Việt Nam cùng các nước sản xuất cà phê lớn bàn chiến lược phát triển bền vững
Sáng 16/11, hơn 250 đại biểu, trong đó có đại diện các tổ chức cà phê quốc tế và các nước sản xuất lớn như Brazil, Colombia, Indonesia, tham dự Hội nghị Cà phê Quốc tế Việt Nam 2026 (VICO 2026) tại TP.HCM.
Ngành cà phê toàn cầu trước những thay đổi lớn
Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch VICOFA, cho biết ngành cà phê thế giới đang đối mặt với nhiều biến động từ tình hình địa chính trị, cung cầu, chi phí sản xuất, logistics và tỉ giá. Biến đổi khí hậu cùng những hiện tượng thời tiết cực đoan cũng đang tác động đến các vùng sản xuất cà phê lớn trên thế giới.
Bên cạnh đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường, chống phá rừng và minh bạch chuỗi cung ứng. Những thay đổi này buộc các quốc gia sản xuất và doanh nghiệp phải điều chỉnh phương thức sản xuất, kinh doanh để duy trì khả năng cạnh tranh.
Trong bối cảnh đó, ngành cà phê Việt Nam vẫn ghi nhận kết quả xuất khẩu cao nhất từ trước đến nay. Niên vụ 2025 - 2026, khối lượng xuất khẩu đạt khoảng 1,8 triệu tấn, tăng 21% so với niên vụ trước; kim ngạch đạt trên 8,6 tỉ USD.
Tuy nhiên, đằng sau kết quả này là sự chênh lệch đáng chú ý giữa tăng trưởng sản lượng và giá trị. Dù khối lượng xuất khẩu tăng 21%, kim ngạch chỉ tăng gần 1%, trong khi giá xuất khẩu bình quân giảm khoảng 16,5%.
“Điều này cho thấy tăng trưởng về sản lượng chưa đồng nghĩa với tăng trưởng tương ứng về giá trị”, ông Hải nhấn mạnh.
Thực tế, cà phê nhân vẫn chiếm khoảng 90% tổng khối lượng xuất khẩu của Việt Nam. Trong khi đó, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và tham gia các khâu có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng quốc tế vẫn còn nhiều dư địa phát triển.
Vì vậy, chuyển dịch từ xuất khẩu cà phê nhân sang sản phẩm chế biến sâu, đầu tư công nghệ hiện đại, đa dạng hóa thị trường và xây dựng thương hiệu cà phê Robusta Việt Nam được VICOFA xác định là những hướng đi quan trọng trong thời gian tới.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Dương Lê Huy, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết trong 10 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã xuất khẩu trên 1,56 triệu tấn cà phê, thu về hơn 7 tỉ USD.
Đáng chú ý, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cà phê chế biến lần đầu vượt mốc 1 tỉ USD. Đây là bước tiến trong quá trình chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu, giảm dần sự phụ thuộc vào cà phê nhân.
Theo ông Huy, cà phê là ngành hàng có đủ điều kiện để tiên phong chuyển dịch “từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, từ mở rộng diện tích sang nâng cao chất lượng, năng suất và giá trị gia tăng, từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu và định vị thương hiệu trên bản đồ cà phê toàn cầu”.
Không chỉ nói về những con số, ông Huy chia sẻ câu chuyện từ các chuyến công tác tại Bỉ, Trung Quốc và một số nước châu Âu. Những sản phẩm cà phê Việt Nam được mang làm quà tặng đã nhận được sự trân trọng từ các đối tác nước ngoài.
Từ những trải nghiệm này, ông cho rằng cà phê Việt Nam có đủ tiềm năng để xây dựng những thương hiệu mang tầm quốc gia. Tuy nhiên, muốn làm được điều đó, các doanh nghiệp cần tăng cường đầu tư chế biến, đa dạng hóa sản phẩm, trong khi hiệp hội phải phát huy vai trò hỗ trợ xây dựng và phát triển thương hiệu.

Từ yêu cầu quốc tế đến trách nhiệm với người trồng cà phê
Cùng với bài toán nâng cao giá trị, những tiêu chuẩn mới về phát triển bền vững đang tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất và xuất khẩu cà phê.
