Có ‘luồng xanh siêu tốc’, nông sản Việt cần gì?

Trên tàu lạnh liên vận này là dừa tươi, dừa sáp của Việt Nam và sầu riêng Thái Lan. Chuyến tàu này chính thức mở hành lang vận tải chuỗi lạnh chạy thẳng vào sâu trong nội địa Trung Quốc. Đi cùng đó, là một cơ chế hải quan chưa từng có tiền lệ cho trái cây Đông Nam Á

Đóng vai trò “ngôi sao” của lô hàng phía Việt Nam lần này là dừa sáp Phú Tân (Vĩnh Long). Đây là loại đặc sản phân khúc cao cấp sở hữu giá trị thương mại vượt trội so với các giống dừa thông thường. Vĩnh Long cũng là địa phương đang nắm giữ lợi thế cạnh tranh lớn với vùng nguyên liệu hơn 30.000 ha. Con số này đã được cấp chứng nhận hữu cơ của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) và EU.

Áp lực từ cơ chế hậu kiểm "luồng xanh siêu tốc"

Trọng tâm của bước ngoặt này là quy trình thí điểm: "Thông quan hai giai đoạn, rời khu có điều kiện".

Lô dừa sáp từ Phú Tân Vĩnh Long và sầu riêng Chumphon (Thái Lan) không còn cảnh phải nằm chờ kiểm hóa tại cửa khẩu biên giới.

Hàng vừa đến Nam Ninh là được giải phóng ngay về Trung tâm giao dịch trái cây Trung Quốc - ASEAN để đưa lên kệ bảo quản. Việc kiểm dịch thực vật, áp thuế được cơ quan hải quan xử lý song song hoặc hậu kiểm sau.

"Luồng xanh siêu tốc" này giải quyết được nỗi sợ lớn nhất của quả chín: thời gian. Từ đây, trái cây tươi giữ được độ ngon nhất khi tỏa đi các siêu đô thị xa xôi như Bắc Kinh, Thượng Hải hay Thẩm Quyến.

Cơ chế "thông quan trước, kiểm tra sau" mang lại lợi thế lớn về tốc độ. Nhưng nó cũng đi kèm một bộ lọc chất lượng cực kỳ nghiệt ngã. Khi chấp nhận hậu kiểm, phía bạn đang đặt cược vào uy tín của nhà xuất khẩu.

Hàng đã vào sâu trong đại lục mới lấy mẫu thử. Nếu phát hiện dư lượng thuốc bảo vệ thực vật hoặc mập mờ về mã số vùng trồng, hệ thống cảnh báo đỏ sẽ lập tức kích hoạt.

Hậu quả lúc đó không dừng lại ở việc hủy một vài container. Một lỗi sai có thể kéo sụp danh tiếng của cả một ngành hàng. Đồng nghĩa nông sản Việt quay về thời kỳ xếp hàng kiểm hóa thủ công từng thùng tại biên giới. Trên con đường siêu tốc này, sự minh bạch không còn là khẩu hiệu khuyến khích. Mà đó là tấm vé sinh tồn để giữ mạch thông thương.

Bài toán chuỗi lạnh: Người Thái đi tàu, ta đi bộ

Nhìn từ hành trình của chuyến tàu lạnh này, điểm nghẽn logistics của chúng ta lộ rõ trước các đối thủ khu vực. Người Thái đã đồng bộ xong hạ tầng. Từ đó, sầu riêng rời nhà đóng gói là lên thẳng đường sắt tốc độ cao qua Lào sang Trung Quốc.

Trong khi đó, trái dừa sáp Vĩnh Long muốn lên tàu thì trước đó phải "ngốn" hơn 1.500 km đường bộ. Vật vã từ miền Tây ra đến ga liên vận Đồng Đăng.

Chặng đường bộ nội địa dằng dặc này là nơi ngốn chi phí nhất. Đồng thời là khoảng thời gian rủi ro nhất cho việc duy trì nhiệt độ bảo quản.

Để không lãng phí luồng thông quan nhanh của nước bạn, Việt Nam cần những giải pháp hạ tầng thực tế. Đó là hình thành các cảng cạn (ICD) và hệ thống kho lạnh quy mô lớn ngay tại các vùng trọng điểm. Từ đó, kết nối trực tiếp vào mạng lưới đường sắt. Nông sản phải được "ăn" hơi lạnh và chạy trên đườn vào ngay từ vùng nguyên liệu.

Từ bỏ tư duy bán sỉ để xác lập giá trị

Chuyến tàu chung giữa dừa sáp Phú Tân và sầu riêng Chumphon tại Nam Ninh còn kể một câu chuyện khác về định vị. Trái cây Việt một khi đã chọn phương thức vận tải hiện đại thì không thể tiếp tục ẩn mình trong những chiếc thùng các-tông vô danh. Càng không chấp nhận đổ đống chịu ép giá và dẹp nạn tùy ý đổi nhãn mác khi bán lẻ.

Vận chuyển nhanh phải đi đôi với nhận diện nhanh. Khi hạ tầng đã rút ngắn thời gian, sản phẩm phải tự biết "nói chuyện" với người tiêu dùng. Đó là câu chuyện về bao bì chuyên nghiệp, mã QR truy xuất nguồn gốc rõ ràng và một thương hiệu vùng miền có sức hút.

Cửa ngõ Nam Ninh đã mở toang và sòng phẳng. Chiếm lĩnh được hành lang siêu tốc này để mang về giá trị gia tăng thực tế hay không, câu trả lời nằm ở sự thay đổi quyết liệt trong tư duy làm hàng của chính chúng ta.

Xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc: 'Luật chơi' mới từ Nghị định 280

Từ 1/6, xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc: Những quy định ngặt nghèo