuỗi giá trị
Sau hợp nhất, Tây Ninh có thêm lợi thế kết nối vùng nguyên liệu, công nghiệp chế biến và logistics. Theo ông, đâu là những lợi thế bổ trợ giữa hai địa bàn để tạo đột phá trong phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn? Tỉnh sẽ tổ chức lại không gian sản xuất như thế nào?
Sau hợp nhất, Tây Ninh hình thành không gian phát triển kinh tế đa dạng, kết nối giữa vùng sản xuất nông nghiệp, công nghiệp chế biến, giao thông, logistics và thị trường tiêu thụ. Tuy nhiên, lợi thế lớn nhất không chỉ là mở rộng quy mô sản xuất mà quan trọng hơn là khả năng tổ chức lại các nguồn lực để hình thành chuỗi giá trị liên kết, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và sức cạnh tranh của nông sản.
Trong đó, khu vực Tây Ninh trước đây có thế mạnh về cây công nghiệp, cây ăn trái, chăn nuôi tập trung, công nghiệp chế biến và kinh tế cửa khẩu. Khu vực Long An trước đây có lợi thế về lúa gạo, rau màu, thanh long, chanh, thủy sản và khả năng kết nối với TP.HCM, Đồng bằng sông Cửu Long.
Theo số liệu 9 tháng đầu năm 2026, sản lượng lúa của tỉnh đạt khoảng 3,335 triệu tấn, mì 1,585 triệu tấn, rau 1,255 triệu tấn, cao su 137,53 nghìn tấn và chanh 182,53 nghìn tấn.
Đây là nguồn nguyên liệu quan trọng để phát triển công nghiệp chế biến, sản xuất thực phẩm, thức ăn chăn nuôi và các sản phẩm giá trị gia tăng.
Thời gian tới, tỉnh định hướng tổ chức lại sản xuất theo vùng nguyên liệu và chuỗi ngành hàng chủ lực, thay vì phát triển riêng lẻ theo địa giới hành chính. Đồng thời, thúc đẩy liên kết giữa trồng trọt, chăn nuôi và chế biến để tận dụng phụ phẩm sản xuất phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi và năng lượng sinh học.
Quan điểm của chúng tôi là tổ chức sản xuất phải xuất phát từ nhu cầu thị trường, lấy doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ làm đầu mối liên kết, hợp tác xã làm cầu nối tổ chức sản xuất và nông dân là chủ thể tham gia, hưởng lợi. Nhà nước tập trung vào quy hoạch, hạ tầng, dữ liệu và cơ chế chính sách hỗ trợ.
Sở Nông nghiệp và Môi trường có giải pháp gì để kết nối đầu ra nông sản với nhu cầu nguyên liệu của doanh nghiệp, đồng thời tổ chức thu gom, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi? Những mô hình nào có thể triển khai thực tế?
Để nông nghiệp, công nghiệp chế biến và logistics vận hành trong cùng chuỗi giá trị, chúng tôi xác định phải tổ chức sản xuất gắn với nhu cầu thị trường, đồng thời phát triển kinh tế tuần hoàn nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm chi phí và gia tăng giá trị nông sản.
Doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường, hợp tác xã tổ chức sản xuất, nông dân trực tiếp tạo ra sản phẩm. Ngành tập trung phát triển vùng nguyên liệu, khuyến khích sản xuất theo tiêu chuẩn và yêu cầu của doanh nghiệp thu mua, chế biến, xuất khẩu; thúc đẩy liên kết hợp đồng để bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định và đầu ra bền vững.
Đến nay, toàn tỉnh có 46 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, với sản lượng dự kiến khoảng 196.540 tấn/năm, trong đó có 19 chuỗi cung cấp thực phẩm an toàn vào TP.HCM. Tỉnh cũng hỗ trợ áp dụng VietGAP, truy xuất nguồn gốc và quảng bá 423 sản phẩm OCOP cùng các sản phẩm đặc trưng.
Về kinh tế tuần hoàn, năm 2026, tỉnh triển khai hai mô hình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Mô hình tại Hợp tác xã nông nghiệp Gò Gòn có quy mô 53 ha với 11 hộ tham gia; mô hình tại ấp Đông Thuận, xã Tân Tây có quy mô 50 ha với 42 hộ. Kết quả bước đầu cho thấy lượng giống gieo sạ giảm 20-30%, giảm 1-3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật, 100% diện tích áp dụng tưới ướt khô xen kẽ và tỷ suất lợi nhuận ước đạt 50-60%.
Trong lĩnh vực mía đường, Công ty cổ phần AgriS Tây Ninh tận dụng phụ phẩm sản xuất đường để phát triển điện sinh khối, phân hữu cơ vi sinh, ethanol và các sản phẩm giá trị gia tăng. Doanh nghiệp hiện có 1.523 ha vùng nguyên liệu mía đạt chứng nhận Bonsucro.
Trong chăn nuôi, ước tính năm 2025, tổng lượng chất thải gia súc, gia cầm trên địa bàn tỉnh khoảng 8.837,4 tấn/ngày. Hiện có 25 trang trại chăn nuôi đã công bố hợp quy nước thải sử dụng cho trồng trọt. Đây là nguồn tài nguyên có thể khai thác để sản xuất phân bón hữu cơ và năng lượng sinh học nếu được thu gom, xử lý đúng quy trình.
