Việt Nam bước vào chu kỳ chính sách mới sau bầu cử Quốc hội khóa XVI

Nói cách khác, nếu Đại hội Đảng vạch ra đường hướng, thì nhiệm kỳ Quốc hội mới là giai đoạn biến những định hướng ấy thành luật pháp, chính sách và các chương trình hành động có thể vận hành trong đời sống kinh tế – xã hội.

Đó là lúc mọi tầm nhìn chiến lược bắt đầu đối diện với thực tế.

Từ định hướng lớn đến “luật chơi” cụ thể

Những năm gần đây, bộ máy quản lý nhà nước trải qua một giai đoạn chấn chỉnh mạnh mẽ, trọng tâm là phòng chống tham nhũng và siết chặt kỷ cương công vụ. Quá trình này tạo ra những chuyển biến quan trọng về kỷ luật hành chính, nhưng cũng khó tránh tâm lý e dè trong thực thi.

Vì vậy, áp lực lớn nhất đối với chu kỳ lập pháp 2026 - 2031 không nằm ở số lượng luật được ban hành mà ở việc thiết kế lại “luật chơi” đủ rõ ràng để bộ máy có thể vận hành thông suốt.

Nhiều lĩnh vực then chốt đã bộc lộ những điểm nghẽn kéo dài nhiều năm.

Câu chuyện định giá đất và bồi thường giải phóng mặt bằng là một ví dụ điển hình: khung pháp lý thiếu nhất quán khiến nhiều dự án hạ tầng lớn bị đình trệ, kéo theo chi phí xã hội rất lớn. Tương tự, cơ chế tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập hay mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước vẫn đang ở trạng thái chuyển tiếp.

Vì vậy, nhiệm kỳ Quốc hội mới sẽ phải tiếp tục hoàn thiện các bộ luật nền tảng liên quan đến đất đai, nguồn lực, kinh tế số và quản trị công. Nhưng quan trọng hơn, các quy định mới phải giảm được vùng xám trong quản lý, nơi mà rủi ro pháp lý khiến cả cán bộ lẫn doanh nghiệp đều chọn cách đứng yên.

Kinh tế tư nhân: Từ khẳng định vai trò đến tháo gỡ rào cản

Trong nhiều năm qua, vai trò của kinh tế tư nhân đã được khẳng định ở cấp độ nghị quyết. Tuy nhiên, sự phát triển của khu vực này vẫn bộc lộ một nghịch lý quen thuộc: đóng góp lớn cho tăng trưởng nhưng phần lớn doanh nghiệp vẫn có quy mô rất nhỏ.

Điều này phản ánh một thực tế rằng rào cản lớn nhất của khu vực tư nhân không nằm ở ý chí kinh doanh mà ở chi phí thể chế.

Chu kỳ chính sách mới vì vậy sẽ phải trả lời một số câu hỏi rất cụ thể.

Thứ nhất, làm thế nào để dòng vốn cho khu vực sản xuất được khơi thông ổn định. Những biến động trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp thời gian qua cho thấy hệ thống tài chính vẫn thiếu những kênh vốn dài hạn bền vững cho doanh nghiệp.

Thứ hai, chi phí tuân thủ pháp lý – từ thủ tục đầu tư, đất đai đến thanh tra, kiểm tra – cần được cắt giảm thực chất. Đối với nhiều doanh nghiệp, thời gian và nguồn lực dành cho việc “đi qua hệ thống thủ tục” đôi khi còn lớn hơn chi phí sản xuất.

Thứ ba là niềm tin vào quyền sở hữu và môi trường kinh doanh ổn định. Khi những nguyên tắc pháp lý đủ rõ ràng và nhất quán, khu vực tư nhân mới sẵn sàng đầu tư dài hạn vào công nghệ, công nghiệp chế biến hay các ngành có hàm lượng tri thức cao.

Nếu những nút thắt này không được tháo gỡ, kinh tế tư nhân sẽ tiếp tục phát triển theo mô hình quen thuộc: nhiều doanh nghiệp nhỏ, ít doanh nghiệp lớn.

Nông nghiệp: Từ trụ đỡ sang nền tảng giá trị

Trong các giai đoạn biến động của kinh tế toàn cầu, nông nghiệp nhiều lần được nhắc đến như “trụ đỡ” của nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, khái niệm này nếu không được hiểu lại có thể vô tình duy trì một tư duy cũ: nông nghiệp chủ yếu là khu vực bảo đảm an sinh.

Chu kỳ chính sách mới đòi hỏi cách nhìn khác.

Vấn đề của nông nghiệp Việt Nam không còn nằm ở sản lượng mà ở giá trị gia tăng. Phần lớn nông sản vẫn rời khỏi cánh đồng dưới dạng nguyên liệu thô, trong khi lợi nhuận lớn nhất lại nằm ở khâu chế biến và phân phối.

Điều này khiến thu nhập của người nông dân tăng rất chậm, dù sản lượng xuất khẩu nhiều mặt hàng đứng trong nhóm hàng đầu thế giới.

Vì vậy, trọng tâm của giai đoạn 2026 - 2031 sẽ phải xoay quanh hai hướng lớn:

Một là thúc đẩy tích tụ đất đai hợp lý để hình thành sản xuất quy mô lớn, và hai là phát triển công nghiệp chế biến ngay tại khu vực nông thôn.

Khi chuỗi giá trị được hoàn thiện tại chỗ, phần giá trị thặng dư mới thực sự ở lại với địa phương – thay vì dịch chuyển sang các khâu trung gian bên ngoài.

Thước đo cuối cùng: Hiệu quả thực tế

Trong mọi chu kỳ chính sách, những văn kiện và nghị quyết thường rất đầy đủ về định hướng. Nhưng điều mà xã hội quan tâm cuối cùng vẫn luôn là kết quả hữu hình.

Bao nhiêu dự án hạ tầng được hoàn thành đúng tiến độ.

Bao nhiêu thủ tục được đơn giản hóa.

Bao nhiêu doanh nghiệp mới có thể lớn lên trong môi trường kinh doanh ổn định.

Với Việt Nam, áp lực thời gian ngày càng rõ ràng. Lợi thế nhân công giá rẻ đang thu hẹp, còn giai đoạn dân số vàng cũng sẽ không kéo dài mãi. Điều này khiến mỗi chu kỳ chính sách trở nên quan trọng hơn trước.

Chu kỳ 2026 - 2031 vì thế không chỉ là một nhiệm kỳ quản lý thông thường.

Đó là giai đoạn mà những định hướng lớn của chiến lược phát triển phải chứng minh được khả năng vận hành trong thực tế.

Và trong phép thử đó, điều xã hội chờ đợi không phải là những khẩu hiệu mới, mà là một bộ máy đủ rõ ràng để hành động, đủ nhất quán để tạo niềm tin, và đủ hiệu quả để tạo ra kết quả thực sự trong đời sống người dân.