Một trong những vấn đề được quan tâm tại VICO 2026 là Quy định chống mất rừng và suy thoái rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), cùng các yêu cầu liên quan đến truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và minh bạch chuỗi cung ứng.
Theo ông Nguyễn Nam Hải, Việt Nam đã triển khai các hoạt động chuẩn bị đáp ứng EUDR từ tháng 6/2023 và được Liên minh châu Âu xếp vào nhóm quốc gia có mức rủi ro thấp.
Ngày 20/10/2026, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đã công bố Bản đồ ranh giới rừng năm 2020 phiên bản 1.0 (VFM2020.v1). Đây là cơ sở dữ liệu quan trọng, hỗ trợ đối chiếu vị trí vùng nguyên liệu, phục vụ truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu của thị trường nhập khẩu.
Đối với ngành cà phê, việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế đòi hỏi thay đổi ngay từ khâu sản xuất. Vùng nguyên liệu phải được chuẩn hóa, áp dụng các quy trình canh tác có trách nhiệm, sử dụng giống thích ứng với biến đổi khí hậu, tiết kiệm vật tư đầu vào và hoàn thiện dữ liệu truy xuất nguồn gốc.
Đặc biệt, ông Dương Lê Huy cho rằng việc phát triển bền vững không thể tách rời mối liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, nông hộ và cơ quan quản lý nhà nước.
“Nếu công tác quản lý và tổ chức liên kết chưa tốt, vẫn có thể xảy ra tình trạng ép giá trong thu mua sản phẩm”, ông Huy lưu ý, đồng thời đề nghị hiệp hội phát huy vai trò cầu nối, góp phần bảo vệ lợi ích chính đáng của người trồng cà phê.
Một thách thức khác được đề cập tại hội nghị là nguy cơ El Niño ảnh hưởng đến sản xuất trong năm 2027, đặc biệt đối với các vùng nguyên liệu cà phê ở Tây Nguyên.
Từ thực tế sản xuất, ông Huy cho biết tại hội nghị sơ kết trồng trọt khu vực Tây Nguyên, vấn đề dự trữ nước tưới đã được đặt ra như một giải pháp cần nghiên cứu để giúp cây cà phê vượt qua những giai đoạn khô hạn nghiêm trọng.
Theo đó, việc bố trí các bồn chứa nước dự phòng tại vườn có thể giúp chủ động nguồn nước tưới duy trì, hạn chế tình trạng cây suy kiệt hoặc chết do thiếu nước kéo dài. Đồng thời, các địa phương và doanh nghiệp cần tăng cường cảnh báo sớm, hướng dẫn nông dân điều chỉnh phương thức canh tác phù hợp với diễn biến thời tiết.
Ở phạm vi toàn cầu, những yêu cầu về môi trường, giảm phát thải và thích ứng khí hậu cũng đang đặt ra câu hỏi về việc phân chia chi phí và lợi ích trong chuỗi giá trị cà phê.
Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của VICO 2026 với thông điệp “Kết nối đối tác, chia sẻ trách nhiệm, thúc đẩy phát triển bền vững”.
Theo chương trình, hội nghị có 6 phiên thảo luận, tập trung vào triển vọng cung - cầu cà phê toàn cầu trong 3 - 5 năm tới, các quy định thương mại mới, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, biến đổi khí hậu, tài chính xanh và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong sản xuất.
Đáng chú ý, các phiên thảo luận còn đề cập đến cơ hội phát triển Fine Robusta, cà phê đặc sản, cà phê uống liền; những thị trường tiềm năng như Trung Quốc, Trung Đông và ASEAN, cũng như khả năng tiếp cận công nghệ, tài chính xanh của nông hộ, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ.
Hội nghị cũng dành một phiên đối thoại về tương lai ngành cà phê giai đoạn 2026 - 2035, với sự tham gia của đại diện những quốc gia sản xuất lớn. Trong đó, nguồn nhân lực, thế hệ kế cận và sức hút của nghề trồng cà phê được đặt ra như những vấn đề chiến lược dài hạn.