Tuy nhiên, để nhân rộng kinh tế tuần hoàn, vấn đề quyết định không chỉ là công nghệ mà còn là khả năng tổ chức thu gom, vận chuyển, xử lý và tiêu thụ sản phẩm sau tái chế. Do phụ phẩm thường phân tán, phát sinh theo mùa vụ nên cần hình thành các điểm thu gom, sơ chế gần vùng nguyên liệu, kết nối với doanh nghiệp có công nghệ và thị trường tiêu thụ, tránh đầu tư xử lý nhưng không có đầu ra.
Về liên kết sản xuất, năm 2026, tỉnh triển khai 32 dự án, kế hoạch liên kết tại 18 xã, phường, do 30 hợp tác xã và 2 doanh nghiệp chủ trì, với tổng kinh phí 11,24 tỷ đồng. Trong đó, doanh nghiệp đầu tư công nghệ, chế biến và phát triển thị trường; hợp tác xã tập hợp nguyên liệu, tổ chức sản xuất; nông dân cung cấp nguyên liệu, áp dụng quy trình kỹ thuật và hưởng lợi từ việc giảm chi phí, tăng thu nhập.
Gỡ điểm nghẽn liên kết, bảo đảm lợi ích cho nông dân
Đâu là điểm nghẽn lớn nhất trong phát triển chuỗi giá trị xanh tại Tây Ninh? Tỉnh có chính sách gì để tháo gỡ khó khăn về vốn, công nghệ và bảo đảm lợi ích cho người sản xuất?
Theo chúng tôi, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không chỉ là vốn, công nghệ hay hạ tầng mà còn là khả năng tổ chức liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ, bảo đảm hiệu quả kinh tế và phân chia hợp lý lợi ích giữa các chủ thể.
Thực tế, sản xuất nông nghiệp của tỉnh có quy mô lớn nhưng một số ngành hàng còn phân tán, liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chưa bền vững. Trong khi đó, chuyển đổi xanh đòi hỏi đầu tư hạ tầng, thiết bị, thay đổi quy trình canh tác và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng, môi trường. Đây là những khoản chi phí không nhỏ, nhất là với nông hộ, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ.
Để tháo gỡ khó khăn, tỉnh đã ban hành các chính sách hỗ trợ cụ thể. Nghị quyết số 32/2025/NQ-HĐND ngày 10/12/2025 quy định hỗ trợ 100% chi phí tư vấn xây dựng liên kết, tối đa 300 triệu đồng; hỗ trợ 30% vốn đầu tư máy móc, trang thiết bị và hạ tầng phục vụ liên kết, tối đa 10 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, Nghị quyết số 03/2026/NQ-HĐND ngày 12/2/2026 quy định hỗ trợ 100% kinh phí phân tích mẫu đất, nước, không khí; đào tạo, tập huấn và cấp giấy chứng nhận VietGAP. Đồng thời, hỗ trợ không quá 50% vốn đầu tư xây dựng, cải tạo hạ tầng phục vụ sản xuất, tối đa 3 tỷ đồng/dự án.
Thời gian tới, Sở tiếp tục phối hợp tháo gỡ khó khăn về đất đai, hạ tầng, tín dụng và công nghệ; khuyến khích đầu tư vào chế biến sâu, công nghệ sinh học, sản xuất phân bón hữu cơ và năng lượng từ phụ phẩm.
Đặc biệt, để người nông dân không phải gánh phần lớn chi phí chuyển đổi trong khi lợi ích tập trung ở khâu chế biến, tiêu thụ, cần gắn chính sách hỗ trợ với cơ chế phân chia lợi ích hợp lý. Doanh nghiệp phải tham gia từ khâu xây dựng vùng nguyên liệu, chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ tiêu chuẩn đến ký hợp đồng thu mua với cơ chế giá phù hợp. Hợp tác xã tổ chức sản xuất, tập hợp sản phẩm và cung ứng dịch vụ; Nhà nước hỗ trợ hạ tầng dùng chung, đào tạo và chuyển giao công nghệ.
Các hợp đồng liên kết cần xác định rõ tiêu chuẩn chất lượng, sản lượng, phương thức thu mua, nguyên tắc xác định giá và trách nhiệm chia sẻ chi phí, rủi ro. Khi người nông dân giảm được chi phí, có đầu ra ổn định và được hưởng lợi từ chất lượng sản phẩm nâng cao thì mới có động lực duy trì phương thức sản xuất xanh.
Tây Ninh sẽ tận dụng lợi thế kết nối với TP.HCM, Đồng bằng sông Cửu Long và các thị trường khác như thế nào để phát triển logistics, đáp ứng tiêu chuẩn xanh và nâng cao giá trị nông sản?
Trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và môi trường, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích mà đang trở thành điều kiện quan trọng để duy trì và mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản.
