Gỡ 'mớ bòng bong' tài sản công dôi dư sau sáp nhập

Tài sản công dôi dư là... khách sạn tiêu điều

Khách sạn H.P.Đ nằm ngay mặt tiền lớn, vài bước là đã ra tới trung tâm bãi sau. Tháp Tam Thắng (Vũng Tàu) nằm cách đó không xa. Mảnh đất vàng này vốn thuộc công đoàn của Bộ giáo dục. Nhưng hiện nay, nó đang rơi vào cảnh tiêu điều. Mặt bằng cho mướn đã bị trả lại. Biển hiệu thì còn mà mọi thứ đều chỏng chơ, nhếch nhác.

Khu vực khách sạn vẫn đang duy trì hoạt động. Nhưng cơ sở đã xuống cấp. Với sức hút hiện nay, để tồn tại một cơ sở lưu trú ở “đất vàng” như thế là một sự lãng phí.

Và đó chỉ là một ví dụ.

Trả không xong, thu hồi không được

Nghịch lý lãng phí tài sản công (nhà, đất, xe…) đã được nêu ra từ rất lâu. Các giải pháp thu hồi, tiếp nhận cũng đã được ban hành, triển khai đi kèm. Nhưng, thực tế, số thu hồi được, khai thác sau khi thu hồi vẫn rất nhỏ giọt.

Điển hình, nhiều doanh nghiệp tại TP.HCM muốn trả lại phần đất, nhà họ quản lý vì sử dụng không hiệu quả nhưng vẫn phải đóng thuế, song không trả được. Trong khi, lại có nhiều mặt bằng mà Nhà nước muốn thu hồi thì lại… bất lực.

Như tại quận 1 cũ, Công ty dịch vụ công ích quận 1 dù đã hết thời hạn thuê. Nhưng đơn vị này không chịu trả mặt bằng, buộc phải đưa ra tòa, tốn rất nhiều thời gian. Lợi dụng thời gian đó, họ trục lợi, cho thuê lại để lấy tiền. Nhà nước không nhận được lợi ích gì. Địa phương lại bị phê bình và kỷ luật.

Hay quận Bình Tân cũ từng kiến nghị thu hồi 5 khu đất công, UBND TP cũng “đòi phụ” nhưng kết quả vẫn rất chậm, hơn một năm mà chỉ mới triển khai được 1/5.

Trước đó không lâu, một báo cáo của thành phố cũng chỉ ra những khó khăn, bất cập trong việc triển khai thu hồi, xử lý tài sản công dôi dư, bỏ trống, sử dụng sai công năng, mục đích. Kết quả là thành phố chỉ mới thu hồi được… 1 tài sản!

Chồng chất rối rắm trên tài sản cần thu hồi

Rõ ràng, đụng đến khối tài sản công, việc thu hồi, tiếp nhận, xử lý, khai thác là cả một mớ bòng bong. Từ việc truy xét hồ sơ, nguồn gốc, cho đến định giá, xử lý tài sản gắn liền trên đất. Nhất là tài sản lâu năm, qua nhiều đời phê duyệt. Chưa kể, đến áp lực sắp xếp bộ máy. Việc phải hoàn tất sắp xếp, chuyển giao nhà đất dôi dư về địa phương vừa đúng quy định vừa kịp tiến độ lại gắn liền trách nhiệm người đứng đầu. Vậy nên, để “giải ngân” được, hoàn toàn không dễ.

Tạm biệt... 'vướng mắc cơ chế'

Chính vì vậy, Công điện số 39 của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng vừa ký ban hành ngày 14/5/2026 về việc đẩy nhanh tiến độ khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp là một phép thử của năng lực quản trị đối với một “lãnh địa” phức tạp và… gai góc như thu hồi tài sản công.

Không khó để nhận ra đây là công cụ để gia tăng tính thực thi. Công điện đã nhắc lại ý kiến kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm (vào cuối năm 2025) giao Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo, chỉ đạo hoàn thành xử lý, khai thác, sử dụng đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy. Nếu cần thiết, “đề xuất cơ chế đặc thù để xử lý không để hư hỏng, xuống cấp, lãng phí”.

Như vậy, không còn có thể vịn cớ “vướng mắc cơ chế” để thoái thác trách nhiệm chậm trễ. Các chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đều gắn với “deadline” ngày báo cáo, thời gian hoàn thành. Và nhất là trách nhiệm cụ thể của các Bộ trưởng, Chủ tịch UBND các tỉnh thành.

Trong bối cảnh sau sáp nhập, tài sản công dôi dư khá lớn. Việc xử lý bước 2 của số lượng nhà, đất thuộc về địa phương còn rất nhiều (hơn 6.000 cơ sở, tính đến ngày 27/4/2026). Trong khi năng lực thực thi của bộ máy cấp phường/xã vẫn còn nhiều bất cập. Vì vậy, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu đích danh một lãnh đạo Tỉnh ủy, thành ủy, UBND tỉnh, thành phố trực tiếp chỉ đạo Sở Tài chính phối hợp với các Sở, ngành có liên quan (Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng,...) làm việc trực tiếp với từng xã, phường, đặc khu hoặc cụm xã, phường, đặc khu để tháo gỡ, hướng dẫn xử lý nhà, đất dôi dư.

Thành công của việc thực hiện Kết luận số 18 “hạn chế tối đa việc xây dựng trụ sở, trung tâm hành chính mới tại các tỉnh, thành phố” còn thể hiện ở kết quả triển khai thu hồi, tận dụng khai thác tài sản công dôi dư như thế nào. Khi điều kiện ngân sách còn khó khăn, lại tập trung ưu tiên cho các quyết sách an sinh, thiết yếu phục vụ người dân. Thì việc thu hồi, xử lý hiệu quả tài sản công là một đòi hỏi tất yếu. Nó không chỉ là việc chống lãng phí, tiêu cực. Nó còn khơi thông một “dòng vốn”, một kênh thanh khoản “vàng ròng” trước nhu cầu xã hội.

Từ bãi giữ xe ở Đường sách, nhìn ra khoảng trống hạ tầng của TPHCM

Đồng Nai lên... trung ương để làm gì?