'Lắng nghe đất nói': Lão nông U70 bỏ túi tiền tỷ

Ở tuổi gần 70 nhưng ông Bế Văn Mai vẫn còn khỏe và đủ trí lực để chuyển đổi cây trồng tại trang trại rộng chừng 20ha nhằm mang lại hiệu quả sản xuất cao nhất. “Tôi phải vừa làm vừa nghiên cứu để đưa loại cây gì vào trồng phù hợp với chu kỳ, khí hậu, thổ nhưỡng… để duy trì thu nhập tiền tỷ đấy. Không khó khăn lắm đâu, nhưng phải biết lắng nghe đất đang nói điều gì”, ông Mai nói.

Giã từ cây cao su sau một biến cố

Cả một thời trai trẻ, ông Bế Văn Mai làm lụng, vất vả với vùng đất gò đồi ở miền tây Quảng Trị. Gắng sức khai hoang, vỡ đất, góp nhặt từ nương sắn, vạt khoai để dành dụm đầu tư vào trồng cây cao su. Tháng năm đi qua, trong tay ông đã có cơ ngơi gần 20ha cao su. Mỗi năm, tiền thu từ cây “vàng trắng” này cũng mang về cho gia đình nguồn thu nhập tiền tỷ.

Nhưng rồi, trận bão lớn vào cuối năm 2013 càn quét qua trang trại. Bão tan, gần nửa diện tích rừng cao su gãy gục, số còn lại xơ xác, tiêu điều. Nhìn những khoảnh rừng đang độ khai thác bị tàn phá, ông Mai suy tính: cao su đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài và khi thiên tai đến thì thiệt hại là vô lường. “Vì vậy phải thay đổi tư duy và không nhất thiết phải trồng cao su bằng mọi giá”, ông tự nhủ.

Qua các kênh thông tin, ông biết bà con vùng miền tây Hà Tĩnh, Nghệ An trồng cam, bưởi rất trúng mùa. Trồng cây có múi đầu tư ít, thu hoạch nhanh và dễ làm - đó là những tính toán ban đầu của người nông dân giàu kinh nghiệm này.

Vậy là sang năm 2014, ông Mai “khăn gói quả mướp” lặn lội khắp các tỉnh từ Bắc vào Nam để tìm hiểu, học hỏi và tìm kiếm giống cây trồng mới. Sau thời gian sàng lọc ưu, nhược điểm của từng loại cây có múi so với điều kiện thổ nhưỡng của trang trại, ông quyết định chọn giống cam Cao Phong (Hòa Bình). Khi những ha cam Cao Phong bén rễ, khép tán, ông tiếp tục mở rộng diện tích với các giống cam V2, lòng vàng và cam đường Canh.

Thắng lớn nhờ cam VietGAP và tư duy làm nông nghiệp sạch

Thuở ban đầu, khó khăn không phải là ít bởi cam là loại cây ăn quả đòi hỏi quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt. Tuy nhiên, khó tới đâu ông Mai lại chủ động tìm đến các chuyên gia để học hỏi kinh nghiệm phòng trừ sâu bệnh.

Nhờ sự đúc rút từ các lớp tập huấn và niềm đam mê làm nông nghiệp, vườn cam của ông được chăm sóc hoàn toàn theo hướng hữu cơ, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình VietGAP. Việc phòng trừ sâu bệnh, côn trùng đều thực hiện bằng phương pháp sinh học an toàn. Đặc biệt, để chủ động nguồn nước, ông Mai đã đầu tư đào hơn 1ha ao hồ dự trữ kết hợp hệ thống tưới tiêu hiện đại, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao năng suất lao động.

Với quy mô 7ha cam (hơn 3.000 gốc), khi bước vào thời điểm thu hoạch chính vụ, sản lượng đạt từ 40 - 50 tấn quả/ha. Với giá bán dao động từ 15.000 - 20.000 đồng/kg, mỗi ha cam mang lại nguồn thu từ 700 triệu đến 1 tỷ đồng; trừ chi phí, người trồng lãi ròng khoảng 200 - 300 triệu đồng/ha.

Giải bài toán "quen đất" bằng chiến lược "cuốn chiếu"

Những năm gần đây, khi nhiều người thắc mắc tại sao vườn cam đang cho thu hoạch tốt lại không tái canh, ông Mai lý giải thấu đáo: "Cây cam sau chu kỳ 10-12 năm thì bắt đầu già cỗi, năng suất giảm sút. Tuy nhiên, trên nền đất đồi này nếu tiếp tục trồng lại cam sẽ gặp hiện tượng "quen đất", dù chăm bón kỹ đến đâu cây cũng khó đạt năng suất như chu kỳ đầu. Do đó, phải chọn cây trồng khác để làm tươi đất và ổn định thu nhập".

Cây trồng được ông chọn thay thế là tiêu. Sau khi nhổ gốc cam cũ, ông tiến hành phơi ải, phục hồi và tăng độ dinh dưỡng cho đất rồi mới xuống giống. Hơn 1ha tiêu đầu tiên được chăm bón theo hướng hữu cơ, dưới gốc phủ rơm rạ và cỏ khô để giữ ẩm, tạo nguồn mùn dồi dào.

Theo ông Mai, tiêu trồng sau 3 năm cho thu bói và đến năm thứ 4 vào vụ chính. Mỗi ha tiêu khô cho sản lượng khoảng 3 tấn, thu về tầm 450 triệu đồng, mang lại lợi nhuận từ 200 - 250 triệu đồng/ha.

Đặc biệt, phương án sản xuất của ông Mai là làm theo kiểu “cuốn chiếu” chứ không triển khai ồ ạt. Diện tích cam hết chu kỳ được thay thế bằng tiêu. Hiện trang trại đã có hơn 4ha tiêu (trong đó có 2ha đang thu bói), diện tích cam thu hẹp lại chỉ còn khoảng 2ha.

“Sang năm, khi vườn tiêu vào chính vụ cộng với diện tích thu bói nâng lên 3ha, kết hợp cùng vườn cam còn lại, tổng thu nhập của trang trại vẫn giữ vững mốc trên tỷ đồng. Thêm thời gian nữa, trang trại sẽ hoàn tất chuyển đổi sang trồng tiêu hoàn toàn”, ông Mai hào hứng chia sẻ.

So với cây có múi, trồng tiêu ít vất vả hơn về công chăm sóc và phòng trừ dịch bệnh, trong khi lợi nhuận mang lại rất ổn định và bền vững.

Trao đổi về mô hình này, ông Trần Tiến Sỹ, Chủ tịch Hội Nông dân Quảng Trị, nhấn mạnh việc mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp đã giúp gia đình ông Bế Văn Mai có nguồn thu nhập cao, mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân địa phương. Nhờ những nỗ lực bền bỉ ấy, ông Bế Văn Mai đã vinh dự hai lần được bầu chọn và vinh danh là Nông dân Việt Nam xuất sắc trong phong trào thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi.