Huế được WWF vinh danh về khí hậu vì 'được quyền đi chậm', còn Hà Nội, TP.HCM thì không
Huế vừa thông tin, địa phương này đạt danh hiệu "Thành phố xuất sắc quốc gia về hành động khí hậu 2026" do Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) trao tặng.
Theo đánh giá của WWF, Huế được ghi nhận với: Tầm nhìn phát triển đô thị tiến bộ; Kế hoạch hành động khí hậu rõ ràng, đáng tin cậy; Định hướng giảm phát thải phù hợp Thỏa thuận Paris; Các giải pháp thích ứng khí hậu dựa trên đánh giá rủi ro; Sự tham gia của các bên liên quan hướng tới tương lai carbon thấp và phát triển bền vững cho mọi người dân.
Danh hiệu là sự ghi nhận cho những nỗ lực của thành phố Huế trong hành trình xây dựng đô thị xanh, thông minh, thân thiện môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu, góp phần vào các mục tiêu hành động khí hậu toàn cầu.
Bản đồ đô thị hóa đang nóng lên từng ngày. Cố đô hiện ra như một điểm sáng thích ứng, một hình mẫu của "thành phố vườn" nhờ diện tích cây xanh bình quân đầu người đạt mức kỷ lục 18,5 m2, hệ thống giao thông phi cơ giới tiên phong và năng lực quản trị thông minh qua ứng dụng công dân số HueS.
Sự vinh danh của WWF dành cho Huế không chỉ là một phần thưởng. Mà vô hình trung đã đặt ra một bài toán đối chiếu sòng phẳng. Một cái nhìn ngoảnh lại đầy trăn trở cho ba "đầu tàu" kinh tế lớn nhất nước: Đà Nẵng, Hà Nội và TP.HCM. Các siêu đô thị này có bao giờ chạm tay được vào giải thưởng khí hậu toàn cầu như Huế? Hay màu xanh ấy mãi mãi là một đặc quyền không thể sao chép của cố đô?
Những "vết sẹo" quy hoạch và áp lực gánh vác vĩ mô
Đà Nẵng và giấc mơ 'Thành phố môi trường'
Nhìn từ Huế sang Đà Nẵng, ta thấy một láng giềng từng tiệm cận nhất với các tiêu chí xanh. Đà Nẵng sở hữu năng lực quản trị và hạ tầng đồng bộ không hề thua kém cố đô. Lại có bán đảo Sơn Trà - một lá phổi khổng lồ và bờ biển dài làm không gian sinh thái. Thành phố này từng tự tin với đề án "Thành phố môi trường".
Thế nhưng, rào cản lớn nhất của Đà Nẵng chính là sự giằng co của “cái tôi kinh tế”. Cơn lốc bất động sản phân lô ven biển. Áp lực bê tông hóa dọc sông Hàn. Những xung đột lợi ích tại các vùng đa dạng sinh học. Tất cả làm mờ đi sắc xanh tự nhiên. Đà Nẵng hoàn toàn có cơ hội chạm tay vào giải thưởng của WWF. Với điều kiện, thành phố này dũng cảm tái định vị chiến lược. Chuyển hẳn từ tư duy "đô thị nén" sang đô thị biển bền vững. Đồng thời, biết khước từ những dự án nhân danh tăng trưởng để giữ lại các khoảng lùi sinh thái.
Hà Nội - giành giật từng m2 xanh với áp lực lịch sử
Ngược ra Bắc, nhìn vào Hà Nội. Hành động khí hậu lại như một cuộc chiến giành giật từng mét vuông xanh từ áp lực lịch sử. Diện tích cây xanh ở các quận nội thành cũ Hà Nội chỉ dao động quanh mức 2m2/người. Trong khi chỉ số bụi mịn luôn nằm trong nhóm báo động. Thủ đô có một hệ thống sông hồ dày đặc. Đây vốn là hạ tầng tự nhiên tuyệt vời để điều hòa khí hậu. Nhưng phần lớn sông hồ đang bị bức tử bởi rác thải và nước thải chưa qua xử lý.
Cơ hội để Hà Nội lọt vào mắt xanh của WWF trong ngắn hạn là rất thấp. Lối ra duy nhất của thủ đô là những cuộc đại phẫu triệt để: di dời toàn bộ cơ sở ô nhiễm ra khỏi nội đô, hoàn thiện mạng lưới đường sắt đô thị và dũng cảm hồi sinh những dòng sông chết như sông Tô Lịch, sông Nhuệ trở thành hành lang xanh thích ứng ngập lụt.
TP.HCM - một trong những đô thị tổn thương nhất thế giới trước biến đổi khí hậu
Đến với TP.HCM, câu chuyện hành động khí hậu là cuộc chiến sinh tồn trước nước biển dâng. TP.HCM là một trong những đô thị tổn thương nhất thế giới trước biến đổi khí hậu. Nơi này lại mang một gánh nặng quá tải về hạ tầng. Diện tích cây xanh công cộng chưa đầy 2 m2/người. Nền đất đô thị sụt lún do khai thác nước ngầm. Và hệ thống thoát nước lạc hậu. Tất cả khiến thành phố thường xuyên ngập sâu mỗi khi triều cường hay mưa lớn cực đoan.
