Cà Mau ứng phó mùa khô 2026–2027: Không chờ hạn đến mới chống hạn
Mùa mưa ở miền Tây Nam Bộ đang dần khép lại, nhường chỗ cho mùa khô với những dự báo nhiều bất thường do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino.
Trước nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn có thể diễn biến gay gắt trong những tháng tới, tỉnh Cà Mau đã chủ động xây dựng các phương án ứng phó theo từng cấp độ rủi ro. Tinh thần xuyên suốt là không chờ hạn đến mới chống hạn.
Chủ động trước một mùa khô nhiều thách thức
Những cơn mưa cuối mùa đang thưa dần trên vùng đất cực Nam Tổ quốc. Trên những cánh đồng, tuyến kênh, con rạch, nhịp sống sản xuất vẫn đang tiếp diễn, nhưng phía sau sự bình yên ấy là những lo toan về nguồn nước ngọt khi mùa khô đang đến gần. Với đặc thù địa hình thấp, hệ thống sông ngòi, kênh rạch đan xen và chịu ảnh hưởng trực tiếp của thủy triều, Cà Mau luôn phải đối mặt với nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn, nhất là trong những năm thời tiết cực đoan.
Từ nhận định của cơ quan chức năng, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trên diện rộng tại Cà Mau có thể bắt đầu từ tháng 11/2026, kéo dài đến khoảng tháng 5/2027. Đây là thách thức không nhỏ đối với đời sống người dân, hoạt động sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản cũng như công tác bảo vệ rừng và các công trình hạ tầng.
Đáng quan tâm là nếu không có sự chuẩn bị từ sớm, tình trạng thiếu nước ngọt không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày mà còn có thể kéo theo nhiều hệ lụy. Cho nên các địa phương đã khẩn trương vào cuộc ứng phó.
Tại xã Khánh Lâm, UBND xã Khánh Lâm chỉ đạo các cơ quan chuyên môn rà soát các vùng, các điểm có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt và sản xuất.
Ông Nguyễn Kiến Chúc, Phó chủ tịch UBND xã Khánh Lâm cho hay, địa phương đang tập trung các nguồn lực từ ngân sách, xã hội hóa hỗ trợ người dân ứng phó với công tác hạn mặn, thiếu nước sạch trong mùa khô năm nay. Cụ thể, địa phương đã vận động hỗ trợ 27 giếng nước khoan chống hạn; hỗ trợ 200 bồn nước 1.000 lít; 2 điểm chứa nước tập trung (mỗi điểm 2 bể với dung tích 7.000 lít).
Cũng theo ông Nguyễn Kiến Chúc, hiện địa phương đã chỉ đạo các ngành chuyên môn, các ấp tập trung tuyên truyền người dân tích trữ nước. Các ngành chuyên môn phải quản lý tốt các công trình thủy lợi đảm bảo tiêu nước tiết kiệm, tích đủ nước phục vụ sản xuất và hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai gây ra.
Xây dựng nhiều cấp độ chống hạn
Để đối phó tình hình, UBND tỉnh Cà Mau vừa ban hành Kế hoạch về ứng phó hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn do ảnh hưởng của El Nino giai đoạn 2026–2027 trên địa bàn tỉnh.
Về nước sinh hoạt, tập trung quan tâm các xã Biển Bạch, Khánh Lâm, Khánh An, Nguyễn Phích và những địa bàn thực tế phát sinh thiếu nước. Đối với sản xuất nông nghiệp, chú trọng vùng lúa ngọt hóa phía Tây kênh Vĩnh Phong, khu vực dọc tuyến Quốc lộ 1A và những vùng chuyển đổi sản xuất lúa - tôm ở cuối nguồn nước, chưa có hệ thống đê bao khép kín. Các khu vực có nguy cơ sụt lún tại Tiểu vùng VI, VII thuộc khu vực Bắc Cà Mau, rừng U Minh Hạ và cụm đảo Hòn Khoai cũng được đưa vào diện theo dõi, chuẩn bị phương án bảo vệ.
Thay vì xây dựng một phương án ứng phó chung, tỉnh thiết lập ba kịch bản tương ứng với các cấp độ rủi ro thiên tai. Ở cấp độ 1, khi xâm nhập mặn 4‰ vào nội đồng dưới 25 km, nguồn nước ngọt cơ bản vẫn đáp ứng nhu cầu, các giải pháp tập trung vào quan trắc, cảnh báo, quản lý và sử dụng nước tiết kiệm.
