Vốn cho xuất khẩu nông sản: Không chỉ trông vào tài sản thế chấp
Đối với các ngành nông sản, thực phẩm và chế biến gỗ, bên cạnh yêu cầu nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, việc tiếp cận nguồn vốn phù hợp cũng là vấn đề cần giải quyết để doanh nghiệp mở rộng sản xuất và duy trì quan hệ với các đối tác xuất khẩu.
Thiếu tài sản bảo đảm, doanh nghiệp xuất khẩu nông sản khó tiếp cận vốn
Tại Diễn đàn Đầu tư Tác động với chủ đề “Mở khóa thương mại và chuỗi cung ứng”, diễn ra ngày 18/11 tại TP.HCM, ông Jim Nickel, Đại sứ Canada tại Việt Nam, cho biết khoảng trống tài chính hằng năm của khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa tại Việt Nam ước tính lên đến 24 tỉ USD.

Theo Đại sứ Canada, việc thu hẹp khoảng trống này đòi hỏi phải huy động thêm nguồn lực từ khu vực tư nhân, trong đó vốn hỗ trợ phát triển chính thức và đầu tư tác động có thể đóng vai trò thúc đẩy, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận các hình thức tài trợ phù hợp hơn.
Đáng chú ý, ông Jim Nickel cho rằng các chương trình hợp tác trong thời gian tới không nên chỉ tập trung hỗ trợ từng doanh nghiệp riêng lẻ mà cần hướng đến củng cố toàn bộ chuỗi giá trị, từ nhà sản xuất, đơn vị cung ứng nguyên liệu đến doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu. Đây cũng là hướng hợp tác được đề cập đối với những ngành có thế mạnh chung giữa Việt Nam và Canada như nông nghiệp, thực phẩm, chế biến gỗ, năng lượng và công nghệ sạch.
Làm rõ hơn những trở ngại trong tiếp cận nguồn vốn, ông Robert Kraybill, Giám đốc Đầu tư Quỹ Đầu tư Tác động Impact Investment Exchange (IIX), dẫn các ước tính công bố tháng 3/2026 cho thấy khoảng 62% nhu cầu vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam chưa được đáp ứng.
Trong khi đó, theo Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam năm 2025 của VCCI được ông Kraybill dẫn lại, có 75,5% doanh nghiệp tham gia khảo sát cho biết không thể tiếp cận vốn vay ngân hàng nếu thiếu tài sản bảo đảm.
Những số liệu này cho thấy việc huy động nguồn lực tài chính vẫn là trở ngại đáng kể đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khó khăn càng lớn khi doanh nghiệp không chỉ cần vốn duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn phải đầu tư công nghệ, đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu ngày càng cao của thị trường nhập khẩu.

