Indonesia: Công thức trồng lúa mới giảm một nửa khí mê-tan?
Indonesia đang thử nghiệm mô hình trồng lúa mới có thể giảm tới 50% lượng khí mê-tan phát thải từ ruộng ngập nước, đồng thời giúp nông dân tăng năng suất và lợi nhuận.
Thành công ban đầu của dự án được kỳ vọng sẽ mở ra hướng đi mới cho nền nông nghiệp bền vững tại châu Á trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng.
Lúa: Thủ phạm đẻ ra khí nhà kính
Lúa gạo là lương thực thiết yếu của hàng tỷ người trên thế giới. Nhưng việc canh tác lúa cũng góp phần đáng kể vào biến đổi khí hậu. Bởi, khi các cánh đồng ngập nước thải ra lượng lớn khí mê-tan, thì tác hại hiện ra. Bởi mê-tan một loại khí nhà kính có khả năng gây nóng lên toàn cầu rất mạnh.
Tại tỉnh Trung Java của Indonesia, nông dân đang thử nghiệm một phương pháp canh tác mới đối với lúa. Phương pháp này không chỉ giúp tăng năng suất. Mà nó còn giảm đáng kể lượng phát thải gây biến đổi khí hậu.
Các thử nghiệm ban đầu do Phòng thí nghiệm Khoa học Sự sống Temasek của Singapore thực hiện cho thấy một tín hiệu tốt. Lượng khí mê-tan phát sinh từ canh tác lúa có thể giảm tới 50%.
Nhóm nghiên cứu đã áp dụng một giải pháp tổng hợp. Gồm thay đổi phương thức tưới tiêu, sử dụng công thức phân bón chuyên biệt. Đồng thời họ triển khai các giống lúa có khả năng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.
Những kết quả tương tự cũng được ghi nhận trong các thử nghiệm song song tại Ấn Độ và Lào.
Phương pháp canh tác cây lúa thân thiện với khí hậu
Trung Java là một trong những vùng sản xuất lúa lớn nhất Indonesia. Đóng góp hơn 16% tổng sản lượng gạo của cả nước.
Ông Kasno (55 tuổi), một nông dân trồng lúa tại huyện Grobogan cho biết, không phải nông dân hồ hởi ngay với mô hình này. Ngược lại, ban đầu nhiều người tỏ ra e ngại. Ông là một trong 172 nông dân tham gia Dự án Giảm phát thải trong canh tác lúa của viện nghiên cứu.
“Phần lớn mọi người vẫn quen với cách làm truyền thống. Họ lo rằng dự án có thể thất bại hoặc khiến mùa màng bị mất trắng. Nhưng sau khi chúng tôi giải thích phương pháp thực hiện và cách triển khai cụ thể, mọi người dần chấp nhận” - ông Kasno nói.
Trước khi tham gia dự án, ông thường thu hoạch khoảng 6 - 7 tấn lúa mỗi hecta. Sau khi áp dụng phương pháp mới, năng suất đã tăng lên khoảng 8 - 9 tấn mỗi hecta. Lợi nhuận của gia đình cũng tăng khoảng 30%, theo ông Kasno.
Những nông dân tham gia thử nghiệm được hỗ trợ giống lúa, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Vụ gieo trồng đầu tiên đã bắt đầu từ tháng 9 năm ngoái và kết thúc vào tháng 2 năm nay. Quy mô lên đến gần 100 hecta ruộng lúa.
“Kết quả rất tích cực. Chúng tôi có thể giúp năng suất của nông dân tăng thêm 6%, ngay cả trong điều kiện ngập lụt”. Đó là ý kiến của ông Ramachandran Srinivasan. Ông là điều tra viên cấp cao tại Phòng thí nghiệm Khoa học Sự sống Temasek.
Nguồn phát thải mê-tan lớn của thế giới
Lúa thường được canh tác trên các cánh đồng ngập nước vì nước giúp hạn chế cỏ dại phát triển. Tuy nhiên, đất bị ngập nước cũng tạo ra môi trường thiếu oxy. Thực tế này khiến vi sinh vật phân hủy chất hữu cơ và giải phóng khí Mê-tan.
