'Vua chuối' Võ Quan Huy: 'Có ông nào chân thành đâu mà liên kết!'

Ngồi cùng một mâm, nhưng ai cũng “nhìn rau, gắp thịt”, tranh phần lợi, kiếm phần dễ, thủ thế chắc ăn cho mình, chưa nói là chơi bài tiểu xảo. Người có quyền điều phối thì nói chuyện xa vời… Kết cục, mâm ăn như chốn “Hoa Sơn luận kiếm”, tà giáo - minh giáo lộn tùng phèo, chân - ngụy khó lường, thật - giả bất phân. Không nhìn về cùng một hướng, thì chuyến xe nông sản khó thoát gập ghềnh, chưa nói là rớt vực...     Vẫn là tâm tình thẳng - thật - chân tình của “Vua chuối”  Võ Quan Huy, người đã 50 năm tung hoành trên… đất

Phải dựa vào nhau

Trước khi là doanh nghiệp, ông là nông dân. Khi đó, trải nghiệm thế nào về việc liên kết làm ăn?

Ông Võ Quan Huy: Khi làm nông dân, tôi liên kết với Công ty Đường Bình Dương và Công ty Đường Hiệp Hòa. Hai công ty này vốn dĩ là bộ phận của Bộ Nông nghiệp và Công nghiệp thực phẩm, làm theo kinh tế kế hoạch.

Tôi liên kết với họ để phát triển vùng nguyên liệu mía và nhìn thấy vấn đề: Công ty chế biến rất cần nguyên liệu, mà những người sản xuất nguyên liệu để cung ứng cho nhà máy chế biến thì cứ câu nệ. Mà thật ra nếu không có những doanh nghiệp chế biến đó thì người làm nông sản như tụi tôi trồng mía sẽ bị khủng hoảng, bởi tiêu thụ ở đâu?

Tôi nhớ khoảng năm 1990, lúc đó đường rớt giá tới mức 1kg đường chỉ bằng cục kẹo, một tấn mía chỉ được 20kg đường, thì hỏi làm sao sống nổi? Nên trong một hội thảo về mía đường, tôi phát biểu rằng: “Mía mình thường 1 năm trúng giá thì 2 năm sau khủng hoảng chế biến. Đất bao la, giá lên, người ta đua trồng mà nhà máy không có. Nên nhà nước phải có nhà máy”. Còn câu chuyện sau đó, dài dòng, mà nói chung là đổ bể cả người trồng lẫn nhà máy. Lúc đó tôi nhìn ra thêm một việc: Tại sao người ta “chết chìm” hết, còn tôi thì sống? Lý do: Chung thủy! Mía, tôi chỉ bán cho nhà máy. Giá lúc được lúc không, nhưng được là chính. Mình lấy lúc “không” mà đi cự nự là sai rồi. Tôi mang ơn người ta, vì tôi chỉ có đôi tay và khối óc, chứ có tài sản gì đâu, còn người ta bao giúp hết. Đến nay tôi vẫn nợ cây mía một ân tình rất lớn.

Vậy sự liên kết phải dựa vào nhau. Và hiện nay, nông dân phải có kiến thức, đi cùng niềm tin, thì sẽ thành công. Đến khi tôi trồng chuối như hôm nay, bắt đầu cũng nhờ uy tín. Khó chỗ nào, phải truy xuất nguyên nhân, tìm ra, chia sẻ cái khó của nhau để cùng thoát. Ví dụ người trồng chuối tồn đọng, họ nói có cách nào phụ bán giúp họ không, tôi sẵn sàng. Rồi có lúc mình ký hợp đồng rồi, mà chuối mình không đủ sản lượng, thì họ cũng giúp mình. Phải vậy, ta mới giữ được “kèo”.

Đó là ước muốn và suy nghĩ của ông?

Không, đó là chuyện tôi làm, và tôi muốn nói với mọi người rằng đó là những yếu tố để chúng ta thành công.

Nhưng ông có từng bị nông dân… quay xe không?

Trước đây nhiều, giờ thì ít rồi, có lẽ vì nông dân thấu hiểu.

