Vị thế á quân nông sản tại Mỹ: Làm sao duy trì bền vững?

Trong khi phần lớn nông sản Mỹ xuất sang Việt Nam là nguyên liệu thô phục vụ chăn nuôi (đậu nành, ngô, thức ăn chăn nuôi) và trái cây cao cấp, thì nông sản Việt xuất đi bao gồm cả các mặt hàng sơ chế và sản phẩm chủ lực đòi hỏi thâm dụng lao động lớn.

Hai thị trường và thị hiếu tiêu dùng

Tại Việt Nam, tầng lớp trung lưu ngày càng nổi lên, cùng sự nở rộ của các hệ thống bán lẻ hiện đại và ngành công nghiệp chế biến thực phẩm, đã tạo ra sức cầu khổng lồ cho các mặt hàng nông sản cao cấp từ Mỹ.

Khi lên kệ các siêu thị và cửa hàng trái cây nhập khẩu tại Việt Nam, mức giá của các mặt hàng Mỹ dao động ở phân khúc trung và cao cấp.

Dù có giá thành cao hơn đáng kể so với sản phẩm nội địa, những loại trái cây tươi như táo, nho, đào, xuân đào hay quýt nhập khẩu từ California và Florida vẫn hoàn toàn phù hợp với túi tiền và sức mua đang gia tăng của người tiêu dùng đô thị lớn.

Người tiêu dùng Việt đặc biệt ưa chuộng nông sản Mỹ bởi độ tươi ngon, hình thức đồng đều, hương vị đặc trưng và sự an tâm tuyệt đối về các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Ở chiều ngược lại, hàng Việt Nam cũng đang khẳng định vị thế tại thị trường Mỹ. Các mặt hàng chủ lực như cà phê, hạt điều, hạt tiêu, thủy sản (tôm, cá tra) và rau quả nhiệt đới (thanh long, xoài, vải), không chỉ đáp ứng nhu cầu của cộng đồng kiều bào, mà còn chinh phục các hệ thống siêu thị lớn bản địa nhờ mức giá cạnh tranh và hương vị độc đáo.

Sự hiện diện này là thành quả từ quá trình đàm phán kiên trì giữa các cơ quan quản lý hai nước, để hàng hóa Việt vượt qua những tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật ngặt nghèo từ Cơ quan Kiểm dịch Động thực vật (APHIS) thuộc USDA.

Tuy nhiên, mức giá bán lẻ của hàng Việt tại Mỹ thường phải gánh thêm chi phí logistics khổng lồ và các lớp trung gian phân phối.

Bài toán tự hoàn thiện để vươn xa của nông sản Việt

Đã qua rồi cái thời "đóng băng" của các hiệp định thương mại, trình đàm phán mở cửa thị trường, đi cùng rào cản kỹ thuật.

Thị trường rộng lớn của hai bên luôn mở ra cơ hội cho nông sản chảy vào. Tuy nhiên, “chơi” với thị trường Mỹ, không hề dễ như Việt Nam.

Soát lại, vẫn còn đó ba cửa khó cố hữu mà nông sản Việt Nam luôn phải đối mặt, buộc phải chuyển mình từ gốc thì mới ung dung vào được.

Thị trường Mỹ không chấp nhận sự thