Không sốt, không bệnh – vì sao mùa nắng vẫn gây khô họng, uể oải kéo dài?
Mùa nắng nóng cực đoan, nhiều người đối diện với tinh trạng khô họng, ho nhẹ, khó thở, uể oải, ngủ kém dù không hề sốt hay cảm cúm. Cảm giác như cơ thể “thiếu nước từ bên trong”, càng ở trong môi trường điều hòa càng rõ.
Đây không đơn thuần là phản ứng với nhiệt độ. Theo Đông y, đó là biểu hiện của việc tân dịch – phần “độ ẩm sống” nuôi dưỡng cơ thể – đang bị hao tổn, và phổi là cơ quan chịu ảnh hưởng sớm nhất.
Phổi bị “rút ẩm” trong mùa hỏa vượng
Trong kỳ hỏa vận của năm Bính Ngọ, nắng nóng khắc nghiệt kết hợp với khí thấp tiềm ẩn tạo nên môi trường vừa nóng – vừa hao ẩm, trực tiếp “thiêu đốt” tân dịch của tạng Phế.
Theo Đông y, phế là “kiều tạng” – cơ quan mỏng manh, nhạy cảm, là cửa ngõ tiếp xúc môi trường và cũng là lá chắn của cơ thể. Phế thuộc hành kim, vốn đã bị hỏa khắc; khi hỏa khí vượng, phổi càng dễ suy yếu. Đồng thời, sự ức chế từ mộc khí khiến trạng thái mất cân bằng gia tăng.
Khi tân dịch bị hao tổn, phổi mất đi độ nhuận tự nhiên, trở nên khô và dễ tổn thương. Đây là nền tảng khiến các triệu chứng như ho, viêm, hen, viêm phế quản dễ xuất hiện hoặc trở nên dai dẳng hơn.
Những nhóm dễ bị tác động rõ rệt
Trong cùng điều kiện nắng nóng, một số nhóm sẽ bị ảnh hưởng sớm và rõ hơn:
- Trẻ nhỏ (dưới 5 tuổi): Hệ hô hấp chưa hoàn thiện, dễ bị cảm nhiệt, viêm phổi hoặc hen cấp khi thời tiết biến đổi.
- Người cao tuổi, người có bệnh nền: Chức năng phổi suy giảm, các bệnh mạn tính như COPD, hen suyễn dễ tái phát hoặc nặng lên.
- Người lao động ngoài trời, người hút thuốc: Phổi vốn đã “khô và yếu” bởi khói bụi, hóa chất; gặp thêm hỏa nhiệt dễ viêm nhiễm.
- Người thể trạng âm hư: Gầy, da tóc khô, hay mất ngủ, dễ nóng trong – nhóm này dễ bị bào mòn tân dịch, khiến bệnh kéo dài và dễ chuyển sang thể mạn tính.
Làm gì để giảm khô họng, uể oải trong mùa nắng?
Phổi chủ về khí và trông coi việc đóng mở chân lông. Phổi có khỏe thì khí huyết mới lưu thông, da dẻ mới hồng hào và sức đề kháng mới vững vàng.
Chăm phổi trong mùa nóng thực chất là giữ được độ ẩm và sự nhuận dưỡng bên trong cơ thể, thông qua ăn uống và sinh hoạt đúng cách.
1. Cấp ẩm đều đặn, tránh để cơ thể “khát ngầm”
Phổi sợ nhất là sự cực đoan: quá nóng, quá lạnh hoặc quá khô. Do đó, dù thời tiết oi bức, bạn cũng không nên lạm dụng nước đá lạnh hay để điều hòa ở nhiệt độ quá thấp. Không đợi khát mới uống, hãy ưu tiên nước ấm, chia nhỏ trong ngày để duy trì trạng thái không khô.
Nên tăng cường các thực phẩm giàu “nước sinh học” như lê, dâu tằm, bí đao, củ năng, củ sắn, ngó sen.
Có thể luân phiên dùng nước sắn dây, rau má, rễ tranh – mía lau, trà hoa cúc để thanh nhiệt, sinh tân.
2. Dưỡng âm – giữ độ nhuận cho phổi
Một số món ăn, bài thực dưỡng giúp bù lại phần tân dịch bị hao tổn:
- Lê hấp đường phèn: nhuận phế, giảm ho
- Cháo ngó sen – hạt sen – thịt nạc: bổ phổi, an thần
- Canh thanh nhiệt (khổ qua, bí xanh, mướp): giải nhiệt khi dùng ấm
- Nhóm dưỡng âm: nấm tuyết, bách hợp, kỷ tử, mè đen, táo đỏ, hoài sơn… dùng trong cháo hoặc trà, đặc biệt phù hợp buổi tối.
Một số bài trà hỗ trợ khi phế bị nhiệt:
- Ho, ngứa họng: trà khô (1g) + lá dâu tằm (5–15g) + hoa cúc (15g) + cam thảo (5g), nấu với 350ml nước, uống sau bữa ăn
- Ho đờm đặc: chưng trà khô (5g) với 1 quả quýt
- Ho khan: hãm trà tươi với hoa cúc khô (mỗi loại 2g)
3. Giữ môi trường hô hấp ổn định
Phổi “kỵ cực đoan” – cả nóng, lạnh và khô.
- Điều hòa nên duy trì 25 - 27°C, độ ẩm 50 - 60%
- Tránh để gió quạt hoặc luồng lạnh thổi trực tiếp vào mặt, cổ
- Đeo khẩu trang khi ra ngoài nắng nóng, khói bụi hoặc nơi đông người
- Rửa mũi bằng nước muối sinh lý ấm 2 lần/ngày
- Tập thở sâu bằng cơ hoành vào khung giờ 5 - 7h sáng để tăng thông khí phổi.
Trong các đợt nắng trên 37°C kéo dài, nên hạn chế ra ngoài. Nhiệt độ cao kết hợp ô nhiễm không khí có thể tạo thành trạng thái “hỏa – bụi” gây tổn thương mạnh đến hệ hô hấp.
Những thói quen cần tránh
Giải nhiệt sai cách có thể khiến tình trạng nặng hơn:
- Lạm dụng nước đá, đồ lạnh
- Ăn nhiều gia vị cay nóng như ớt, tiêu, tỏi sống
- Dùng thực phẩm dễ gây dị ứng như tôm, cua
Mùa nắng không làm cơ thể suy kiệt ngay. Nó âm thầm rút đi “độ ẩm sống” – và phổi là nơi bị khô trước tiên.
Khi giữ được sự nhuận ẩm của phổi, cơ thể không chỉ giảm ho, đỡ mệt mà còn duy trì được sức đề kháng và trạng thái ổn định suốt mùa nóng.