Cây lúa hoạt động như những ‘ống khói tự nhiên’, đưa khí Mê-tan từ lớp đất ngập nước thông qua bộ rễ rồi phát tán vào khí quyển.
Trên toàn cầu, các ruộng lúa ngập nước chiếm khoảng 12% lượng phát thải mê-tan. Con số đó tương đương khoảng 60 triệu tấn mỗi năm. mê-tan được đánh giá có khả năng gây hiệu ứng nhà kính mạnh. Đó là gấp 27 - 30 lần so với khí carbon dioxide.
Nghiên cứu về phương pháp canh tác lúa phát thải thấp đã được tiến hành nhiều năm trước. Nơi thực hiện là các phòng thí nghiệm tại Singapore.
Năm ngoái, Dự án Giảm phát thải trong canh tác lúa đã nhận được giải thưởng môi trường tại “Giving to Amplify Earth Action Awards”. Đây là một sáng kiến toàn cầu do Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) khởi xướng. Mục đích diễn đàn là nhằm thúc đẩy các mối quan hệ hợp tác Công - Tư - Từ thiện (4P). Với đích nhắm tới là giải quyết các cuộc khủng hoảng khí hậu và thiên nhiên.
“Hiện đã có một nền tảng khoa học đủ lớn, để chia sẻ với các nhà nghiên cứu khác nhằm tiếp tục cải tiến”. Đây là nhận xét của ông Peter Chia, Giám đốc điều hành Phòng thí nghiệm Khoa học Sự sống Temasek.
Ông cũng nhấn mạnh, dự án đã xây dựng được mạng lưới đối tác mạnh mẽ, có kinh nghiệm xử lý các thách thức xuyên biên giới phức tạp. Đồng thời nó chứng minh rằng nghiên cứu khoa học nghiêm túc có thể mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng.
Hướng tới mở rộng trên toàn châu Á
Dự án hiện đang bước vào vụ thử nghiệm quy mô lớn thứ hai, với báo cáo tổng kết dự kiến được công bố vào cuối năm nay. Nếu kết quả khả quan, chương trình sẽ được mở rộng ra nhiều quốc gia. Điểm đến là châu Á, từ năm sau. Các đối tác tham gia dự án đặt mục tiêu sản xuất khoảng 50.000 tấn gạo phát thải mê-tan thấp. Lộ trình đặt ra trong vòng hai năm tới.
Dự án không thu hẹp ở nhóm nhỏ, phạm vi hẹp. “Chúng tôi có mạng lưới hoạt động sâu rộng tại Indonesia và đang hợp tác với rất nhiều cộng đồng nông dân trên đảo Java”. Bà Sheetal Sharma, phụ trách đổi mới sáng tạo và các dự án carbon tại công ty công nghệ nông nghiệp Rize, nói.
Dự án chủ yếu được tài trợ bởi Philanthropy Asia Alliance, một sáng kiến có trụ sở tại Singapore do Temasek Trust thành lập. Đây là tổ chức hỗ trợ các dự án về môi trường, y tế và xã hội tại châu Á. Cho đến nay, liên minh này đã huy động khoảng 5 triệu USD nguồn vốn thiện nguyện từ mạng lưới đối tác.
“Chúng tôi muốn đảm bảo rằng loại gạo thân thiện với khí hậu, ít gây tác động tiêu cực đến môi trường hơn, cuối cùng sẽ xuất hiện trên các kệ siêu thị” - ông Shaun Seow, Giám đốc điều hành Philanthropy Asia Alliance nói.
Về dài hạn, Dự án Giảm phát thải trong canh tác lúa đặt mục tiêu sản xuất 1 triệu tấn gạo canh tác bền vững vào năm 2032.
Các nhà nghiên cứu cho rằng những thành công bước đầu của dự án, thúc đẩy giới khoa học đi xa hơn, và tại niềm tin cho nông dân. Rằng, khoa học và đổi mới nông nghiệp có thể giúp cắt giảm phát thải mà không ảnh hưởng đến an ninh lương thực.