Ông có thể nói kỹ hơn về nội tình của chuyện hùn hạp sản xuất không?

Ví dụ cây chuối, tôi có quy trình ổn định, 1.300.000 cây chuối ở 6 tỉnh, với diện tích hơn 650ha, cây nào cũng như nhau. Hiện có hơn 10 hộ liên kết với tôi. Nhưng có chuyện đang vướng, là thời hạn mướn đất, mướn có 3 năm, trong khi chuối cần 5 - 10 năm để ổn định đầu tư, cho nên đôi khi khó hùn làm ăn lâu dài là vậy.

Có chuyện doanh nghiệp liên kết với nông dân, nhưng khó đi sát với nông dân trong sản xuất, dẫn đến quy trình kỹ thuật bị bỏ qua hoặc bẻ gãy, tất nhiên kết quả đưa tới không như mong muốn, từ đó đổ bể mối duyên làm ăn. Ở doanh nghiệp ông có chuyện đó không?

Không. Hàng tuần tôi và nông dân đi thăm đồng, có báo cáo giám sát, cái gì bị bỏ qua đều thể hiện hết trên nhật ký sản xuất.

Nếu họ không thực hiện thì sao?

Hậu quả thì cùng nhau chia sẻ. Có nhiều cái mắc cười lắm. Nông dân thích dễ mà không biết hậu quả. Ví dụ xử lý chuối bị bệnh Panama để giảm lây nhiễm, tôi đưa ra bước 1 là rải vôi sát trùng; 2 là tiêm chích cây nhiễm bệnh cho chết luôn; 3 là khoanh vùng cách ly. Ở bước 3, tôi tìm được cây trồng làm hàng rào cách ly, là cỏ voi. Cỏ này lên, người ta sẽ không giẫm đạp, vượt rào, không mang mầm bệnh vào. Nhưng bà con không tin, cứ nói “sao ông Huy bày mệt quá”, rồi họ… chế: Chẻ cây chuối hư ra, trải bao ni lông, đậy lại. Về lý thuyết, trải rồi không ai giẫm đạp, lấy đâu lây? Nhưng đó chỉ là suy nghĩ của họ. Lúc chẻ chuối, ông để ở đâu để chẻ? Khi chẻ, nước chảy ra, nó đi đâu? Tôi hỏi họ: Học ở đâu mà làm kỳ vậy ông? Họ nói: Mấy ông kia chỉ! Ủa, tôi và ông đó, ông nào trồng nhiều hơn, bỏ tiền nhiều hơn? Tôi và ông cùng bỏ tiền, sao ông không nghe tôi mà nghe cái ông chẳng bỏ tiền? Giải thích một hồi, ổng mới chịu.

Đừng đổ hết cho nông dân

Ông có chân trong Hiệp hội trang trại, vậy xin hỏi: Đa số doanh nghiệp vẫn khó liên kết với nông dân, vì sao?

Về cơ sở pháp lý, thì… lững thững, đầu không đụng trời, chân không đạp đất. Pháp luật thì bênh ông nông dân, còn chính trị làm khó doanh nghiệp. Khi một “kèo” bị đổ vỡ, thì doanh nghiệp bị xử ép, vì họ có… tóc, nhất là doanh nghiệp đàng hoàng. Còn nữa, ví dụ giờ tôi muốn xây dựng nhiều mô hình, rủ nông dân cùng nhau hợp đồng trồng chuối, đi vay ngân hàng, tiền mình bỏ ra khi làm đất, còn cây giống, phân bón, rồi tiền thuê công, ngân hàng trả được không? Tức là người đầu tư không lấy tiền, mà chỉ ký biên nhận để thực hiện, chuyện này có thực tế không? Rất thực tế. Nhưng ngân hàng không chịu. Khi giải ngân, soi giấy tờ cho kỹ, toàn thấy pháp luật quy định bảo vệ ngân hàng, nên người sản xuất như tôi, muốn giải ngân, là “trầy vi tróc vảy”.

