Kẻ thủ ác là người ‘không gia đình’

Nỗi trơ trọi tại phiên xét xử thảm án ở Đồng Nai

Nhưng điều khiến phòng xử án sáng nay chùng xuống, ngột ngạt; là khoảng trống mênh mông phía sau lưng bị cáo.

Khi chủ tọa hỏi có người thân đến dự hay không, Nguyễn Đức Anh ngoái đầu lại nhìn hàng ghế trống trơn rồi đáp một tiếng cộc lốc: “Không”. Một tiếng “không” rơi tõm vào im lặng. Đối diện anh là hàng dài người thân bị hại, đầu chít khăn tang, dựa vào nhau mà khóc trong nỗi đau cùng cực. Một bên là sự gắn kết đến xé lòng của tình thâm ruột thịt, còn một bên là sự cô độc trơ trọi đến rợn người của kẻ giết người.

Luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại cho biết, suốt quá trình thụ lý vụ án, họ đã tìm đủ cách liên lạc với cha mẹ bị cáo nhưng tuyệt nhiên không một hồi âm. Được biết, họ đã dời đi khỏi quê nhà từ hơn ba năm trước. Đứa con trai 21 tuổi trôi dạt giữa đời, sống tự do mà thực chất là hoang dại, không nơi nương tựa, và đáng sợ hơn: không còn ai để trông nom, nhắc nhở.

Từ bao đời nay ở làng quê Việt, con người ta lớn lên và thành người không chỉ nhờ sự nuôi nấng của cha mẹ, mà còn nhờ cái “khung” bền chặt của họ hàng, làng xóm.

Lệ làng, gia phong, tiếng nói của người già trong tộc họ chính là chiếc neo vô hình kìm giữ những bốc đồng, nông nổi của tuổi trẻ. Xưa nay, người làng sợ nhất là tiếng xấu để lại cho dòng họ, sợ cảnh “con dại cái mang”, sợ bước chân ra ngõ không dám ngẩng mặt nhìn xóm giềng. Cái giềng mối tình thân và đạo lý cộng đồng ấy như một màng lọc tự nhiên, ngăn cái ác nảy mầm.

Nhưng trong cơn lốc biến chuyển của đời sống hôm nay, những làng quê không còn nguyên vẹn nếp xưa. Đất chật người đông, những cuộc mưu sinh ly hương khiến nhiều gia đình tan tác, mỗi người dạt một phương. Cha mẹ bỏ xứ đi làm ăn, để lại sau lưng những đứa trẻ lớn lên thiếu vắng sự uốn nắn thường nhật, thiếu cả sự chở che lẫn răn đe của họ tộc. Chúng sống trong sự tự do đơn độc của những thị dân nửa mùa nơi vùng ven đô, mất gốc rễ làng quê nhưng lại chưa kịp hấp thụ nền nếp văn minh.

Xem thêm: Một người miền quê mang ơn những lần bác sĩ bước ra ngoài quy trình

Trước khi gây án, Đức Anh từng thổ lộ ý định trả thù mù quáng với bạn bè, nhưng tuyệt nhiên không có bóng dáng người thân nào xuất hiện để can ngăn hay kéo anh lại bên bờ vực. Một người trẻ bước đi giữa đời mà phía sau không có gốc rễ gia đình níu giữ, không có dòng họ để hổ thẹn, không có xóm làng để run sợ trước dư luận, thì lương tri rất dễ bị cuốn phăng trước một cơn giận dữ hay dục vọng nhất thời.

Sự vắng mặt của gia đình Đức Anh tại phiên tòa hôm nay không đơn thuần là sự trốn tránh trách nhiệm bồi thường, mà nó phơi bày một vết thương sâu hoắm: sự đứt gãy hoàn toàn của mối dây huyết thống. Giá như cha mẹ có mặt, dẫu chỉ để cúi đầu tạ tội trước linh hồn người đã khuất, dẫu chỉ là một ánh mắt đau đớn gửi cho đứa con tội lỗi, thì chí ít, người ta còn thấy chút ánh sáng le lói của tính người. Nhưng không có ai cả. Kẻ sát nhân bước lên đoạn đầu đài như một kẻ vô gia cư về mặt tinh thần.

Bản án tử hình đã khép lại hành vi tội ác của một cá nhân. Nhưng sự trơ trọi của chiếc ghế thân nhân bị cáo nơi công đường để lại một câu hỏi nhức nhối cho bao mái nhà hôm nay: Giữa những guồng quay mưu sinh trôi dạt, nếu chúng ta buông tay để đứt sợi dây giềng mối gia đình và họ tộc, cái giá phải trả không chỉ là những đứa con hư hỏng, mà là những bi kịch xã hội không gì có thể cứu chuộc.