Lấm bùn vui hội phá Trằm
Từ trên bờ nhìn xuống, lòng Trằm đặc kín người. Người già, trẻ nhỏ, trai gái trong làng, người đi làm ăn xa trở về và cả những vị khách từ nơi khác tìm đến.
Người cầm nơm, người mang rớ, người xách vợt, người chỉ có chiếc rổ nhỏ trên tay. Tất cả chờ một hồi trống.
Phá Trằm ở Trà Lộc, xã Vĩnh Định, Quảng Trị là ngày hội đã được người dân gìn giữ hơn 300 năm. Sau mùa gặt, khi việc đồng áng tạm lắng, Trằm trở thành nơi người làng gặp nhau, vui chơi và chia sẻ thành quả của một năm làm lụng.
Trăm người vui hội phá Trằm
Một hồi trống vang lên. Đám đông từ trên bờ cùng tràn xuống. Người cúi xuống chụp nơm, người quăng rớ, người cầm vợt quẫy trong nước.
Mặt nước đang phẳng lặng bỗng nổi lên những vệt nước đục. Tiếng cười nói vang vọng cả một góc rừng.
Bùn nhanh chóng bám kín chân tay, áo quần. Có người trượt chân ngã nhào rồi bật dậy cười. Một con cá lóc quẫy mạnh trong chiếc rổ, mấy đứa trẻ lập tức chạy đến xem. Ở góc khác, một người đàn ông vừa nhấc nơm lên đã gọi lớn cho những người xung quanh.
Cá lóc, cá mè, rô phi, cá trê, cá diếc... được đưa lên từ lòng Trằm. Người bắt được nhiều chia cho người bắt được ít. Có gia đình gom cá vào rổ mang về, có người cả buổi chỉ được vài con nhưng vẫn ở lại đến cuối hội.
Không được ghi ra trong hương ước nhưng dân làng vẫn ngầm hiểu với nhau rằng không được sử dụng bất cứ phương tiện hiện đại nào để bắt cá trong ngày hội phá Trằm. Những chiếc nơm, rớ, dũi, vợt, rổ rá được sử dụng theo cách đánh bắt quen thuộc của cư dân nông nghiệp. Tất cả dụng cụ đơn sơ khiến cuộc bắt cá vẫn giữ được dáng dấp của một ngày hội làng xưa.
Ông Cáp Dòng, người dân địa phương, cho biết phá Trằm thường diễn ra sau vụ mùa. Khi ruộng đồng đã thu hoạch, người dân có dịp tạm gác công việc để cùng nhau xuống Trằm.
“Ngày hội vui nhất là lúc mọi người cùng xuống Trằm. Người lớn, trẻ nhỏ đều tham gia, không phân biệt ai bắt được nhiều hay ít”, ông Dòng nói.
Còn anh Lê Đức Việt ở Đông Hà năm nào cũng đưa con về dự hội. Công việc dù bận rộn nhưng gần đến ngày phá Trằm, anh lại thu xếp thời gian.
Hai cha con cùng xuống nước. Người cha cầm vợt đi trước, cậu con trai theo sau. Ban đầu còn ngại bùn, nhưng chỉ một lúc sau cậu bé đã lội sâu hơn, mắt chăm chăm nhìn xuống lớp nước đục tìm cá.
“Cứ đến hội phá Trằm là tôi lại đưa con về. Bọn trẻ ở thành phố ít có dịp được lội bùn, bắt cá như thế này. Tôi cũng thích vì được trở lại không khí ngày xưa”, anh Việt nói.
Hơn 300 năm giữ nếp làng
Không ai ở Trà Lộc nhớ chính xác ngày phá Trằm đầu tiên diễn ra từ bao giờ. Người lớn tuổi chỉ kể rằng khi họ còn nhỏ, cha ông đã đưa họ xuống Trằm. Rồi đến lượt họ đưa con cháu mình đi.