Có ý kiến là DN không chịu nổi tư duy sản xuất rất manh mún của nông dân, nên khó bắt tay…

Có, nhưng không phải toàn bộ. Vấn đề là hai bên có hiểu nhau hay không. Ví dụ tôi có hai cái cửa, một là tôi hợp tác với ông này, tôi chủ động; cửa hai là hợp tác ông kia, ổng cứng hơn tôi, nên nắm phần lái.

Chưa hết chuyện đâu, như mới đây thôi, có chuyện một hợp đồng hợp tác, xong năm thứ nhất, qua năm hai, rà lại cái gì chưa, cái gì được, thì có vấn đề là dòng tiền. Tôi hoạt động, muốn vay thì phải qua công ty, trong khi công ty yêu cầu hạch toán ra hóa đơn thì mới chịu giải ngân. Nhưng tiền này lỗ mấy năm trước, giờ kêu giải ngân mới xoay được vốn, thì sao làm được? Đây là nỗi khổ mà nông dân đâu hiểu được, nhất là hợp tác với hộ nông dân trước đây làm ăn kiểu gia đình, mà nay thành công ty, trời ơi là căng thẳng!

Người ta nói, nguyên nhân lỏng liên kết có lý do nữa là nông dân thiếu kiến thức, doanh nghiệp thiếu kỹ năng quản trị?

Cái này phải hài hòa hơn, đừng quy kết. Hàng tháng, tôi đưa ra chi phí cho họ biết, ok hay không, họ rành hết, nên không thể nói vậy. Sự tuân thủ của nông dân mới là mấu chốt vấn đề. Nhưng doanh nghiệp có đủ trình độ để xây dựng quy trình canh tác không, lại là điều rất đáng bàn. Doanh nghiệp bây giờ chỉ muốn đi bán hàng chứ không muốn canh tác, cả HTX cũng vậy, có được bao nhiêu HTX có quy trình canh tác? Chuyện quy trình, mình yêu cầu nông dân tuân thủ, bỗng có ông khác nhào vô “thôi ông làm với tôi, muốn làm gì thì làm, bán tôi mua hết” thì nông dân mắc mớ gì chơi với ông Huy Long An cho mệt! Nhưng bán hàng đi, ổng đâu biết cảnh khổ: Người ta siết chặt dư lượng thuốc, ai chịu đây?

Tôi cho rằng phải tin nhau, ráng làm tốt để cùng hưởng, ai cũng được phần xứng đáng, vậy thôi.

Có khó khăn lắm không khi chuyển giao kỹ thuật từ DN sang nông dân?

Có chứ. Khi họ làm đàng hoàng, kết quả cho ra bằng hoặc tốt hơn người ta, thì họ rất dễ chịu, chứ có trục trặc gì đó là mệt lắm. Tôi thì chưa bị chuyện này, chỉ có thích nghi hơi chậm thôi.

Chậm chỗ nào?

Ví dụ tôi phun thuốc bảo vệ thực vật ít, mà cắt lá bệnh nhiều, thế là họ nói “cắt hết lá cây hư thì sao?”. Mình phải giải thích: Cắt lá bệnh là dứt mầm bệnh. Nhưng để họ tin là phải làm, từ ngày nói đến ngày cho kết quả là 3 tháng. Nói chung phải làm thiệt. Nói không ai nghe đâu.

“Có ông nào chân thành đâu”

Câu chuyện liên kết 4 nhà, trong cái nhìn của ông ra sao?

Ủa, 4 nhà là nhà nào? Nhà nông - doanh nghiệp - nhà nước - khoa học. Vậy, không có nhà băng - ngân hàng, sao làm?

Liên kết 4 nhà, đến giờ vẫn không được, vì có ông nào chân thành đâu!

Nhà khoa học, tôi hỏi đề tài của ông là ở đâu? Được xác nhận trong phòng thí nghiệm hay trên ruộng? Nếu đã ra đồng thì tới đây chơi! Mà đến bây giờ, sau khi Nghị quyết 57 ra đời, chúng ta có thay đổi được cách làm không để kết luận đâu là đúng, đâu là sai, bởi cái nào cũng đúng cả, sao là khoa học được? Đây là rủi ro lớn nhất. Nếu đem ra ứng dụng, thì sao làm được khi chưa có bước đi cơ bản của khoa học?

