Xuất khẩu nông sản: Xác lập kỷ lục mới, sầu riêng giữ vững 'ngôi vương'
Sự cộng hưởng từ hạ tầng logistics đa phương thức và các nghị định thư mới đã đưa kim ngạch xuất khẩu nông sản quý 1/2026 chạm mốc lịch sử, trong đó sầu riêng tiếp tục là “át chủ bài” dẫn dắt đà tăng trưởng.
Kỷ lục mới
Ngành nông sản Việt Nam vừa trải qua một quý đầu năm rực rỡ với tổng kim ngạch xuất khẩu ước đạt 15,5 tỷ USD (tăng 18% so với cùng kỳ). Trong bức tranh đa sắc màu đó, nhóm hàng rau quả đóng góp gần 1,85 tỷ USD, xác lập kỷ lục mới cho giai đoạn khởi đầu năm.
Đáng chú ý nhất vẫn là sự bứt phá của sầu riêng. Với giá trị xuất khẩu đạt hơn 650 triệu USD trong 3 tháng, loại trái cây này không chỉ chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nhóm rau quả mà còn ghi nhận mức tăng trưởng gần 150% tại thị trường Trung Quốc.
Sự lên ngôi của sầu riêng đã kéo theo đà tăng trưởng của nhiều mặt hàng chủ lực khác như gạo, cà phê và hạt điều, tạo nên một "gọng kìm" xuất khẩu vững chắc.
Lực đẩy kép từ hạ tầng đường bộ và đường sắt
Thành công của quý 1/2026 không đến từ may mắn. Việc thông suốt toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam đã rút ngắn 1/3 thời gian vận chuyển từ các thủ phủ trái cây miền Tây và Tây Nguyên ra biên giới.
Đặc biệt, sự chuyển dịch sang logistics đường sắt liên vận quốc tế đã trở thành bước ngoặt lớn. Các chuyến tàu nông sản chuyên tuyến từ ga Sóng Thần (Bình Dương) và Yên Viên (Hà Nội) sang thẳng nội địa Trung Quốc giúp giảm chi phí vận chuyển tới 20% so với đường bộ, đồng thời giải tỏa triệt để tình trạng ùn ứ tại các cửa khẩu đường bộ trong mùa cao điểm.
Bước ngoặt từ sầu riêng đông lạnh và dừa tươi
Việc thực thi hiệu quả các Nghị định thư về xuất khẩu chính ngạch sầu riêng đông lạnh và dừa tươi sang Trung Quốc từ cuối năm 2025, đã thúc đẩy mạnh mẽ năng lực chế biến.
Nếu sầu riêng đông lạnh giúp giải quyết bài toán bảo quản và thâm nhập sâu vào các chuỗi siêu thị nội địa Trung Quốc, thì dừa tươi đang nổi lên như một ngôi sao mớ" với tiềm năng chạm mốc tỷ đô tiếp theo. Sự đa dạng hóa mặt hàng và loại hình sản phẩm (từ tươi sang chế biến sâu) chính là tấm đệm giảm sốc cho nông sản Việt trước những biến động của thị trường trái cây tươi thế giới.
"Cảnh báo đỏ" về kỹ thuật và rào cản Carbon
Dù con số tăng trưởng rất ấn tượng, ngành nông sản đang đối mặt với những hàng rào kỹ thuật khắt khe. Việc Trung Quốc và EU siết chặt kiểm soát dư lượng kim loại nặng (Cadimi) cùng các yêu cầu về tín chỉ Carbon là một hồi chuông cảnh tỉnh.
Năm 2026, nông sản không chỉ cần "sạch" theo nghĩa truyền thống mà còn phải "xanh". Các quy định về giảm phát thải trong canh tác lúa gạo và cà phê đang trở thành tiêu chuẩn bắt buộc tại các thị trường cao cấp. Tình trạng chạy đua số lượng gây lỗ hổng trong kiểm soát mã số vùng trồng hay dư lượng hóa chất có thể khiến uy tín quốc gia bị lung lay chỉ sau một vài lô hàng bị trả về.
"Nông nghiệp trách nhiệm" là sống còn
Để giữ vững vị thế, ngành nông nghiệp Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình nông nghiệp trách nhiệm:
Về quy hoạch: Chấm dứt tình trạng mở rộng diện tích tự phát, tập trung thâm canh chất lượng tại các vùng có lợi thế thổ nhưỡng và nguồn nước đảm bảo (không nhiễm phèn, mặn).
Về công nghệ: Áp dụng AI và Blockchain để minh bạch hóa nguồn gốc, giúp người tiêu dùng toàn cầu có thể truy xuất từng trái sầu riêng, hạt cà phê từ vườn.
Về thương mại: Tận dụng tối đa các FTA và đẩy mạnh chế biến sâu để tối ưu hóa giá trị, giảm sự phụ thuộc vào xuất khẩu thô.
Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt từ Thái Lan, Malaysia và sự trỗi dậy của sầu riêng nội địa Trung Quốc, tư duy bền vững và kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt chính là tấm hộ chiếu duy nhất để nông sản Việt giữ vững ngôi vương trên bản đồ toàn cầu.
