34 dự án khởi nghiệp xanh hướng tới nâng giá trị nông sản Việt

Theo ban tổ chức, 34 dự án khởi nghiệp xanh được lựa chọn sau các vòng bán kết khu vực, trong đó miền Nam có 15 dự án, miền Trung - Tây Nguyên có 10 dự án và miền Bắc có 9 dự án. TP.HCM là địa phương có nhiều dự án nhất với 7 dự án, tiếp đến là Hà Nội và Đà Nẵng, mỗi địa phương có 3 dự án.

Đáng chú ý, nhiều dự án xuất phát từ những vấn đề quen thuộc trong sản xuất nông nghiệp như nông sản chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô, phụ phẩm sau thu hoạch chưa được tận dụng hoặc đặc sản địa phương còn gặp khó khăn trong việc mở rộng thị trường.

Từ những nguồn nguyên liệu sẵn có, các nhóm khởi nghiệp tìm cách phát triển sản phẩm mới, ứng dụng công nghệ chế biến, đồng thời mở thêm cơ hội tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

Biến phụ phẩm nông nghiệp thành sản phẩm có giá trị

Một trong những hướng đi nổi bật tại vòng chung kết năm nay là tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất vật liệu, phân bón và các sản phẩm phục vụ sản xuất.

Tại Đắk Lắk, nhóm khởi nghiệp gồm Trần Cát Lâm, Nguyễn Bá Sơn và Bùi Hoàng Trương phát triển dự án chuyển hóa vỏ sầu riêng thành than sinh học (biochar), giấm gỗ và phân bón hữu cơ bằng công nghệ nhiệt phân yếm khí tuần hoàn.

Thay vì bỏ đi hoặc phải tốn chi phí xử lý, vỏ sầu riêng được nghiên cứu sử dụng làm nguyên liệu đầu vào cho quá trình sản xuất các sản phẩm có giá trị kinh tế.

Theo thông tin dự án được BSA giới thiệu, mỗi tấn vỏ sầu riêng khô có thể tạo ra khoảng 280 - 350 kg than sinh học và 120 - 180 lít giấm gỗ. Nhóm khởi nghiệp cũng hướng đến việc liên kết thu mua phụ phẩm từ hơn 500 hộ dân thông qua các hợp tác xã, qua đó hình thành thêm nguồn thu từ những phần nguyên liệu trước đây ít được khai thác.

Cũng lựa chọn hướng tận dụng phụ phẩm, dự án DMCBiochar đến từ Vĩnh Long ứng dụng công nghệ nhiệt phân gián tiếp tuần hoàn để chuyển hóa phụ phẩm nông nghiệp thành than sinh học, dầu sinh học và các sản phẩm xanh phục vụ nông nghiệp bền vững.

Trong khi đó, dự án Coffeenergy của nhóm thí sinh đến từ Hà Nội khai thác bã cà phê để nghiên cứu phát triển pin hữu cơ. Đây là hướng tiếp cận mới đối với nguồn phụ phẩm phát sinh từ hoạt động tiêu thụ, chế biến cà phê.

Một số dự án khác cũng tìm cơ hội từ việc tái sử dụng nguyên liệu như GreenLayer Materials tại TP.HCM sử dụng bột vỏ dừa để phát triển vật liệu mới, hay dự án Lưới xanh tại Đà Nẵng hướng đến tái sử dụng lưới đánh cá.

Những mô hình này cho thấy phụ phẩm nông nghiệp và chất thải từ hoạt động sản xuất không chỉ là vấn đề cần xử lý mà còn có thể trở thành nguồn nguyên liệu cho một chuỗi sản xuất khác.

Khởi nghiệp xanh từ nông sản bản địa

Bên cạnh các giải pháp tận dụng phụ phẩm, nhiều dự án lựa chọn chế biến sâu nông sản, phát triển sản phẩm đặc trưng và khai thác tài nguyên bản địa để tạo thêm giá trị kinh tế.

