Kinh tế tuần hoàn tạo nguồn thu mới
Kinh tế tuần hoàn đang mở ra cơ hội tạo doanh thu từ phụ phẩm sản xuất, tiết kiệm nguyên liệu và giảm chi phí.
Một doanh nghiệp không thể tự mình xây dựng kinh tế tuần hoàn
Chia sẻ tại phiên thảo luận “ESG và kinh tế tuần hoàn”, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 ngày 27/10, ông Ashish Joshi, Tổng Giám đốc Suntory PepsiCo Việt Nam, thành viên Ban Cố vấn Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam), nhấn mạnh kinh tế tuần hoàn đòi hỏi sự tham gia của nhiều doanh nghiệp trong chuỗi giá trị, từ thiết kế bao bì, thu gom đến tái chế và sử dụng nguyên liệu tái chế.
Dẫn chứng từ hoạt động của Suntory PepsiCo Việt Nam, ông Joshi cho biết doanh nghiệp đã giảm trọng lượng chai Aquafina từ 14g xuống 9g và đưa vào sử dụng chai nước giải khát làm từ 100% nhựa PET tái chế (rPET).
Tuy nhiên, theo ông Joshi, “không một doanh nghiệp nào có thể tự mình xây dựng nền kinh tế tuần hoàn”. Vì vậy, Suntory PepsiCo Việt Nam đã tham gia sáng lập PRO Việt Nam từ năm 2019 nhằm thúc đẩy hợp tác trong thu gom và tái chế bao bì.
Đến nay, số thành viên PRO Việt Nam tăng từ 9 lên 32 doanh nghiệp, mở rộng hoạt động tái chế từ 2 lên 6 nhóm vật liệu. Từ năm 2022, gần 180.000 tấn bao bì đã được thu gom và tái chế thông qua các chương trình của liên minh. Riêng nhựa mềm, loại vật liệu có giá trị thu hồi thấp, đã có khoảng 10.000 tấn được thu gom và tái chế trong 5 năm.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, ông Phan Minh Thông, Chủ tịch Tập đoàn Phúc Sinh, cho rằng kinh tế tuần hoàn phải tạo ra giá trị kinh tế từ những nguồn lực chưa được khai thác hiệu quả.
Đơn cử quả cà phê. Trước đây, vỏ quả cà phê chủ yếu được tận dụng làm phân bón hoặc xử lý như một loại phụ phẩm. Chúng tôi đã đầu tư công nghệ để phát triển trà Cascara từ nguồn nguyên liệu này, biến một phụ phẩm có giá trị thương mại thấp thành sản phẩm có giá trị cao hơn.
Bên cạnh đó, Phúc Sinh còn thay đổi cách liên kết với nông dân. Thay vì để người nông dân thu hoạch cà phê khi tỉ lệ quả chín chỉ khoảng 30%, doanh nghiệp hướng dẫn họ thay đổi cách thu hoạch, hướng đến 100% quả chín, đồng thời áp dụng mức thu mua cao hơn để khuyến khích thay đổi phương thức sản xuất.
Cùng với việc tận dụng phụ phẩm, doanh nghiệp đầu tư công nghệ vi sinh xử lý nước thải, hướng đến tái sử dụng nước trong sản xuất và tưới cây.
“Kinh tế tuần hoàn trước hết phải chứng minh được hiệu quả kinh tế. Việc giảm chất thải hay tiết kiệm tài nguyên chỉ có thể trở thành hoạt động lâu dài khi doanh nghiệp nhìn thấy khả năng giảm chi phí, nâng chất lượng sản phẩm hoặc phát triển nguồn doanh thu mới”, ông Thông khẳng định.
Muốn mở rộng kinh tế tuần hoàn, phải giải bài toán thị trường và vốn
Từ kết quả triển khai của PRO Việt Nam, ông Ashish Joshi cho rằng kinh tế tuần hoàn chỉ có thể phát triển khi giải quyết đồng thời ba vấn đề: chính sách trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) rõ ràng, hạ tầng thu gom và phân loại phù hợp, cùng thị trường tiêu thụ ổn định cho nguyên liệu tái chế.
Theo ông Joshi, doanh nghiệp tái chế cần nguồn nguyên liệu đủ lớn và ổn định để đầu tư công nghệ, trong khi doanh nghiệp sản xuất phải có nhu cầu sử dụng vật liệu tái chế. Nếu thiếu một trong hai yếu tố này, hoạt động thu gom và tái chế khó phát triển bền vững.
Đối với TP.HCM, ông đề xuất xây dựng mạng lưới thu gom trên phạm vi toàn thành phố, quy hoạch các cơ sở thu hồi, phân loại vật liệu (MRF) và thúc đẩy hợp tác công - tư. Trong đó, chính quyền giữ vai trò điều phối, còn doanh nghiệp tham gia đầu tư, vận hành hệ thống thu gom, tái chế.
Một hướng triển khai khác là ứng dụng công nghệ để kết nối các mắt xích trong chuỗi tái chế. PRO Việt Nam đã phối hợp với VECA thí điểm số hóa hoạt động của các cơ sở thu mua phế liệu, hỗ trợ quản lý giao dịch, dữ liệu và kết nối với doanh nghiệp tái chế. Liên minh cũng hợp tác với Đại học Quốc gia TP.HCM nghiên cứu vật liệu tái chế sau tiêu dùng và thiết kế bao bì sinh thái.
Ở góc độ tài chính, ông Hà Huy Cường, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Nam Á (Nam A Bank), cho biết ngân hàng đang tiếp nhận nguồn vốn xanh từ các định chế tài chính quốc tế như SIFEM, Proparco và Quỹ Hợp tác khí hậu toàn cầu (GCPF). Các nguồn vốn này ưu tiên doanh nghiệp có khả năng chứng minh hiệu quả môi trường thông qua tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải hoặc đầu tư vào công nghệ xanh.
Theo ông Cường, một doanh nghiệp kinh doanh khách sạn sau khi cải thiện phương án sử dụng năng lượng, hoàn thiện hồ sơ ESG và có báo cáo kiểm toán năng lượng độc lập đáp ứng yêu cầu của GCPF đã được chuyển sang danh mục tín dụng xanh ưu tiên, tăng hạn mức vay và giảm lãi suất từ 1% so với mức thông thường.
Đáng chú ý, doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa có đầy đủ dữ liệu ESG vẫn có thể được ngân hàng xem xét cấp vốn. Thay vì chỉ dựa vào báo cáo tài chính ba năm liên tiếp, ngân hàng có thể đánh giá dòng tiền dự kiến, hợp đồng đầu ra dài hạn hoặc uy tín của doanh nghiệp đầu chuỗi mà đơn vị vay vốn đang cung ứng hàng hóa.