Tây Ninh có lợi thế kết nối với TP.HCM, Đồng bằng sông Cửu Long và thị trường Campuchia thông qua hệ thống cửa khẩu. Tuy nhiên, lợi thế này chỉ phát huy hiệu quả khi vùng nguyên liệu được kết nối đồng bộ với giao thông, cơ sở bảo quản, chế biến và logistics.
Hiện nay, một số ngành hàng còn hạn chế về năng lực bảo quản sau thu hoạch, chế biến sâu; hoạt động thu gom và vận chuyển chưa tối ưu. Vì vậy, tỉnh định hướng phát triển vùng nguyên liệu gắn với các cơ sở thu mua, sơ chế, phân loại, đóng gói và bảo quản lạnh. Đồng thời, tăng cường kết nối với doanh nghiệp logistics, hệ thống kho bãi, trung tâm tiêu thụ, cảng biển và cửa khẩu để giảm tổn thất sau thu hoạch, chi phí lưu thông.
Về tiêu chuẩn xanh, ngành nông nghiệp tiếp tục thúc đẩy sản xuất theo VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ; quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát an toàn thực phẩm. Cùng với đó là các giải pháp tiết kiệm nước, phân bón, năng lượng và tái sử dụng phụ phẩm.
Tuy nhiên, chúng tôi xác định chứng nhận xanh hoặc truy xuất nguồn gốc không tự động làm tăng giá bán. Giá trị gia tăng chỉ hình thành khi tiêu chuẩn đáp ứng đúng yêu cầu thị trường, được doanh nghiệp và người tiêu dùng công nhận, đồng thời giúp nâng cao chất lượng hoặc mở rộng khả năng tiếp cận những thị trường có giá trị cao.
Do đó, cần gắn việc áp dụng tiêu chuẩn với hợp đồng tiêu thụ, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường. Doanh nghiệp cần tham gia từ đầu trong xác định tiêu chuẩn nguyên liệu, hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và có cơ chế thu mua phù hợp đối với sản phẩm đáp ứng yêu cầu.
Hiện thực hóa mục tiêu nông nghiệp xanh, tuần hoàn vào năm 2030
Theo Kế hoạch số 3879/KH-UBND ngày 13/8/2026 của UBND tỉnh, Tây Ninh đặt mục tiêu gì về chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn đến năm 2030? Những nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn 2026-2027 là gì thưa ông?
Chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn là định hướng quan trọng của tỉnh nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và phát triển bền vững.
Quan điểm của chúng tôi là chuyển đổi xanh phải mang lại hiệu quả thực chất, không chỉ giảm tác động môi trường mà còn tiết kiệm chi phí sản xuất, nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập người dân.
Theo Kế hoạch số 3879/KH-UBND ngày 13/8/2026, tỉnh đặt mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính 8-9% so với kịch bản phát triển thông thường; 100% cơ sở thuộc đối tượng kiểm kê khí nhà kính xây dựng và triển khai kế hoạch giảm nhẹ phát thải theo quy định. Tỉnh cũng phấn đấu thuộc nhóm 10 địa phương dẫn đầu cả nước về Chỉ số xanh cấp tỉnh (PGI).
Riêng lĩnh vực nông nghiệp, đến năm 2030, tỉnh phấn đấu có tối thiểu 5 sản phẩm đặc trưng nông nghiệp sạch và 3 sản phẩm đặc trưng nông nghiệp hữu cơ mang thương hiệu của tỉnh được cấp chứng nhận quyền sở hữu và ghi nhận trên thị trường; hướng đến 100% sản phẩm OCOP được truy xuất nguồn gốc.
Đồng thời, tăng diện tích sản xuất đạt chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, Organic hoặc tương đương; giảm sử dụng phân bón hóa học, mở rộng tưới tiết kiệm nước và nâng cao tỷ lệ cơ sở chăn nuôi có công nghệ xử lý chất thải hiệu quả.
Trong giai đoạn 2026-2027, Sở tập trung ba nhiệm vụ trọng tâm. Thứ nhất, phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, các mô hình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp, sản xuất hữu cơ, tiết kiệm nước và xử lý phụ phẩm.
Thứ hai, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ đánh giá, xếp hạng cơ sở sản xuất, kinh doanh nông nghiệp xanh; phát triển hệ thống truy xuất nguồn gốc và hồ sơ số cho nông sản theo lộ trình 2027-2030.
Thứ ba, lựa chọn, nhân rộng các mô hình kinh tế tuần hoàn có hiệu quả, gắn với tận dụng phụ phẩm, xử lý chất thải và liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ.
Việc đánh giá kết quả thực hiện sẽ gắn với nhiệm vụ, sản phẩm đầu ra, trách nhiệm của đơn vị chủ trì và chế độ báo cáo định kỳ. Sở Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan đầu mối tham mưu UBND tỉnh triển khai, theo dõi các chỉ tiêu về giảm phát thải, sử dụng tài nguyên, diện tích sản xuất xanh, lượng phụ phẩm được tái sử dụng và hiệu quả kinh tế. Trên cơ sở kết quả thực hiện, Sở kịp thời tham mưu tháo gỡ khó khăn, điều chỉnh giải pháp và nhân rộng các mô hình hiệu quả.