Tại Lào Cai, dự án “Măng Mai Lâm Thượng - từ sản vật dưới tán rừng đến sinh kế xanh cho phụ nữ dân tộc thiểu số” của Nguyễn Thị Dím lựa chọn nguồn nguyên liệu gắn với đời sống người dân miền núi. Dự án hướng đến gia tăng giá trị sản vật địa phương, đồng thời tạo thêm cơ hội sinh kế cho phụ nữ dân tộc thiểu số.

Ở Nghệ An, dự án của Lê Thảo My khai thác cây chè Gay để phát triển các sản phẩm trà, mở rộng khả năng thương mại hóa nguồn nguyên liệu bản địa.

Tại Đồng Nai, dự án Bơ hạt điều Thuận Thiên của Ngô Thị Thiên Thảo lựa chọn hướng chế biến sâu hạt điều, phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng thay vì chỉ phụ thuộc vào hoạt động tiêu thụ nguyên liệu.

Nhiều sản vật quen thuộc khác cũng được các nhóm khởi nghiệp nghiên cứu phát triển thành sản phẩm chế biến. Có thể kể đến dự án Thốt Nốt Tươi Đóng Lon tại An Giang, chả cá rô phi nước lợ Hòa Đê tại Cần Thơ, mứt me Kim Anh tại Vĩnh Long hay mứt chanh dây sấy dẻo và nước cốt chanh dây mật ong rừng tại Đắk Lắk.

Điểm chung của các dự án này là tìm cách đưa nguyên liệu địa phương đến gần hơn với nhu cầu tiêu dùng thông qua chế biến, hoàn thiện sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Việc phát triển các sản phẩm có thời gian bảo quản dài hơn, thuận tiện vận chuyển và phân phối cũng mở thêm khả năng tiếp cận thị trường ngoài địa phương.

Không chỉ khai thác nông sản, một số mô hình còn kết hợp phát triển kinh tế với bảo tồn nghề truyền thống, tạo việc làm tại cộng đồng.

Dự án Mũi Khâu Vó Còn đến từ Phú Thọ tận dụng vải vụn để phát triển sản phẩm thủ công gắn với văn hóa dân tộc Cao Lan. Trong khi đó, dự án nâng cao giá trị gừng Tiên Phước tại Đà Nẵng hướng đến phát triển sản phẩm từ cây gừng, gắn với sinh kế của phụ nữ miền núi.

Ở nhóm ứng dụng công nghệ, dự án EA Agri phát triển hệ sinh thái nông nghiệp thông minh; Chợ Cà Phê xây dựng nền tảng hạ tầng số phục vụ ngành cà phê Việt Nam; VA ECO ROASTERY hướng đến hệ thống xưởng rang cà phê thông minh, không phát thải.

Sự đa dạng của các mô hình cho thấy khởi nghiệp xanh không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản phẩm thân thiện với môi trường mà còn mở rộng sang tổ chức sản xuất, ứng dụng công nghệ, kết nối thị trường và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nguyên liệu.

Trong quá trình đồng hành với các dự án, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhận định: Nhiều thứ tưởng là phế liệu bỏ đi lại thành hàng hóa, tạo công ăn việc làm cho nhiều đối tượng khác nhau.

Bà cũng nhấn mạnh việc lọt vào vòng chung kết mới chỉ là bước khởi đầu trong quá trình học hỏi, tiếp tục hoàn thiện sản phẩm và mô hình kinh doanh.

Theo bà Vũ Kim Anh, Phó Giám đốc BSA, phụ trách Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh, trong quá trình đồng hành với các dự án, BSA tổ chức nhiều chương trình tập huấn, tọa đàm và khóa học chuyên đề về phát triển sản phẩm, thiết kế bao bì, truyền thông số và mở rộng thị trường.

Bên cạnh đó, các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp và tổ chức bán hàng cũng được triển khai nhằm giúp những dự án khởi nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng, tìm kiếm đối tác và từng bước mở rộng thị trường.