Xuất hiện nhiều chủng mới, nguy cơ 'khó chồng khó' trong chống Dịch tả heo Châu Phi

Chủng cũ, chủng mới cùng lộng hành

Dịch tả heo châu Phi (DTHCP) bùng phát tại Việt Nam từ năm 2019. Việc giám sát virus DTHCP trong thực địa đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai từ năm 2020 đến nay. Kết quả cho thấy virus vẫn lưu hành trên diện rộng, trong đó giám sát chủ động 69.085 mẫu đã phát hiện 3.612 mẫu dương tính (chiếm 5,22%). Giám sát bị động tại các ổ dịch với 4.096 mẫu có 2.639 mẫu dương tính (chiếm 64,42%).

Theo kết quả giải trình tự gene từ tháng 1/2024 đến tháng 6/2025, trong số 38 mẫu được phân tích chuyên sâu, có 21 mẫu (55,3%) là virus thuộc genotype II, tức chủng virus từng gây dịch tại Việt Nam từ 2019 đến nay; 17 mẫu còn lại (44,7%) là virus tái tổ hợp giữa genotype I và genotype II; có trình tự gene tương đồng 100% với các chủng tái tổ hợp từng xuất hiện tại Trung Quốc (2021 - 2022), Mông Cổ (2022) và Cameroon (2023).

Ông Phan Quang Minh - Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, virus DTHCP tại Việt Nam đã xuất hiện chủng tái tổ hợp; tồn tại song song với chủng cũ. Do đó, việc nghiên cứu, giám sát và phát triển vaccine cần bám sát thực tiễn.

Vaccine: Vừa dư vừa thiếu

Đến nay, Việt Nam đã cấp phép lưu hành cho 3 loại vaccine DTHCP do doanh nghiệp trong nước sản xuất; bao gồm “NAVET-ASFVAC” của Công ty NAVETCO, “AVAC ASF LIVE” của Công ty cổ phần AVAC Việt Nam và “Dacovac-ASF2” của Tập đoàn Dabaco.

Vaccine được khuyến cáo sử dụng cho heo thịt khỏe mạnh trên 4 tuần tuổi (không được dùng cho heo đực giống và heo nái sinh sản). Hiện vẫn chưa có loại nào dành cho heo nái và heo đực giống - nhóm vật nuôi có vai trò quyết định trong tái đàn và duy trì nguồn giống.

Từ giữa năm 2022 đến tháng 6/2025, tổng số vaccine mà 3 doanh nghiệp sản xuất là khoảng 7,9 triệu liều; tổng số vaccine đã cung ứng và xuất khẩu là hơn 5 triệu liều; còn tồn khoảng 2,9 triệu liều.

Nguyên nhân là do tâm lý người chăn nuôi vẫn còn dè dặt. Một số hộ e ngại rủi ro, chưa tin vào chất lượng vaccine nội. Mặt khác, giá thành khoảng 60.000 đồng/liều cũng là rào cản với nhiều hộ nhỏ lẻ.

Thêm một vấn đề nữa là các loại vaccine đang lưu hành đều được phát triển dựa trên chủng genotype II, chưa có xác nhận hiệu lực với chủng virus tái tổ hợp. Các nhóm nghiên cứu trong nước đang khẩn trương phát triển dòng vaccine thế hệ mới dựa trên chủng này, với kỳ vọng có thể thử nghiệm thực tế từ cuối năm 2025.