Đầu tư vào dự án nông nghiệp từ 21/8/2026: Tăng cơ hội, thêm trách nhiệm
Ngày 21/8/2026, Nghị định 274/2026/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư kinh doanh có hiệu lực.
Dù đây là một nghị định mang tính chất pháp lý về đấu thầu và đầu tư nói chung, nhưng theo nhiều chuyên gia kinh tế, tác động của Nghị định này đến lĩnh vực Nông nghiệp - Nông dân - Nông thôn, nhất là các dự án thuộc lĩnh vực nông nghiệp là cực kỳ lớn.
Trường hợp bắt buộc đấu thầu
Bởi nếu trước đây, các doanh nghiệp muốn đầu tư dự án nông nghiệp quy mô lớn tại nông thôn thường gặp vướng mắc về thủ tục, chưa rõ ràng khi nào phải đấu thầu, khi nào được tự thỏa thuận.
Điều 4 Nghị định 274/2026/NĐ-CP đã phân định rất rõ trường hợp bắt buộc đấu thầu, gồm các dự án thuộc diện Nhà nước thu hồi đất để giao đất, cho thuê đất thông qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư (theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 126 Luật Đất đai).
Các dự án chuyên ngành quy định tại điểm b khoản 1 Điều 126 Luật Đất đai, cụ thể hóa trong các lĩnh vực:
Môi trường & Hạ tầng kỹ thuật: Dự án xử lý chất thải rắn sinh hoạt; dự án công trình cấp nước (trừ trường hợp chỉ định/chấp thuận riêng).
Thương mại & Giao thông: Dự án đầu tư xây dựng chợ; dự án trạm dừng nghỉ đường bộ; dự án xây dựng cảng hàng không mới.
An sinh xã hội: các dự án thuộc lĩnh vực Giáo dục, Y tế, Văn hóa, Thể thao.
Ngoài ra, với dự án thuộc pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực phải đấu thầu nhưng không thuộc diện giao/thuê đất nêu trên và không thuộc trường hợp đấu giá tài sản công, thì cũng bắt buộc phải tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư.
Trường hợp không phải tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư
Đồng thời, nhằm đồng bộ hóa với tinh thần của Luật Đất đai 2024, khoản 5 Điều 4 Nghị định 274/2026/NĐ-CP đã làm rõ các trường hợp dự án đầu tư có sử dụng đất không phải tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư.
Một là, nhà đầu tư tự thỏa thuận/tích tụ đất đai: Dự án được thực hiện theo cơ chế nhà đầu tư tự nhận chuyển nhượng, thuê quyền sử dụng đất hoặc nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai (không thuộc diện Nhà nước thu hồi đất).
Hai là, nhà đầu tư đã có sẵn quyền sử dụng đất hợp pháp: Nhà đầu tư đã có quyền sử dụng đất hợp pháp đối với toàn bộ diện tích thực hiện dự án và việc sử dụng đất phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt.
Ba là, chỉ có 01 nhà đầu tư đáp ứng yêu cầu: Khi tổ chức công bố danh mục dự án hoặc mời quan tâm công khai theo đúng trình tự, thủ tục, nhưng chỉ có 01 nhà đầu tư đăng ký và đáp ứng điều kiện. Trường hợp này sẽ chuyển sang thực hiện thủ tục chấp thuận nhà đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư.
Bốn là, dự án thuộc diện đấu giá quyền sử dụng đất: Khu đất thực hiện dự án đã đủ điều kiện, và được lựa chọn hình thức đấu giá quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai (khi đã hoàn thành bồi thường, giải phóng mặt bằng).
Năm là, trường hợp giao đất/cho thuê đất trực tiếp theo luật định: Các dự án đặc thù được Nhà nước giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu giá hay đấu thầu theo chính sách ưu đãi hoặc quy định riêng biệt của pháp luật chuyên ngành.
Sự điều chỉnh này giúp giảm thiểu tối đa các thủ tục hành chính trùng lặp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất và đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án trên thực tế. Qua đó, còn giúp tạo ra sự minh bạch, tránh tình trạng “ghim đất” hay xin-cho dự án tại nông thôn.
Tạo cơ chế thu hút nguồn vốn tư nhân vào các dịch vụ công ích chất lượng cao
Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất tại khoản 3 Điều 4 Nghị định 274/2026/NĐ-CP, là việc bổ sung hành lang pháp lý rõ ràng cho các dự án đầu tư không sử dụng đất và không thuộc trường hợp đấu giá tài sản công. Điều này thúc đẩy xu hướng liên kết thẳng giữa doanh nghiệp và nông dân.
