Chăn nuôi bền vững: Không thể chỉ chạy theo năng suất
Ngành chăn nuôi Việt Nam đã đạt quy mô lớn, nhưng vẫn đối mặt với áp lực dịch bệnh, môi trường và sức cạnh tranh. Đáng chú ý, tỷ trọng nuôi lợn nông hộ giảm từ 70% xuống dưới 30% tổng đàn trong giai đoạn 2020–2025.
Quá trình tái cơ cấu đang diễn ra mạnh mẽ, nhưng làm thế nào để tăng hiệu quả sản xuất mà không thu hẹp cơ hội sinh kế và bỏ lại những cơ sở chăn nuôi yếu thế vẫn là câu hỏi chưa dễ trả lời.
Quy mô chăn nuôi tăng, thách thức vẫn còn
Ngày 28/10, Hội nghị Khoa học Chăn nuôi Á – Úc lần thứ 21 (AAAP 2026) khai mạc tại Hà Nội, với chủ đề “Chăn nuôi bền vững – Sustainable Animal Production”. Do Hội Chăn nuôi Việt Nam chủ trì tổ chức, hội nghị quy tụ cộng đồng các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp trong lĩnh vực chăn nuôi, thú y, môi trường và chế biến thực phẩm.
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, nhiều lĩnh vực chăn nuôi Việt Nam đã khẳng định vị thế trong nước và quốc tế. Theo ông, ngành đóng góp khoảng 27% GDP trong nông nghiệp, cơ bản đáp ứng nhu cầu thực phẩm thiết yếu trong nước và bước đầu tham gia xuất khẩu. Đàn lợn của Việt Nam đứng thứ sáu, đàn thủy cầm đứng thứ hai thế giới về quy mô đầu con. Công nghiệp sản xuất, chế biến thức ăn chăn nuôi và sản xuất thuốc, sinh phẩm thú y cũng thuộc nhóm dẫn đầu ASEAN.
Đáng chú ý, hơn 90% nguồn lực đầu tư cho hoạt động sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực này đến từ khu vực kinh tế tư nhân. Nhà nước tập trung hỗ trợ thông qua các chính sách về thuế, đào tạo nhân lực và khoa học, công nghệ.
Những con số này cho thấy năng lực sản xuất và vai trò của doanh nghiệp tư nhân trong ngành. Tuy nhiên, quy mô đàn vật nuôi hay thứ hạng quốc tế chưa đủ phản ánh hiệu quả kinh tế, chi phí môi trường và khả năng chống chịu trước dịch bệnh.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, sau quá trình phát triển và hội nhập sâu rộng, ngành đang đối mặt với nhiều thách thức, từ dịch bệnh, biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính, an toàn thực phẩm đến cạnh tranh không cân sức giữa các khu vực kinh tế. Những yêu cầu mới về phúc lợi vật nuôi và xu hướng thực phẩm trong tương lai cũng đặt ra sức ép chuyển đổi.
Chăn nuôi nông hộ trước sức ép tái cơ cấu
Một trong những dấu hiệu đáng chú ý là sự thay đổi nhanh chóng trong cơ cấu chăn nuôi lợn. Theo số liệu đưa ra tại đây cho thấy tỷ trọng nuôi lợn nông hộ đã giảm từ 70% xuống dưới 30% tổng đàn trong giai đoạn 2020–2025.
Sự dịch chuyển này phản ánh quá trình tái cơ cấu theo hướng sản xuất tập trung. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra câu hỏi về khả năng thích ứng của các hộ chăn nuôi nhỏ và doanh nghiệp vừa, nhỏ trước những yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Không thể mặc định chăn nuôi quy mô lớn luôn đồng nghĩa với bền vững hơn, cũng không thể coi việc duy trì mọi mô hình nông hộ là mục tiêu tự thân. Điều cần đánh giá là mô hình nào tạo ra hiệu quả kinh tế thực chất, kiểm soát tốt dịch bệnh, giảm tác động môi trường và bảo đảm khả năng tham gia vào chuỗi giá trị.
