Vựa rau xứ Nghệ và đường vào siêu thị
Liên kết trồng rau sạch theo tiêu chuẩn, hàng trăm hộ dân ở vựa rau xứ Nghệ không chỉ có đầu ra ổn định, mà còn nâng cao thu nhập khi nông sản được đưa vào chuỗi siêu thị Bách Hóa Xanh.
Thuở ban đầu gian nan ở vựa rau
Những ngày này, trên những cánh đồng rau ở xã Quỳnh Anh (tỉnh Nghệ An), không khí sản xuất nhộn nhịp từ sáng sớm. Người dân tất bật xuống đồng chăm sóc, thu hái rau, củ, quả. Từng chuyến hàng vừa rời ruộng nhanh chóng được đưa về Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Quỳnh Minh để phân loại, sơ chế, đóng gói, sẵn sàng đưa đến các điểm tiêu thụ.
Guồng sản xuất ấy hôm nay đã trở nên quen thuộc, nhưng để có được sự đều đặn đó, hợp tác xã và người dân đã trải qua một chặng đường không ít gian nan.
Thành lập từ năm 2010, song những năm đầu, đơn vị chủ yếu làm thủy lợi, cung ứng dịch vụ và vật tư nông nghiệp cho người dân. Hoạt động kém hiệu quả khiến một số thành viên dần nản chí, sản xuất vì thế cũng mãi manh mún, mạnh ai nấy làm.
Trong khi đó, Quỳnh Anh có nhiều lợi thế để phát triển rau màu. Đất đai thuận lợi, khí hậu phù hợp, nguồn nước ngầm dồi dào giúp người dân có thể canh tác quanh năm, tạo ra sản lượng lớn rau, củ, quả.
Thế nhưng, sản lượng lớn lại không đồng nghĩa với thu nhập ổn định. Người trồng rau vẫn quanh quẩn với nỗi lo “được mùa, mất giá”, phụ thuộc thương lái và chịu cảnh giá cả lên xuống thất thường. Có vụ rau bán được giá, nhưng cũng có thời điểm người dân phải thu hoạch trong tâm trạng thấp thỏm vì không biết bán cho ai.
Ông chủ tịch xin... về vườn để gỡ nút thắt
Với hơn 10 năm làm Chủ tịch Hội Nông dân và Phó Chủ tịch UBND xã, ông Hồ Diên Vỹ (58 tuổi) hiểu khá rõ những thuận lợi và điểm nghẽn ấy.
“Muốn nâng cao giá trị, thu nhập cho bà con thì đầu ra phải đảm bảo, giá cả ổn định. Đồng thời chất lượng sản phẩm cũng phải nâng cao, sản phẩm cần có thương hiệu”, ông Vỹ nói.
Đó cũng là lý do ông Vỹ quyết định xin “về vườn” sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, dành toàn bộ tâm huyết để vực dậy HTX.
Bắt tay vào làm lại, ông cùng các thành viên vận động nông dân tham gia liên kết, xây dựng vùng chuyên canh rau, củ, quả sạch theo tiêu chuẩn VietGAP. Đồng thời, ông và bà con từng bước xây dựng thương hiệu và phát triển các sản phẩm OCOP.
Theo ông Vỹ, nông dân vốn quen với cách sản xuất nhỏ lẻ, thấy giá nào bán giá đó. Việc yêu cầu ghi chép nhật ký, tuân thủ quy trình, sử dụng vật tư đúng quy định hay sản xuất theo kế hoạch khiến nhiều người e ngại.
Trong khi đó, khi hợp tác xã bắt đầu thu mua, thị trường chưa ổn định, sản lượng tiêu thụ thấp, thanh toán có lúc kéo dài khiến không ít thành viên nản chí.
Đây cũng là “nút thắt” lớn nhất ông Vỹ phải tháo gỡ, bởi không có đầu ra ổn định thì khó thuyết phục nông dân thay đổi cách sản xuất, nâng chất lượng và xây dựng thương hiệu nông sản.
Qua các hội thảo, chương trình kết nối tiêu thụ sản phẩm do địa phương tổ chức, ông Vỹ tìm đến chuỗi siêu thị Bách Hóa Xanh với mong muốn tìm một đầu ra ổn định cho nông sản.
Sau khi chủ động liên hệ, ông đã mời doanh nghiệp về tận vùng sản xuất khảo sát điều kiện canh tác, quy trình và chất lượng sản phẩm. Qua nhiều vòng đánh giá, HTX được lựa chọn trở thành vùng cung cấp rau, củ, quả cho chuỗi siêu thị.