Tuy nhiên, WWF không tìm kiếm một thành phố hoàn hảo không tì vết. Họ tìm kiếm những nỗ lực thích ứng đột phá. TP.HCM vẫn có thể được vinh danh nếu chứng minh được một kế hoạch hành động khí hậu mạnh mẽ thông qua các cơ chế đặc thù, tăng tốc chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn, và hiện thực hóa cam kết Net Zero bằng việc tiên phong vận hành thị trường tín chỉ carbon, dựa trên "lá phổi xanh" là rừng ngập mặn Cần Giờ.
Bản chất của khoảng cách: Từ dòng máu kinh tế đến căn tính công dân
Nếu chỉ nhìn vào các con số bề nổi như mét vuông cây xanh hay số trạm sạc xe điện, chúng ta sẽ lầm tưởng rào cản của ba đại đô thị chỉ là hạ tầng. Thực chất, khoảng cách giữa họ và Huế nằm ở ba điểm mờ sâu thẳm hơn.
Trước hết là nghịch lý của kinh tế học đô thị. Huế có thể thong thả đi chậm để xanh. Vì áp lực đóng góp ngân sách quốc gia của thành phố Huế không quá nặng nề. Ngược lại, Hà Nội và TP.HCM đang mang trên vai cnhững chỉ tiêu tăng trưởng. Họ gánh vác phần lớn tỷ trọng ngân sách cả nước. Một quyết định "dừng dự án để giữ cây" hay "đóng cửa nhà máy để giảm phát thải" ở các siêu đô thị này sẽ kéo theo sự sụt giảm tức thì về dòng tiền và việc làm vĩ mô. Chi phí cơ hội cho mỗi mét vuông xanh ở Hà Nội hay TP.HCM đắt đỏ gấp hàng trăm lần so với cố đô.
Thứ hai là sự khác biệt về căn tính xã hội. Huế giữ được "Ngày Chủ nhật xanh" đi vào thực chất vì kết cấu cư dân của họ mang tính bản địa. Họ ổn định và giàu tính kết nối dòng tộc, xóm giềng. Ý thức bảo vệ cảnh quan ở đây là bảo vệ "nhà mình", bảo vệ di sản của ông cha. Trong khi đó, Hà Nội và TP.HCM là những đô thị của làn sóng nhập cư toàn cầu và nội địa. Khi hàng triệu con người đổ về một vùng đất với áp lực mưu sinh đè nặng, tư duy "tạm cư" vô hình trung khiến người ta dễ dãi hơn với môi trường xung quanh. Ý thức phân loại rác hay đi xe đạp công cộng khó lòng bén rễ khi người ta còn mải miết chạy đua với giá nhà và sinh kế hằng ngày.
Cuối cùng là cái bẫy của biên giới hành chính. Biến đổi khí hậu không có hộ khẩu. Huế là một thực thể đô thị tương đối độc lập về mặt sinh thái để tự quyết. Nhưng TP.HCM có quy hoạch xanh đến đâu cũng không thể cản được triều cường khi toàn bộ vùng Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ bị tổn thương. Hà Nội có dọn sạch nội đô cũng không thể hết bụi mịn khi xung quanh họ là vành đai làng nghề và các khu công nghiệp của các tỉnh bạn thổi khói vào. Để ba đại đô thị này đạt tiêu chí của WWF, đó không phải là việc của riêng một địa phương. Mà là bài toán liên vùng, liên tỉnh về mặt thể chế. Đây chính là điều mà chúng ta vẫn đang loay hoay tìm lời giải.
Danh hiệu Thành phố xuất sắc quốc gia về hành động khí hậu của Huế là một đặc ân của lịch sử để lại cho một đô thị biết từ chối vòng xoáy công nghiệp hóa nặng để thủy chung với màu xanh di sản. Các đại đô thị như Đà Nẵng, Hà Nội hay TP.HCM không thể sao chép công thức thành phố vườn của Huế. Và họ cũng không cần phải làm điều đó. Bản ngã thích ứng của mỗi vùng đất là khác nhau.
Đà Nẵng phải học cách khước từ. Hà Nội phải dũng cảm đập bỏ những gì không còn phù hợp, và hồi sinh. TP.HCM phải chọn tư duy thuận thiên, nương tựa và thích ứng chủ động với thiên nhiên. Khát vọng chạm tay vào thành tựu khí hậu toàn cầu, suy cho cùng, không phải để mang về một danh hiệu trưng bày trên văn bản. Mà là lời thúc giục các đô thị lớn phải dũng cảm nhìn vào những mâu thuẫn nội tại để tự cứu lấy tương lai của chính mình, trước khi những giới hạn chịu đựng của tự nhiên chính thức đổ vỡ.
