AI vào phòng mổ nội soi

Hơn 700 chuyên gia, bác sĩ trong và ngoài nước quy tụ tại Huế để cập nhật những bước tiến mới của ngoại khoa, trong đó trí tuệ nhân tạo (AI), robot và công nghệ số đang mở ra những thay đổi đáng chú ý trong phẫu thuật nội soi.

Tại Hội nghị Khoa học Ngoại khoa và Phẫu thuật Nội soi toàn quốc năm 2026 (VASEL 2026), AI được đưa ra bàn luận không còn như một công nghệ của tương lai, mà ở những ứng dụng cụ thể trong thực hành: hỗ trợ quyết định lâm sàng, phân tích y văn, nhận diện hình ảnh, định vị phẫu thuật và đánh giá nguy cơ sau điều trị.

Khi AI bước vào phòng mổ

Một ca phẫu thuật nội soi tạo ra lượng dữ liệu lớn từ hình ảnh camera, CT, MRI, xét nghiệm, bệnh án và dữ liệu của những ca mổ trước. Đây là nguồn dữ liệu mà AI có thể xử lý với tốc độ và quy mô vượt khả năng của con người.

Trong quá trình phẫu thuật, AI có thể được tích hợp vào hệ thống hình ảnh để hỗ trợ nhận diện các cấu trúc giải phẫu, tổn thương hoặc những vùng cần lưu ý. Với phẫu thuật ổ bụng, việc nhận diện mạch máu, đường mật hay các mô cần bảo tồn có thể cung cấp thêm thông tin cho phẫu thuật viên trong lúc thao tác.

AI cũng có thể tham gia trước khi ca mổ bắt đầu. Dữ liệu bệnh án, hình ảnh chẩn đoán và kết quả xét nghiệm được phân tích để hỗ trợ đánh giá nguy cơ và chuẩn bị phương án phẫu thuật.

Một hướng khác là xử lý thông tin y khoa. Thay vì bác sĩ phải tự tìm kiếm và tổng hợp một khối lượng lớn tài liệu, AI có thể hỗ trợ truy xuất, hệ thống hóa và đối chiếu y văn.

Tại VASEL 2026, một báo cáo đánh giá mức độ tương đồng giữa NotebookLM và bác sĩ lâm sàng trong phân tầng nguy cơ tái phát ung thư biểu mô tế bào gan sau phẫu thuật nội soi cắt gan cho thấy AI đang được thử nghiệm ở những công việc gắn trực tiếp với quyết định chuyên môn.

AI cũng không đứng riêng lẻ. Robot có thể hỗ trợ thao tác, công nghệ 3D giúp dựng lại cấu trúc giải phẫu và lập kế hoạch trước mổ, trong khi hệ thống hình ảnh cung cấp dữ liệu cho cả bác sĩ và thuật toán.

Khi các công nghệ này kết nối, phòng mổ đang chuyển dần từ một không gian mà bác sĩ chủ yếu quan sát và thao tác sang môi trường trong đó dữ liệu được thu thập, phân tích và hỗ trợ theo thời gian thực.

AI không cầm dao thay bác sĩ phẫu thuật

Nhưng khả năng xử lý dữ liệu không đồng nghĩa AI có thể tự quyết định một ca phẫu thuật.

Một người bệnh có thể có đặc điểm giải phẫu khác biệt, bệnh nền phức tạp hoặc phát sinh tình huống ngoài dự kiến. Những yếu tố này đòi hỏi phẫu thuật viên phải đánh giá tổng thể, cân nhắc nguy cơ và lợi ích rồi đưa ra quyết định phù hợp.

Đó là giới hạn quan trọng của việc đưa AI vào phòng mổ: AI có thể cung cấp thêm thông tin, nhưng quyết định điều trị vẫn cần được đặt trong bối cảnh của từng người bệnh.

Vì vậy, câu chuyện tại VASEL 2026 không phải AI sẽ thay thế phẫu thuật viên, mà là làm thế nào để tích hợp công nghệ vào chuyên môn một cách an toàn và có kiểm soát.

Khi AI tham gia nhiều hơn vào thực hành, phẫu thuật viên cũng phải hiểu công nghệ: dữ liệu được tạo ra từ đâu, thuật toán có thể sai ở những trường hợp nào và khi nào cần kiểm chứng kết quả do máy đưa ra.

Đây cũng là vấn đề đặt ra với dữ liệu y tế. Một thuật toán được huấn luyện trên nhóm bệnh nhân hoặc điều kiện hình ảnh nhất định chưa chắc hoạt động giống nhau ở mọi cơ sở. Độ chính xác, khả năng kiểm chứng, bảo mật dữ liệu và trách nhiệm khi hệ thống đưa ra khuyến nghị sai đều cần được tính đến trước khi AI được sử dụng rộng rãi.

Có thể hình dung câu chuyện bằng hình ảnh: AI chưa cầm dao. Nhưng AI đã bắt đầu tham gia vào những quyết định trước và trong ca mổ, AI đang làm thay đổi cách phẫu thuật viên nhìn nhận và xử lý một ca bệnh.

Do đó, vấn đề không còn là việc tranh luận có đưa AI vào phòng mổ hay không, mà là cách người ta tích hợp công nghệ đến đâu để vừa tận dụng được sức mạnh của dữ liệu, vừa giữ được vai trò quyết định của người thầy thuốc.