Sau bao ngày trăn trở tìm đầu ra, người trồng rau ở Quỳnh Anh giờ đã có thể yên tâm xuống giống, chăm sóc và thu hoạch khi sản phẩm đã có thị trường tiêu thụ ổn định. “Đây động lực để chúng tôi tiếp tục vận động người dân tham gia liên kết, thay đổi cách sản xuất và nâng cao chất lượng nông sản”, ông Vỹ chia sẻ.
Thu hai lần tiền từ một bó rau
Doanh nghiệp không chỉ đứng ở khâu thu mua mà còn về tận vùng trồng, hướng dẫn người dân thay đổi cách sản xuất. Từ kỹ thuật canh tác, sử dụng vật tư, thời điểm thu hoạch đến sơ chế, đóng gói, từng công đoạn được kiểm soát để đáp ứng yêu cầu của hệ thống phân phối.
Người dân vốn có kinh nghiệm trồng rau lâu năm nhưng nay phải làm quen với một quy trình chặt chẽ hơn. Mỗi hộ tham gia liên kết phải ghi nhật ký canh tác.
Từng bó rau, quả mướp, củ hành đều được quản lý theo nguồn gốc cụ thể. Chỉ cần quét mã trên sản phẩm, có thể biết sản phẩm do hộ nào trồng, xuống giống khi nào và thu hoạch vào thời điểm nào.
Đổi lại cho những yêu cầu khắt khe ấy là một đầu ra ổn định hơn. HTX cam kết thu mua sản phẩm với mức giá đã thỏa thuận. Khi giá thị trường xuống thấp, hợp tác xã vẫn giữ mức giá cam kết; nếu giá tăng, giá thu mua cũng được điều chỉnh theo thị trường.
Cách làm này giúp người dân giảm bớt tâm lý lo sợ mỗi khi bước vào vụ thu hoạch. Nông dân tham gia liên kết trồng rau không còn hoàn toàn phụ thuộc vào thương lái hay phải bán tháo khi nguồn cung tăng mạnh.
Từ một vùng sản xuất manh mún, đến nay HTX dịch vụ nông nghiệp Quỳnh Minh đã liên kết với 180 hộ dân, hình thành vùng chuyên canh rau, củ, quả sạch rộng hơn 60ha.
Hơn 40 mã sản phẩm được phân bổ cho các hộ canh tác, bảo đảm nguồn cung ổn định hơn 5 tấn nông sản mỗi ngày cho hệ thống Bách Hóa Xanh.
Thay vì để nông dân tự trồng theo phong trào, HTX căn cứ nhu cầu tiêu thụ để hướng dẫn diện tích và chủng loại. Một gia đình có thể dành một phần diện tích trồng hành, một phần trồng rau cải, phần còn lại trồng cà chua hoặc các loại rau màu khác. Cách tổ chức này vừa bảo đảm nguồn hàng, vừa hạn chế tình trạng nhiều hộ cùng lúc trồng một loại cây rồi rơi vào cảnh cung vượt cầu.
Không chỉ có thu nhập từ đồng ruộng, người dân còn có thêm việc làm ngay tại HTX. Sau khi thu hoạch, bà con đưa sản phẩm về xưởng để sơ chế, đóng gói và được trả công theo giờ.
Hiện khoảng 50 công nhân làm việc thường xuyên tại đây, với thu nhập bình quân 200.000-250.000 đồng/ngày.
“Buổi sáng xuống đồng thu hoạch rau bán cho hợp tác xã, buổi chiều lại tranh thủ vào xưởng đóng gói sản phẩm để đưa vào siêu thị, vừa làm ruộng vừa có thêm thu nhập”, bà Nguyễn Thị Cúc (trú xã Quỳnh Anh) chia sẻ. Nhiều thành viên vì thế vui ví von rằng, họ có thể “thu được 2 lần tiền từ 1 bó rau”.
Với ông Vỹ, điều đáng giá nhất không chỉ là hơn 5 tấn nông sản được tiêu thụ mỗi ngày, mà là HTX đã trở lại đúng vai trò: tập hợp nông dân, tổ chức sản xuất và kết nối thị trường. Trước mắt, HTX sẽ giữ ổn định đầu ra, đồng thời hướng tới chế biến sâu, nhất là sản phẩm sấy, để nâng giá trị nông sản.
Theo ông Nguyễn Viết Hùng - Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Nghệ An, mô hình liên kết tiêu thụ rau, củ, quả với chuỗi Bách Hóa Xanh thông qua HTX Quỳnh Minh đang phát huy hiệu quả rõ nét, giúp đảm bảo và nâng cao thu nhập cho nông dân.
Đây cũng là mô hình tiêu biểu trong xây dựng chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản và có thể nghiên cứu nhân rộng.
.jpg)