Khi tình hình chuyển sang cấp độ 2, độ mặn 4‰ xâm nhập từ trên 25 km đến 50 km, nguồn nước ngọt thiếu hụt từ 30% đến 50% so với trung bình nhiều năm, tỉnh sẽ tăng cường điều tiết, phân phối và tổ chức trữ nước ngọt; đồng thời bảo vệ những vùng sản xuất trọng điểm.
Ở cấp độ 3, khi ranh giới mặn 4‰ xâm nhập từ trên 50 km đến 90 km, nguồn nước ngọt thiếu hụt trên 50% so với trung bình nhiều năm, các biện pháp ứng phó khẩn cấp sẽ được triển khai. Trong đó, tổ chức cấp nước bằng xe bồn, sà lan hoặc phương tiện phù hợp; thiết lập điểm cấp nước tập trung, trạm cấp nước tạm thời; huy động các nguồn nước an toàn và triển khai giải pháp đắp đập tạm, bơm chuyển, giữ và trữ nước ngọt.
Đặc biệt, kế hoạch nhấn mạnh nguyên tắc kích hoạt sớm: khi có ít nhất một chỉ số vượt ngưỡng hoặc phát sinh tình trạng thiếu nước sinh hoạt cấp bách, cơ quan chuyên môn phải kịp thời đề xuất triển khai biện pháp ứng phó, không chờ đầy đủ điều kiện mới hành động.
Giữ nước ngọt từ mỗi gia đình, bảo vệ sinh kế từ mỗi địa phương
Nếu dự báo và xây dựng kịch bản là bước khởi đầu thì tổ chức thực hiện quyết liệt, đồng bộ mới là yếu tố quyết định hiệu quả ứng phó. Với tinh thần không chờ hạn đến mới chống hạn, UBND tỉnh yêu cầu các sở, ngành và địa phương triển khai ngay những nhiệm vụ cần thiết, không chờ công bố kích hoạt các kịch bản.
Tỉnh yêu cầu các cơ quan chuyên môn phải thường xuyên cập nhật diễn biến nguồn nước, xác định những khu vực có nguy cơ thiếu nước, xây dựng bản đồ nguy cơ đến cấp xã, ấp; đồng thời công khai lịch vận hành hệ thống cống để người dân chủ động trong sinh hoạt và sản xuất.
Tại xã Phan Ngọc Hiển (Cà Mau), mặc dù là vùng mặn nhưng công tác chuẩn bị ứng phó với thiên tai đã được chính quyền địa phương triển khai thực hiện rất chu đáo. Ông Huỳnh Thanh Đảm, Phó chủ tịch UBND xã Phan Ngọc Hiển (Cà Mau) chia sẻ, đặc thù của địa phương là mặn quanh năm nên địa phương gần như thích ứng với mọi điều kiện thời tiết. Tuy nhiên, nếu chịu ảnh hưởng nắng hạn gay gắt khiến độ mặn tăng cao, điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến vụ mùa nuôi trồng thủy sản của nông dân địa phương.
Theo ông Đảm, để chủ động phòng tránh từ sớm địa phương đã chỉ đạo các ban, ngành, đoàn thể, các đơn vị chuyên môn và các ấp đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân thả giống theo đúng lịch thời vụ sản xuất nhằm hạn chế thiệt hại cho bà con. Trên địa bàn, người dân sử dụng nước bằng giếng khoan nhưng không vì thế mà chủ quan, phải sử dụng tiết kiệm và luôn tích trữ nguồn nước khi cần. Đây cũng là chủ trương nhất quán của tỉnh trong việc xây dựng lịch thời vụ. Đi cùng là kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống cống, đập, kênh mương, bờ bao và công trình cấp nước, chủ động xây dựng phương án ứng phó.
Một trong những vấn đề cần đặc biệt quan tâm là nguy cơ cháy rừng và sụt lún đất khi thời tiết nắng nóng kéo dài. Tại rừng U Minh Hạ và cụm đảo Hòn Khoai, công tác kiểm tra phương tiện, trang thiết bị, bố trí lực lượng trực và chuẩn bị nguồn nước chữa cháy phải được thực hiện nghiêm túc. Các khu vực có nguy cơ sụt lún, sạt lở cũng cần được theo dõi chặt chẽ, kịp thời phát hiện và xử lý sự cố, bảo vệ công trình thủy lợi, giao thông và hạ tầng thiết yếu.
Chủ động giữ nước ngọt hôm nay chính là bảo vệ cuộc sống, sản xuất và sinh kế ngày mai. Đó cũng là cách để vùng đất cực Nam Tổ quốc vững vàng vượt qua một mùa khô được dự báo nhiều khắc nghiệt, hướng đến phát triển ổn định và bền vững.