Nếu quá trình chuyển đổi chủ yếu dựa trên lợi thế về vốn, quy mô và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn, những cơ sở nhỏ có thể ngày càng khó cạnh tranh. Khi đó, vấn đề không chỉ là ngành có tăng trưởng hay không, mà còn là ai có thể tiếp tục tham gia sản xuất, ai phải rời khỏi thị trường và chính sách hỗ trợ có đủ để giảm thiểu những tác động bất lợi hay không.
Tuy nhiên, sự thu hẹp chăn nuôi nông hộ chưa đủ để kết luận rằng quá trình tái cơ cấu đang làm mất sinh kế. Để đánh giá đầy đủ, cần làm rõ nguyên nhân của sự dịch chuyển, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp của các hộ rời chuồng trại và cơ hội tham gia chuỗi liên kết của những hộ còn duy trì sản xuất. Đây cũng là những khía cạnh cần được tính đến khi xây dựng chính sách phát triển chăn nuôi bền vững.
Trong bối cảnh hơn 90% nguồn lực đầu tư cho sản xuất, kinh doanh chăn nuôi đến từ khu vực tư nhân, phát huy vai trò doanh nghiệp là cần thiết. Nhưng chính sách hỗ trợ cũng cần được nhìn từ khả năng tiếp cận thực tế của người chăn nuôi: vốn, công nghệ, đào tạo kỹ thuật, hạ tầng xử lý chất thải và thị trường tiêu thụ.
Từ cam kết đến trách nhiệm thực thi
“Có thể nói chưa bao giờ vấn đề phát triển chăn nuôi bền vững lại được đặt ra thành mục tiêu và động lực cho sự phát triển như hiện nay”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh.
.jpg)
Theo ông, khái niệm chăn nuôi bền vững không mới, nhưng tính chất và mức độ thách thức đã thay đổi. Yêu cầu hiện nay là phải đồng thời giải quyết các vấn đề liên quan đến con người, môi trường và vật nuôi trên các phương diện kinh tế, xã hội, sinh thái và phúc lợi động vật.
Điều đó cũng đòi hỏi phải nhìn nhận lại thước đo hiệu quả của ngành. Năng suất trên đầu con, sản lượng thịt hay tốc độ tăng trưởng đàn vật nuôi không thể là những chỉ số duy nhất. Một mô hình sản xuất chỉ có thể duy trì lâu dài khi bảo đảm hiệu quả kinh tế, kiểm soát rủi ro dịch bệnh, sử dụng tài nguyên hợp lý, hạn chế phát thải và bảo vệ sức khỏe, phúc lợi vật nuôi.
Một trong những kỳ vọng của AAAP 2026 là xây dựng “Thông điệp Hà Nội” về chăn nuôi bền vững, hướng tới các chính phủ, cộng đồng khoa học, doanh nghiệp và người chăn nuôi.
Theo Ban Tổ chức, thông điệp dự kiến xác định ba mục tiêu trọng tâm: bảo đảm an ninh lương thực, dinh dưỡng và sinh kế cho con người; bảo vệ sức khỏe, phúc lợi và nguồn gen vật nuôi; bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, duy trì hệ sinh thái và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Các cam kết dự kiến bao gồm phát triển nguồn gen, bảo đảm dinh dưỡng bền vững, thúc đẩy cách tiếp cận Một sức khỏe (One Health), phát triển chăn nuôi tuần hoàn, đẩy mạnh khoa học và công nghệ, trao quyền cho người nông dân, xây dựng chuỗi giá trị có trách nhiệm và tăng cường hợp tác đa bên.
AAAP 2026 – Những hướng nghiên cứu đáng chú ý
Hội nghị Khoa học Chăn nuôi Á – Úc lần thứ 21 diễn ra từ ngày 28 đến 31/10/2026 tại Hà Nội, với khoảng 1.400 đại biểu đăng ký tham dự, trong đó khoảng 600 đại biểu quốc tế đến từ 45 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hơn 1.111 bài báo khoa học được lựa chọn tập trung vào những vấn đề đang định hình tương lai ngành chăn nuôi.
Chương trình khoa học của hội nghị bao quát 14 nhóm chuyên đề, từ giống, dinh dưỡng, sức khỏe vật nuôi đến môi trường, chăn nuôi thông minh và phúc lợi động vật.