Ngoài ra, còn tạo cơ chế cạnh tranh lành mạnh cho các phân khúc đặc thù bao gồm:
Nhóm dự án nạo vét: Áp dụng đối với kết cấu hạ tầng hàng hải và kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa trong vùng nước cảng biển, vùng nước đường thủy nội địa theo quy định của pháp luật về giao thông hàng hải và đường thủy nội địa.
Nhóm dự án thuộc các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường, khi có từ 02 nhà đầu tư trở lên quan tâm cùng đăng ký thực hiện. Cơ chế này giúp Nhà nước tối ưu hóa ngân sách thông qua việc xã hội hóa hoạt động duy tu, khơi thông luồng lạch và thúc đẩy việc thu hút nguồn vốn tư nhân vào các dịch vụ công ích chất lượng cao.
Tăng cơ hội cho các dự án nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và khởi nghiệp sáng tạo
Đây là điểm mới đáng chú ý của Nghị định này là quy định cộng điểm ưu đãi khi dự thầu.
Nghị định quy định áp dụng mức ưu đãi đến 5% điểm đánh giá áp dụng cho các nhà đầu tư có ứng dụng công nghệ cao, hoặc ưu đãi 2% cho nhà đầu tư cam kết chuyển giao công nghệ thuộc danh mục ưu tiên, chiến lược. Điều này rất phù hợp với xu hướng chuyển giao công nghệ giống, công nghệ chế biến sâu trong nông nghiệp.
Mở rộng cơ hội đầu tư bằng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư minh bạch
Với các quy định chặt chẽ hơn về quỹ đất, công khai thông tin dự án và tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư, Nghị định 274/2026/NĐ-CP của Chính phủ mở ra cơ hội để các doanh nghiệp có năng lực thực sự tham gia đầu tư vào những lĩnh vực ứng dụng công nghệ cao, phát triển kinh tế tuần hoàn. Trong đó, Nghị định quy định rõ điều kiện đối với quỹ đất thực hiện dự án đầu tư có sử dụng đất. Theo khoản 4 Điều 4, “Quỹ đất dự kiến thực hiện dự án đầu tư có sử dụng đất... phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện” và phải “thuộc danh mục các khu đất thực hiện đấu thầu dự án đầu tư có sử dụng đất được Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định theo quy định của pháp luật về đất đai.”
Quy định này có ý nghĩa đặc biệt đối với các dự án (trong đó gồm các dự án nông nghiệp) quy mô lớn. Khi quỹ đất được xác định rõ về pháp lý và được đưa vào danh mục đấu thầu, doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể rủi ro phát sinh trong quá trình triển khai dự án. Đây là tiền đề để hình thành các vùng sản xuất tập trung, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, trung tâm giống, khu chế biến nông sản hoặc các dự án chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản quy mô lớn.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp khoa học công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo khi tham gia dự thầu sẽ không phải chứng minh vốn chủ sở hữu như quy định thông thường.
Điều này giúp các ý tưởng nông nghiệp thông minh, nông nghiệp tuần hoàn dễ dàng tiếp cận dự án lớn mà không bị nghẽn ở khâu “năng lực tài chính”.
Số hóa thủ tục đấu thầu và xã hội hóa việc xử lý môi trường
Nghị định vạch rõ lộ trình chuyển đổi số trong đấu thầu, cụ thể, khi Nghị định có hiệu lực thi hành, doanh nghiệp được nộp hồ sơ đề xuất, đấu thầu dự án qua mạng. Đến năm 2027, việc nộp hồ sơ và lựa chọn nhà đầu tư sẽ hoàn toàn thực hiện qua mạng (hệ thống đấu thầu điện tử).
Nghị định 274/2026/NĐ-CP cũng quy định đưa các dự án xử lý chất thải rắn sinh hoạt vào nhóm bắt buộc phải đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư bài bản.
Việc chuẩn hóa quy trình đấu thầu này sẽ thu hút các doanh nghiệp có công nghệ môi trường tốt về đầu tư tại các vùng nông thôn. Từ đó, giúp cải thiện trực tiếp chất lượng sống của người nông dân và hỗ trợ các địa phương hoàn thành tiêu chí Môi trường trong xây dựng Nông thôn mới nâng cao.
