IUU: Cửa thoát ‘thẻ vàng’ đã rất gần

Chống IUU vì danh dự quốc gia

Quyết tâm của Việt Nam lần này không chỉ dừng lại ở các báo cáo kỹ thuật mà được khẳng định bằng cam kết chính trị ở cấp cao nhất. Trong buổi tiếp ông Fernando Andresen Guimaraes -Vụ trưởng Vụ Quản trị đại dương quốc tế và Nghề cá bền vững (EC) vào chiều 19/3, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã nêu bật tinh thần cầu thị của Việt Nam: “Lắng nghe bằng sự chân thành, chia sẻ bằng tình cảm từ trái tim và cam kết bằng hành động cụ thể”.

Thủ tướng khẳng định, việc chống khai thác IUU không chỉ để đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu sang Liên minh châu Âu (EU) mà cốt yếu là để bảo vệ danh dự quốc gia và phát triển nghề cá bền vững. Với tổng kim ngạch thương mại song phương năm 2025 đạt gần 74 tỷ USD, Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của EU trong khối ASEAN. Việc gỡ thẻ vàng không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn củng cố tin cậy chính trị trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai bên.

Những bước tiến vượt bậc

Tối cùng ngày, trong buổi làm việc với đoàn thanh tra EC, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh Việt Nam đã cải cách pháp luật một cách quyết liệt, coi phòng, chống IUU là nhiệm vụ trọng yếu, mang tính sống còn.

Ghi nhận những chuyển biến này, trưởng đoàn thanh tra EC đã dùng từ “phi thường” để nói về nỗ lực của Việt Nam từ năm 2017 đến nay.

Đoàn thanh tra đặc biệt ấn tượng với hệ thống kiểm soát mà Việt Nam đã dày công xây dựng.

Đó là hạ tầng công nghệ thông suốt, đã làm cho việc vận hành hiệu quả Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase) và hệ thống Truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT).

Các địa phương và ngư dân đã nỗ lực phối thực hiện tỷ lệ lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) đạt ngưỡng gần 100%.

Tuy nhiên EC vẫn thẳng thắn chỉ ra những lỗ hổng cần xử lý triệt để trước khi đưa ra quyết định cuối cùng. Các khuyến cáo tập trung vào ba nhóm vấn đề:

Minh bạch nguồn gốc: Làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng quốc tế, đặc biệt là tính xác thực của nguyên liệu hải sản tại các nhà máy chế biến xuất khẩu.

Chế tài đủ mạnh: EC đề xuất kết hợp xử phạt hành chính mức cao với các biện pháp bổ sung như tịch thu phương tiện, đình chỉ giấy phép, thậm chí xử lý hình sự đối với các tàu cố tình ngắt kết nối VMS hoặc xâm phạm vùng biển nước ngoài.

Thực thi tại cơ sở: Đổi mới mô hình quản trị theo hướng phân cấp mạnh cho địa phương, lấy dữ liệu số làm nền tảng để Trung ương giám sát và cấp cơ sở trực tiếp thực thi.

Thông điệp cuối cùng từ phía EC rất rõ ràng: “Những nỗ lực của Việt Nam trong hơn 8 năm qua là rất phi thường. Việc hoàn tất các công việc còn lại hiện đang nằm trong tay các bạn. Đây là cơ hội để Việt Nam xây dựng một hệ thống quản lý nghề cá bền vững, mang lại lợi ích lâu dài cho ngư dân và cộng đồng ven biển. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam để sớm đi đến kết thúc quá trình này và gỡ bỏ thẻ vàng”, ông Fernando Andresen Guimaraes nói.