Sai phạm đất đai sẽ không còn tình trạng 'phạt cho tồn tại'
Ngày 31/8/2026, Nghị định số 281/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2024/NĐ-CP về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai chính thức có hiệu lực. Trong đó, nhiều quy định mới "gỡ" nút thắt về xử lý vi phạm đất đai
Trao quyền xử lý cho Ủy ban Nhân dân cấp xã
Nghị định 281/2026/NĐ-CP đã có những sửa đổi mang tính cấp phân, phân quyền rõ ràng về quản lý, xử phạt vi phạm về đất đai.
Cụ thể, tại Điều 6 của Nghị định đã nâng tầm và cụ thể hóa quyền xử lý của Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp xã: “Điều 6. Sửa đổi, bổ sung một số tài khoản của Điều 30 Sửa đổi, bổ sung tại khoản 1: “1. Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp xã có quyền: a) Phạt cảnh cáo; b) Phạt tiền đến 250.000.000 đồng; c) Đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn trong thời hạn 03 tháng; d) Áp dụng các giải pháp bảo vệ hậu quả quy định tại khoản 3 Điều 4 Nghị định này”.
Việc trao quyền phạt tiền lên tới 250 triệu đồng cùng quyền áp dụng đầy đủ các giải pháp giải quyết hậu quả cho Chủ tịch UBND cấp xã sẽ giúp xử lý triệt để, ngăn chặn vi phạm ngay từ khi vụ việc mới phát sinh.
Từ đó, tránh việc chuyển hồ sơ lên cấp trên, gây kéo dài thời gian, làm phức tạp tình hình.
Xác định “điểm mờ” khi đất đai là tài sản chung
Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất ngay tại Điều 1 của Nghị định 281/2026/NĐ-CP là việc bổ sung Điều 3a vào sau Điều 3 của Nghị định số 123/2024/NĐ-CP.
Quy định mới đã làm rõ việc xác định ‘điểm mờ’ trong xử phạt đối với tài sản chung của hộ gia đình, cụ thể là vợ chồng: “Điều 3a. Nguyên tắc xác định hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai quy định: 1. Xử lý phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai đối với đơn vị hành chính đặc khu thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương ở xã thì áp dụng xử lý như đơn vị hành chính của xã. 2. Vợ và chồng chung quyền sử dụng đất thì áp dụng hình thức xử phạt vi phạm hành chính như đối với một cá nhân".
Theo các chuyên gia pháp lý, việc xác định "vợ và chồng chung quyền sử dụng đất thì việc áp dụng xử phạt như một cá nhân" là một bước tiến lớn. Nó giúp các cơ quan quản lý cấp cơ sở dễ dàng áp dụng luật, tránh tình trạng né tránh trách nhiệm hoặc phạt trùng lặp. Đồng thời, điều khoản này cũng đảm bảo tính nhân văn và nhất quán pháp luật đối tế bào của xã hội là gia đình nông thôn.
Bổ sung các giải pháp giải quyết “hậu quả”
Để ngăn chặn tình trạng “phạt” rồi cho “tồn tại” như đã từng, Điều 2 của Nghị định đã bổ sung hàng loạt giải pháp giải quyết hậu quả. Cụ thể: “Bổ sung các điểm p, q, r, s vào sau điểm o tài khoản 3 Điều 4: p) Buộc khôi phục lại trạng thái ban đầu của đất trước khi vi phạm; q) Buộc khôi phục lại trạng thái ban đầu của cột địa giới đơn vị hành chính; r) Cưỡng bức thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai; s) Buộc lại các tờ giấy đã bị xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung; giấy tờ giả đã được sử dụng”.
Những chế tài như “buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất” hay “hủy bỏ kết quả giải quyết thủ tục hành chính đối với hồ sơ giả mạo” (tại Điều 5) sẽ là công cụ sắc bén giúp chính quyền địa phương thiết lập lại trật tự.
Có thể nói, các điều khoản bổ sung này đặc biệt có ý nghĩa đối với đất lâm nghiệp, đất trồng lúa gạo thường xuyên được tự ý chuyển mục tiêu sử dụng trái phép, đào sâu, khai thác, mua bán bằng cách biến đổi địa hình canh tác. Đồng thời, các bổ sung này cũng góp phần thiết thực trong bảo vệ tài nguyên đất đai nông nghiệp, nông thôn.
