'Không có khái niệm bão to hay bão nhỏ'
Bão số 1 đang tiến vào vịnh Bắc Bộ với cường độ cấp 8-9, giật cấp 11 và dự kiến sẽ di chuyển dọc theo khu vực Quảng Ninh và tỉnh ven biển Bắc bộ chiều tối 4/7.
Đang có lo ngại, rằng bão không vào đất liền, cường độ không quá lớn, rất dễ dẫn tới tâm lý chủ quan. Trong cuộc họp của Cục Khí tượng Thủy văn ngày 3/7, Cục trưởng Nguyễn Thượng Hiền nói: "Trong dự báo, cảnh báo không có khái niệm bão to hay bão nhỏ". Đây có thể xem không chỉ là yêu cầu riêng cho ngành khí tượng thủy văn, bởi đối tượng ảnh hưởng trực tiếp nhất, chính là những vùng mà hoàn lưu bão đưa lại.
Hiểm họa từ những "túi nước" bão hòa
Theo ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, mối đe dọa đáng sợ nhất lúc này không hẳn là sức gió, mà là lượng mưa cực lớn kéo theo sau bão.
Từ ngày 28/6 đến nay, các vùng đất như Tuyên Quang, Lào Cai, Quảng Ninh, Cao Bằng đã gồng mình hứng chịu 150-500mm mưa. Mảnh đất ấy giờ đây đã bão hòa hoàn toàn, tựa như một "túi nước" chực chờ vỡ tung.
Chỉ cần thêm một đợt trút nước từ 200-300mm, thậm chí cục bộ trên 500mm từ nay đến ngày 5/7, thì lũ quét và sạt lở đất không còn là nguy cơ, mà là một thực tế khó tránh khỏi.
Trên các lưu vực sông Lô, thượng lưu sông Thái Bình và các tuyến sông tại Quảng Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Ninh, những dòng nước lũ đang chực chờ dâng cao.
Bài học xương máu từ quá khứ vẫn còn đó. Năm 2017, sau khi bão số 2 (Talas) tan, người dân tại Sơn La, Yên Bái đã thở phào cho rằng bão đã qua nên quay lại sinh hoạt bình thường.
Thế nhưng, chính lúc gió ngừng, khi đất đá đã "no" nước từ trước, những vụ lũ quét kinh hoàng trong đêm đã ập đến, để lại hậu quả đau xót vì người dân không kịp trở tay. Đó là minh chứng rõ nhất cho thấy nguy hiểm nhất chính là khi gió lặng nhưng đất đã bão hòa.
Chạy đua với thời gian từ vùng biển đến miền núi
Trước áp lực từ thiên nhiên, toàn bộ hệ thống phòng chống thiên tai đang vận hành hết công suất. Tại Quảng Ninh, lệnh cấm biển đã được ban bố một cách dứt khoát, các khu du lịch, lồng bè được kiểm soát chặt chẽ. Hải Phòng cũng đang chạy đua từng giờ để kêu gọi tàu thuyền tìm nơi trú ẩn, không bỏ sót một phương tiện nào trên biển.
Sự quyết liệt này là bài học rút ra từ cơn bão số 2 (Bebinca) năm 2013. Khi đó, vì chủ quan cho rằng gió yếu và không đổ bộ trực tiếp, nhiều tàu thuyền và khu nuôi trồng thủy sản tại khu vực Quảng Ninh - Hải Phòng đã không được gia cố kỹ, dẫn đến thiệt hại nặng nề về tài sản khi sóng lừng và triều cường bất ngờ ập đến.
Tại những vùng núi hiểm trở của Lạng Sơn, chính quyền đang khẩn trương rà soát, sẵn sàng phương án di dời người dân khỏi các "điểm đen" sạt lở.
Những nỗ lực này không chỉ là thủ tục hành chính, mà là sự giành giật từng phần trăm an toàn cho người dân trước hiểm họa khó lường.
Tư duy chủ động: Lá chắn vững chãi nhất
Tâm lý "bão đầu mùa nhẹ thôi" hay "không vào trực tiếp thì không sao" chính là kẻ thù nguy hiểm nhất. Thiên tai không có khái niệm phân loại quy mô để ưu ái bất kỳ ai.
Không có gió, hoặc gió yếu, không có nghĩa là an toàn. Các vụ sạt lở, lũ quét nối liền sau đó, là nỗi đau có thể kéo dài nhiều năm.
Việc chuyển dịch tư duy từ đối phó sang chủ động lúc này là mệnh lệnh từ thực tế. Người dân cần tự đặt mình vào thế sẵn sàng: gia cố lại những mái nhà đã cũ, chủ động di dời các tài sản giá trị đến nơi an toàn, và tuyệt đối không mạo hiểm đi qua các ngầm tràn khi nước lũ đang dâng cao. Đặc biệt, nguy cơ sạt lở đất thường đạt đỉnh điểm khi gió đã tan, khi những vách núi vốn đã no nước bắt đầu đổ ập xuống.
Mùa mưa bão năm 2026 mới chỉ bắt đầu. Trong cuộc đối đầu với thiên nhiên, không có sự chuẩn bị nào là thừa thãi.
