Chịu thuế bổ sung 12,5% của Mỹ, doanh nghiệp xuất khẩu cá tra nào đang 'hứng bão'?
Thị trường Hoa Kỳ đang trở thành bài toán đầy cam go cho ngành cá tra Việt Nam. Việc phải gánh thêm mức thuế bổ sung 12,5% cùng áp lực chồng chất từ kết quả rà soát POR21, các rào cản bảo hộ mới và sức mua nội địa sụt giảm mạnh đang đẩy nhiều doanh nghiệp vào thế khó, đòi hỏi những bước chuyển dịch chiến lược để giữ vững thị phần.
Áp lực "thuế chồng thuế": cá tra xuất khẩu sụt giảm gần 14% kim ngạch
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), tính chung 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu cá tra Việt Nam đạt khoảng 1,3 tỷ USD, tăng 10% so với cùng kỳ năm ngoái. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ các thị trường truyền thống và khu vực như Trung Quốc (đạt 357 triệu USD, tăng 31%) hay khối CPTPP (6 tháng đạt 196 triệu USD, tăng 15%).
Ngược lại, thị trường Hoa Kỳ lại ghi nhận sự sụt giảm rõ rệt. Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ trong 7 tháng đầu năm mới đạt 189 triệu USD, giảm 8%. Tính chung 8 tháng, mức giảm đã nhân rộng lên gần 14%, trong đó riêng tháng 8/2026 chứng kiến cú lao dốc nghiêm trọng với mức sụt giảm trên 50%.
Nguyên nhân cốt lõi đằng sau sự sụt giảm này đến từ gánh nặng chi phí khi hàng hóa liên tục đối mặt với các sắc thuế mới.
Sau 150 ngày áp dụng mức phụ thu nhập khẩu tạm thời 10% (kể từ ngày 24/2/2026), đến ngày 24/7/2026, hàng hóa tiếp tục chịu thêm mức thuế bổ sung 12,5% theo các biện pháp điều tra thuộc Điều 301.
Chưa hết, thuế chống bán phá giá cộng dồn cũng đẩy doanh nghiệp đến chỗ khó khăn hơn. Mức thuế bổ sung này áp dụng song song và cộng dồn trực tiếp với nghĩa vụ thuế chống bán phá giá vốn có.
Doanh nghiệp nào đang gặp “bão”?
Ngày 12/8/2026, Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) đã công bố kết quả cuối cùng của kỳ rà soát hành chính lần thứ 21.
Theo đó, mức thuế được xác định rõ ràng cho từng đơn vị đang trực tiếp xuất khẩu: Công ty Biển Đông chịu mức 1,00 USD/kg; NTSF chịu 0,38 USD/kg; Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thủy sản Cần Thơ cùng Công ty Nam Việt chịu 0,84 USD/kg. Trong khi đó, các doanh nghiệp khác của Việt Nam tiếp tục bị áp mức thuế chung đứng ở mức rất cao là 2,39 USD/kg.
Sự chồng chéo này khiến các doanh nghiệp chịu mức thuế cao, hoặc phụ thuộc lớn vào dòng sản phẩm phi lê đông lạnh giá rẻ, phải đối mặt với áp lực nặng nề nhất về lợi nhuận.
Hiệu ứng từ Dự luật S.4945 và rào cản kiểm tra chuyên ngành
Không dừng lại ở các sắc thuế hiện hữu, xu hướng bảo hộ ngành cá da trơn nội địa tại Mỹ đang có chiều hướng leo thang đáng kể. Đáng chú ý là đề xuất từ Dự luật Khôi phục thị trường nội địa năm 2026 (số hiệu S.4945). Dù chưa chính thức có hiệu lực, dự luật này đã đưa ra những con số đe dọa trực tiếp đến lợi thế cạnh tranh của Việt Nam:
Đề xuất áp hạn ngạch cứng ở mức 84 triệu kg mỗi năm đối với cá da trơn nhập khẩu thuộc mã HS 0304.62.00 từ Việt Nam.
Lượng hàng nằm trong hạn ngạch dự kiến chịu mức thuế 50%.
Lượng hàng vượt hạn ngạch có thể phải gánh mức thuế lên tới 200%.
Bên cạnh đó, dù Việt Nam đã được công nhận có hệ thống kiểm soát tương đương, các lô hàng khi cập cảng vẫn phải trải qua quy trình kiểm tra hồ sơ, nhãn quan và lấy mẫu ngặt nghèo của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) tại các cơ sở chỉ định. Điều này làm phát sinh thêm đáng kể chi phí lưu kho và thời gian chờ đợi cho nhà xuất khẩu.
Sức mua suy yếu và bài toán tái cơ cấu chuỗi giá trị
Bối cảnh thương mại càng trở nên ngột ngạt khi thị trường tiêu dùng Mỹ rơi vào chu kỳ suy yếu rõ rệt. Thống kê trong tháng 8/2026 cho thấy doanh số bán lẻ thủy sản tươi tại đây giảm hơn 7% so với cùng kỳ; mặt hàng thủy sản đông lạnh cũng sụt giảm trên 7% về doanh số và trên 8% về sản lượng.
Trước áp lực sức mua kém, các hệ thống bán lẻ và nhà nhập khẩu Mỹ hoàn toàn không thể chuyển phần chi phí thuế tăng thêm sang giá bán lẻ cho người tiêu dùng. Hệ quả là họ tìm cách ép giá ngược lại các đơn vị xuất khẩu từ Việt Nam, khiến lợi nhuận của doanh nghiệp nước ta bị bóp nghẹt.
Trước những biến động dồn dập từ thị trường khó tính bậc nhất này, toàn ngành cá tra đang đứng trước sức ép phải nhanh chóng tái cơ cấu chuỗi giá trị, kiểm soát chặt chẽ các tiêu chuẩn tuân thủ kỹ thuật và đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa sang các thị trường tiềm năng khác nhằm phân tán rủi ro thương mại trong thời gian tới.