Từ góc nhìn thực tiễn, ông Trịnh Công Qui, nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Giải pháp BioWraps, chia sẻ những khó khăn về vốn mà doanh nghiệp sản xuất vật liệu thân thiện môi trường đang đối mặt khi tham gia thị trường xuất khẩu.
Theo ông Qui, trong giai đoạn 2024 - 2026, nhiều doanh nghiệp công nghệ xanh tại Việt Nam đã từng bước làm chủ công nghệ sản xuất và tiếp cận thị trường quốc tế. Tuy nhiên, quá trình mở rộng hoạt động vẫn gặp ba trở ngại lớn, gồm thiếu nguồn vốn dài hạn để nâng công suất, hạn chế về năng lực quản trị tài chính và chi phí gia nhập thị trường quốc tế còn cao.
Đặc biệt, ngay cả khi đã có đơn hàng xuất khẩu, doanh nghiệp vẫn phải ứng trước chi phí nguyên liệu, nhân công và kiểm nghiệm quốc tế, trong khi thời gian thanh toán từ đối tác thường kéo dài từ 60 - 90 ngày.
Khoảng thời gian chờ thanh toán khiến doanh nghiệp phải chủ động nguồn vốn lưu động để duy trì sản xuất và thực hiện hợp đồng. Nếu không có phương án tài chính phù hợp, việc nhận thêm đơn hàng hoặc mở rộng thị trường cũng có thể làm gia tăng áp lực vốn, nhất là với những doanh nghiệp có quy mô nhỏ.
Từ kinh nghiệm tham gia Dự án “Sẵn sàng cho Đầu tư Tác động tại Việt Nam” (IIRV), ông Qui kiến nghị các chương trình hỗ trợ cần gắn việc nâng cao năng lực tiếp cận nhà đầu tư với cam kết thu mua dài hạn và phương thức tài trợ theo đơn đặt hàng. Qua đó, doanh nghiệp có thêm điều kiện huy động nguồn lực để hiện thực hóa các cơ hội hợp tác thương mại.
Mở thêm hướng tài trợ từ đơn hàng xuất khẩu
Theo ông Robert Kraybill, một hướng có thể xem xét là kết hợp nhiều công cụ tài chính, bao gồm vốn thương mại và vốn ưu đãi, bảo lãnh tín dụng để chia sẻ rủi ro, tài trợ theo đơn đặt hàng và hỗ trợ kỹ thuật trong quá trình nâng cao năng lực doanh nghiệp.
Với cách tiếp cận này, nhu cầu huy động vốn được xem xét trong mối liên hệ với hoạt động thương mại và quan hệ giữa các bên trong chuỗi cung ứng. Đơn hàng, khả năng thực hiện hợp đồng và triển vọng tiêu thụ sản phẩm có thể trở thành những cơ sở để xây dựng phương án tài trợ phù hợp hơn với đặc điểm sản xuất, kinh doanh của từng doanh nghiệp.
Đối với các ngành nông sản, thực phẩm và chế biến gỗ, việc gắn nguồn vốn với đơn hàng cũng là một trong những hướng hợp tác được Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) đề xuất.

Ông Phạm Quang Nhật, Giám đốc ITPC, cho biết để tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan từ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), cần ưu tiên đầu tư nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp trong lĩnh vực nông sản, thực phẩm và chế biến gỗ.
Cùng với đó, ITPC đề xuất kết nối nguồn vốn với việc xây dựng, duy trì quan hệ cung ứng theo đơn hàng, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa hồ sơ chứng nhận, quy tắc xuất xứ, truy xuất nguồn gốc và dữ liệu môi trường, xã hội, quản trị.
Ở góc độ các thương hiệu quốc tế, ông Jack Nguyễn, Tổng Giám đốc Ascentium Vietnam, nhận định tiêu chí lựa chọn nhà cung ứng hiện không còn chỉ giới hạn ở giá cả, chất lượng và thời gian giao hàng. Các đối tác quốc tế ngày càng quan tâm đến năng lực vận hành ổn định, dữ liệu minh bạch, khả năng đo lường tác động môi trường, xã hội và năng lực hợp tác lâu dài của doanh nghiệp.
Để đáp ứng những yêu cầu này, ông đề xuất lộ trình chuyển đổi theo từng giai đoạn, bắt đầu từ rà soát hồ sơ tuân thủ, hoàn thiện chứng nhận, đầu tư truy xuất nguồn gốc số, tiến tới xây dựng quan hệ đối tác nhiều năm, gắn kế hoạch mở rộng công suất với nhu cầu thực tế của bên mua.
Diễn đàn Đầu tư Tác động do ITPC phối hợp với Quỹ Đầu tư Tác động Impact Investment Exchange (IIX), Phòng Thương mại Canada tại Việt Nam (CanCham) và các đơn vị liên quan tổ chức, với sự đồng hành của Chính phủ Canada và Dự án IIRV giai đoạn 2022 - 2027.
Đầu tư tác động là một kênh huy động nguồn lực bổ trợ cho phát triển kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn. Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và minh bạch, cần làm rõ điều kiện tiếp cận nguồn vốn phù hợp, đồng thời nâng cao năng lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo và doanh nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu.
Điều quan trọng là từ những nội dung được thảo luận tại diễn đàn, các bên cần thúc đẩy những giải pháp hợp tác cụ thể, gắn nguồn lực tài chính với nhu cầu phát triển của doanh nghiệp.Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP.HCM