Hơn 300 năm, câu chuyện ấy được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Sau vụ lúa hè thu, khi ruộng đồng đã thu hoạch, là lúc phập phồng chờ tiếng trống hội. Trong quan niệm của người làng, Trằm là phần lộc của trời đất. Cá bắt được không chỉ là sản vật sau một năm làm ruộng mà còn mang theo mong ước về một mùa vụ thuận lợi, cuộc sống đủ đầy.
Bởi vậy, ngày đó từng là một dấu mốc trong đời sống làng quê. Người đi làm ăn xa có dịp trở về. Người lớn tuổi gặp lại bạn làng. Trẻ nhỏ được nghe cha mẹ kể về những mùa tưng bừng trước đó.
Xưa kia, hội làng không tổ chức vào một ngày cố định mà tùy theo mùa vụ và điều kiện của địa phương. Vài năm trở lại đây, chính quyền địa phương chọn ngày Quốc khánh 2/9 để tổ chức. Thời điểm này thuận tiện cho người dân tham gia trong những ngày nghỉ, đồng thời đón dòng khách du lịch thường tăng vào dịp nghỉ lễ.
Với ông Cáp Dòng, điều quan trọng nhất vẫn là người dân còn nhớ ngày hội, còn muốn trở về và còn đưa con cháu xuống đó.
“Miễn sao người dân còn muốn xuống, còn muốn giữ ngày hội thì hội phá Trằm còn được duy trì”, ông nói.
Hội làng níu chân du khách
Từ sáng sớm, thầy giáo, nghệ sĩ nhiếp ảnh Mai Quang ở Quảng Trị cùng những người cầm máy khác đã có mặt tại đây. Sau khi nghỉ hưu, với niềm đam mê nhiếp ảnh sẵn có, thầy giáo Mai Quang với chiếc máy ảnh trên tay có mặt hầu hết các lễ hội ở địa phương.
Đã bao lần dự hội nhưng mỗi lần phá Trằm đối với ông Mai Quang là một lần như được sống lại với những ngày ấu thơ nơi đồng làng quê nhà.
Ông Mai Quang không đứng ngoài quan sát. Khi dòng người bắt đầu xuống nước, ông len giữa đám đông, lúc cúi sát mặt nước, lúc lùi ra xa để lấy toàn cảnh. Một bàn tay đang lần trong bùn, khuôn mặt một đứa trẻ, người nông dân giơ con cá vừa bắt được... đều có thể trở thành một khoảnh khắc đáng nhớ.
Năm nào ông cũng trở lại chốn này vào ngày hội. Những gì ông tìm kiếm không chỉ là cảnh đông người, mà là những sinh hoạt đời thường chỉ xuất hiện trong một ngày đặc biệt của làng.
Từ góc nhìn du lịch, chính những sinh hoạt ấy tạo nên giá trị riêng cho phá Trằm. Chính quyền địa phương đã nhận ra tiềm năng này và đưa lễ hội nông nghiệp cộng đồng này vào định hướng phát triển du lịch của Trà Lộc.
Khách đến đây không chỉ đứng xem. Họ có thể xuống , cầm vợt, lội bùn và tham gia cùng người dân. Còn với những người đã sống với ngày hội từ nhỏ, đó vẫn là một ngày của làng.
Trằm Trà Lộc – điểm đến giữa miền cát trắng
Trằm Trà Lộc thuộc xã Hải Xuân, huyện Hải Lăng (nay là xã Vĩnh Định, tỉnh Quảng Trị) là khu rừng tự nhiên rộng khoảng 100 ha, ở giữa có hồ nước rộng khoảng 10 ha đã tồn tại hàng trăm năm. Cùng với cảnh quan tự nhiên, nơi đây còn có tháp Chăm Trà Lộc, được UBND tỉnh Quảng Trị công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh năm 2003.
Ngày 30/8/2024, UBND tỉnh Quảng Trị có quyết định công nhận Trà Lộc là điểm du lịch cộng đồng sinh thái. Những năm qua, hạ tầng, giao thông trong khu du lịch và kết nối với các khu vực lân cận từng bước được đầu tư. Trằm Trà Lộc ngày càng có thêm điều kiện để đón khách.
