AI và câu chuyện ai chịu trách nhiệm khi máy sai?
AI đang bước vào phòng mổ, từ hỗ trợ phát hiện tổn thương, định vị trong phẫu thuật đến hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định. Robot cũng không còn là câu chuyện của tương lai khi ngày càng được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực ngoại khoa.
Nhưng một vấn đề được nhiều người quan tâm, khi một hệ thống AI nhận diện sai tổn thương, định vị không chính xác hoặc đưa ra một gợi ý sai trong lúc phẫu thuật, thì sao?
AI bắt đầu tham gia quyết định phẫu thuật
Đó là một trong những vấn đề được nhiều người quan tâm phía sau câu chuyện đổi mới phẫu thuật xâm lấn tối thiểu được đặt ra tại Hội nghị khoa học Phẫu thuật nội soi và Nội soi châu Á thường niên năm 2026 (ELSA Annual Congress 2026), diễn ra tại Huế từ ngày 17 - 19/9.
Với chủ đề “Nâng cao phẫu thuật xâm lấn tối thiểu thông qua đổi mới”, hội nghị tập trung cập nhật những kỹ thuật mới, từ phẫu thuật nội soi, robot đến các hệ thống định vị, dẫn đường và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Hội nghị dành nhiều thời gian thảo luận những vấn đề xoay quanh câu chuyện ứng dụng AI và công nghệ mới trong lĩnh y tế.
Trong lĩnh vực gan mật tụy là ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phẫu thuật. Ở đại - trực tràng là phẫu thuật hỗ trợ định vị bằng AI. Trong nội soi đại tràng, AI được đặt vào bài toán phát hiện u tuyến ngay trong quá trình nội soi.
Đây là bước chuyển đáng chú ý của phẫu thuật xâm lấn tối thiểu. Nếu trước đây máy móc chủ yếu giúp bác sĩ nhìn rõ hơn, thao tác chính xác hơn hoặc tiếp cận những vị trí khó hơn, thì nay AI có thể tham gia vào quá trình phân tích hình ảnh, nhận diện dấu hiệu bất thường và đưa ra cảnh báo, gợi ý cho bác sĩ.
Kết quả của một hệ thống AI phụ thuộc vào dữ liệu được sử dụng để huấn luyện, chất lượng dữ liệu đầu vào, điều kiện triển khai và cách con người sử dụng kết quả mà hệ thống đưa ra. Một công cụ được đánh giá tốt trong môi trường này cũng không mặc nhiên có cùng hiệu quả trong mọi bệnh viện, mọi thiết bị và mọi nhóm bệnh nhân.
Vì vậy, vấn đề quan trọng không phải AI có thay bác sĩ hay không, mà là bác sĩ sử dụng kết quả từ AI như thế nào và đến mức nào.
Ai chịu trách nhiệm?
ELSA Annual Congress 2026 cho thấy phẫu thuật xâm lấn tối thiểu đang bước vào một giai đoạn mới, nơi nội soi, robot, AI và các hệ thống định vị ngày càng đan xen.
Một điều có thể khẳng định, công nghệ chắc chắn sẽ tiếp tục tiến vào phòng mổ. Vấn đề ở chỗ, người ta sẽ sử dụng công nghệ như thế nào?
Nếu máy cảnh báo một tổn thương nhưng bác sĩ không đồng ý với cảnh báo đó, ai là người quyết định? Nếu máy không phát hiện một tổn thương mà sau đó xảy ra biến chứng, việc sử dụng AI có làm thay đổi cách xác định trách nhiệm hay không?
Câu hỏi ấy càng đáng chú ý khi AI được kết hợp với robot.
Robot có thể hỗ trợ bác sĩ thực hiện những thao tác tinh vi, làm việc trong không gian hẹp và tăng khả năng kiểm soát phẫu trường. Nhưng robot không phải bác sĩ và cũng không thể đứng ra chịu trách nhiệm trước người bệnh.
Đằng sau một cánh tay robot vẫn là bác sĩ điều khiển hệ thống, ê-kíp phẫu thuật theo dõi diễn biến ca mổ và bệnh viện tổ chức toàn bộ quá trình điều trị.
Nếu xảy ra sai sót, không thể đơn giản quy về câu “do máy”. Máy móc có thể hỗ trợ quyết định, nhưng không thể trở thành nơi đẩy trách nhiệm khi quyết định ấy sai. Bởi máy móc vô tri và “y đức” không nằm ở máy mà nằm ở người sử dụng chúng.
Gần 800 đại biểu dự ELSA Annual Congress 2026
Hội nghị khoa học Phẫu thuật nội soi và Nội soi châu Á thường niên năm 2026 (ELSA Annual Congress 2026) thu hút gần 800 khách mời, chuyên gia và báo cáo viên trong lĩnh vực phẫu thuật nội soi và nội soi đến từ Singapore, Philippines, Hong Kong, Đài Loan, Hàn Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Sri Lanka, Azerbaijan, Nepal, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Nhật Bản, Oman, Ấn Độ, Ả Rập Xê Út, Australia, Anh và Việt Nam.
Trước hội nghị, chương trình đào tạo tiền hội nghị tại Bệnh viện Trung ương Huế tổ chức 6 lớp về khâu nội soi; kỹ năng nội soi và phẫu thuật đại - trực tràng; thoát vị; bệnh lý tuyến vú; phẫu thuật điều trị béo phì và phẫu thuật nội soi lồng ngực, thu hút các bác sĩ Việt Nam và quốc tế tham gia.
Tại lễ bế mạc, Ban tổ chức Việt Nam và Hội Phẫu thuật Nội soi và Nội soi châu Á (ELSA) đã bàn giao cờ đăng cai ELSA Annual Congress 2027 cho Đài Loan.
