Hữu cơ… bao bì
Nông dân có thể làm thật, họ giảm phân bón hóa học, bớt thuốc trừ sâu để sản phẩm sạch hơn. Nhưng khi doanh nghiệp đưa sản phẩm đó ra thị trường và gắn thẳng hai chữ hữu cơ lên bao bì, đó không còn là cách nói bình dân hóa nữa. Đó là một khẳng định mang tính pháp lý.
Có lần, tôi bước vào một siêu thị nông sản hữu cơ có tiếng tại Huế. Hàng hóa bày biện chỉn chu, nhãn mác xanh mướt, bao bì bắt mắt. Tôi cầm một gói sản phẩm được giới thiệu là "gạo hữu cơ" lên, lật đi lật lại để tìm kiếm một điểm tựa cho niềm tin của mình. Trên đó có logo "Organic" thiết kế hiện đại, có hàng chữ "Hữu cơ" in đậm khẳng định. Nhưng tuyệt nhiên, không có bất cứ dòng thông tin nào để một người tiêu dùng dù dễ tính nhất, có thể kiểm tra tính xác thực.
Không mã số chứng nhận. Không đơn vị cấp. Không thời hạn hiệu lực. Tất cả những gì tôi thấy chỉ là sự hào nhoáng của màu sắc bao bì và những lời cam kết đơn phương từ phía doanh nghiệp.
Truy cập vào website của đơn vị này, tình trạng cũng không khả quan hơn. Thứ mà họ dùng để bảo chứng cho hai chữ "hữu cơ", thực chất là một tấm giấy chứng nhận đã hết hạn từ năm 2023, kèm theo một bản tự công bố an toàn thực phẩm.
Cần phải sòng phẳng rằng: Bản tự công bố là điều kiện bắt buộc tối thiểu để mọi sản phẩm được phép lưu hành trên thị trường, nó xác nhận sản phẩm không chứa chất độc hại vượt ngưỡng. Nhưng an toàn thực phẩm chỉ là bước chạy đà, còn hữu cơ là một đích đến khắc nghiệt hơn nhiều. Những bản đóng dấu đỏ chót ấy không thể chứng minh hạt gạo bên trong được trồng theo quy trình nghiêm ngặt của tiêu chuẩn Organic.
Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ: Khái niệm "hữu cơ" và "theo hướng hữu cơ" đang bị đánh tráo một cách có chủ đích. Ranh giới này thường bị xóa nhòa, đẩy người mua vào thế phải tự mình đánh giá bằng cảm quan thay vì dựa trên hệ thống văn bản hành chính minh bạch.
Phải khẳng định lại: Hữu cơ không phải là một lời hứa, càng không phải là một khẩu hiệu marketing. Đó là một tiêu chuẩn có kiểm soát, được chứng nhận bởi bên thứ ba độc lập. Để có được tấm giấy thông hành này, nhà sản xuất phải trải qua quy trình kiểm soát gắt gao từ nguồn đất, nguồn nước đến từng hạt giống và phân bón. Trong khi đó, những thuật ngữ như "theo hướng hữu cơ" hay "giải pháp hữu cơ" thực chất chỉ là một cách làm, một nỗ lực canh tác tự nhiên hơn của người nông dân. Đó là một hướng đi đáng khích lệ, nhưng tuyệt đối chưa phải là một cam kết về chất lượng đạt chuẩn.
Người nông dân có thể làm thật, họ giảm phân bón hóa học, bớt thuốc trừ sâu để sản phẩm sạch hơn. Nhưng khi doanh nghiệp đưa sản phẩm đó ra thị trường và gắn thẳng hai chữ hữu cơ lên bao bì, đó không còn là cách nói bình dân hóa nữa. Đó là một khẳng định mang tính pháp lý.
Tại Nghị định 109/2018/NĐ-CP về nông nghiệp hữu cơ đã quy định rất rõ: Sản phẩm chỉ được phép sử dụng cụm từ "hữu cơ", "100% hữu cơ" trên nhãn mác và quảng cáo khi có giấy chứng nhận của tổ chức độc lập và còn thời hạn theo tiêu chuẩn TCVN 11041. Mọi sự lập lờ, mượn danh "hữu cơ" để trục lợi từ lòng tin và túi tiền của người tiêu dùng đều là hành vi vi phạm pháp luật và đạo đức kinh doanh.
Sự dễ tính của người mua đôi khi lại chính là kẽ hở cho sự gian dối lên ngôi. Chỉ có cách: Bỏ mua hàng bằng mắt, mà hãy dùng kiến thức để xem xét. Đừng để niềm tin vào một lối sống lành mạnh bị đánh tráo bởi những bao bì xanh mướt nhưng rỗng tuếch về giá trị thực chứng.