Ví dụ anh nói lúa bị bệnh đạo ôn là dư phân, vậy anh bón phân gì dẫn tới dư, và làm sao để nó không bị dư, thì đó mới là câu chuyện của khoa học. Sầu riêng sượng, người ta nói tại trời mưa, nhưng có vườn không sượng, vậy vấn đề là gì đây? Đó là do dinh dưỡng đưa vào, nhưng có ai nói đâu. À, lúc đó hiện ra ngay ông doanh nghiệp bán thuốc chống sượng sầu riêng, rao la đêm ngày! Họ mua 1 bán 5, doanh nghiệp ăn 2, đại lý ăn 2, nông dân lãnh đủ.

Có ý kiến rằng: Doanh nghiệp nên trả một khoản lương cho nhà khoa học, để họ xuống ruộng thường xuyên, sát cánh đúng nghĩa với doanh nghiệp. Ông nghĩ sao?

Ở các nước giàu có, nhà khoa học được nhà nước trả lương để làm miễn phí cho nông dân. Còn ở mình, ông khoa học không đủ tiền nên phải ăn tiền ở ông bán vật tư đầu vào. Ví dụ họ đưa ông sản phẩm này nghiên cứu, thì ông trả lời nó tốt chứ sao nói xấu được, vì nói xấu sao họ trả tiền cho ông? Giờ có nhà khoa học nào nói cái này xài không được không? Khổ vậy. Nếu tôi đưa sản phẩm cho anh dùng thử, coi nó tốt hay xấu, tôi chờ kết quả để hoàn thiện nghiên cứu chứ không phải bán, thì người đó đúng là nói thật! Nhưng có khi họ nói không được, vì quen kiểu ngoại giao rồi, nên chuyện này cũng mệt mỏi chứ không giỡn chơi.

Thế nhà nước thì sao?

“Ông nhà nước” có theo thực tế không? Ông dựng hàng rào pháp lý về liên kết, ông có công bằng không? Có trường hợp nông dân đâu biết kiện ai, doanh nghiệp bán thuốc cho nông dân, nói thuốc tôi “đỉnh, đỉnh”, đến khi chết thì họ nói “tại ông phun tùm lum”, mà ông nông dân đâu có nhật ký, mà lại mua từ nhiều ông, nên nông dân đành ngậm bồ hòn, còn ông bán thuốc vô tư gạt người ta. Nông dân kêu nhà nước, được không?

Vậy vai trò nhà băng ở đâu?

Họ làm ăn vì lợi nhuận, quan điểm là không trùng vốn. Ví dụ họ huy động được 1 đồng, thì phải cho vay được 1,2 đồng. Nhưng họ bị ràng buộc bởi cơ chế, mà khi xảy ra rủi ro, thì chuyển thành hình sự. Mà câu chuyện rủi ro với nông nghiệp là luôn có, nhưng mà có khi nào ông trả lời giùm tôi: Ông cho vay cùng 1 lúc 10 người cùng làm một chỗ, nhưng có 2 người bị thiệt hại, vậy ông còn trong ngưỡng nhưng có khi nào nói rõ cho họ biết, hay là ông lơ và chơi “tôi hổng cần biết, anh nợ xấu nhiều quá, tôi sẽ kiện anh”?

Chuyện thứ hai, là truyền thông hay nói là 4 ngân hàng nhà nước Vietcombank, BIDV, Agribank, Vietinbank luôn đảm bảo có tiền cho nông dân vay, dư luôn, nhưng DN lại thiếu vốn sản xuất. Vậy phương pháp giải quyết ở đâu?

Câu chuyện chính là lắng nghe. Tôi cho rằng phải lắng nghe thật sự, cùng xác lập một mục tiêu vì nền nông nghiệp hùng mạnh. Khi đó, ai cũng được hưởng lợi, được làm giàu. Chỉ khi dùng sự chân thành để đối xử, lắng nghe và thấu hiểu nhau, chúng ta mới mong làm được chuyện liên kết.

Xin cảm ơn ông!