Hầm trú bom của bà đã trở thành vườn hoa
Từ Sài Gòn qua Viêng Chăn, đến Luang Prabang rồi bay về Hà Nội. Sau ít ngày dạo chơi, thêm một chuyến xe khách lắc lư năm tiếng, tôi mới chính thức trở về nhà. Mẹ chào đón đứa con gái luôn có một cung đường về quê được thiết kế vòng vo đầy chủ đích bằng… khu vườn đầy hoa. Nửa thế kỷ trước, khu vườn này còn là một hầm trú bom chạy dài.
Ký ức gia đình về hầm trú bom
Thi thoảng bà nội vẫn chấm nước mắt kể chuyện. Lúc đó, bà đang cho con bú thì nghe tiếng máy bay. Cứ thế, tay bế đứa nhỏ tay kéo đứa lớn, bà chạy vào hầm. Bên ngoài là cái nắng như thiêu như đốt của mùa hè miền Trung. Rất lâu sau ngày chiến tranh kết thúc, chiếc hầm mất mái hoàn toàn. Nó trở thành một cái ao dài uốn hình chữ L nhăn nheo. Cái ao đó, ông nội nhất quyết không muốn lấp đi hay tu sửa.
Tôi nhớ như in những ngày thơ bé, ông nội cứ ngồi trước hiên, dùng chiếc mác to dài gãi gãi những cục sần trên chân. Những vết chai to có miệng toe toét như miệng núi lửa. Đó là vết tích của những lần lội suối băng rừng hồi chiến tranh. 90 tuổi, ông vẫn ngồi chửi đổng "phe địch" mỗi lần bứt rứt trong người.
30 năm đi tìm mộ người thân
Món đồ ông quý nhất đời là dãy ảnh bốn anh em trai mặc quân phục treo ở gian giữa. Ba người, râu tóc đã bạc phơ. Tất cả cười mỉm trong bộ quân phục và hàng huy chương lấp lánh. Tấm ảnh cuối là người em út với khuôn mặt bầu bĩnh. Ánh mắt ông trong veo như vẫn chưa kịp bước ra khỏi tuổi thiếu niên. Người liệt sĩ ấy ra đi năm vừa tròn mười chín tuổi.
Tôi đã được nghe kể rất nhiều về ba mươi năm cả nhà đi tìm phần mộ của ông út. Ba mươi năm dò hỏi, lần theo những ký ức mờ nhòe. Những địa danh đã đổi tên. Những lời chỉ dẫn đúng đúng sai sai. Đến ngày tìm được mộ ông út, ông nội cứ ngồi lặng, không đứng dậy được. Ước mong lớn nhất trong đời ông đã thành sự thật. Đón được em trai về nhà. Mất mát chiến tranh không dừng lại ở một đời người. Nó đã nằm lại rất lâu trong ký ức của những người ở lại.
Tuổi trẻ của hòa bình
Lớn lên, tôi mê mẩn những cuộc khám phá trải nghiệm. Tôi mê núi rừng Tây Bắc, mê những cung đường biển mướt mát trải dài miền Trung, mê văn hóa miền Tây. Thi thoảng tôi lại nhảy máy bay ra nước ngoài chỉ để... cho biết. Vẻ đẹp và đặc ân của hòa bình hiện hữu trên từng cung đường tôi đi. Đất nước thống nhất. Tuổi trẻ tự do, đi đến đâu cũng là cảnh đẹp, trù phú và yên bình.
Hòa bình còn là buổi sáng ngồi trong một quán cà phê nhỏ, nhìn người ta đi qua đi lại ngoài cửa kính, tận hưởng ly cafe thơm nồng chậm rãi. Là buổi chiều tan làm, chạy xe về nhà trong gió mát, nghĩ xem tối nay ăn gì. Là những cuộc điện thoại lê thê với bạn bè bàn chuyện không đâu. Là cái cảm giác nhàm chán rất đỗi dễ chịu của một ngày bình thường trôi qua không có gì đáng nhớ.
Hòa bình tặng chúng tôi món quà bình an, yên ấm như đứa con lớn lên được bố mẹ bảo bọc khỏi những bão giông bên ngoài. Có thể nũng nịu một chút, được buồn vu vơ, được tâm trạng, được cảm thấy “nhàm chán” - như cái danh xưng “thế hệ đa cảm”. Đó cũng là một đặc quyền xa xỉ trong hình dung của tôi.
Chúng tôi tận hưởng sự trưởng thành theo những cách rất riêng. Chúng tôi được chăm sóc đời sống tinh thần thay vì chỉ để “sống”, để chống chọi, để chiến đấu. Gần đây tôi đi học vẽ, tập đánh đàn, đi trekking chỉ để vui, để ngắm núi rừng, để thấy mình còn háo hức với đời sống. Trái ngược với ông nội những lần băng rừng lội suối xuyên đêm hành quân. Chúng tôi hôm nay đi giữa rừng chỉ để ngắm mây trôi qua đỉnh núi, chim bay qua đầu, hoa rừng hé nở. Có lẽ đó cũng là một dáng hình của hòa bình.
Sáng nay đi trong vườn, chạm tay vào một cánh hoa rung nhẹ. Ngay vị trí này từng là hầm trú bom của gia đình tôi hồi thời chiến. Ý nghĩ đó càng khiến tôi thấy hoa cỏ kỳ diệu. Ông bà từng chui xuống lòng đất để giữ lấy ngày hôm nay, còn chúng tôi được lớn lên giữa hoa thơm cỏ ngọt. Chỉ riêng điều đó thôi, đã đủ để biết hòa bình đáng quý đến nhường nào.
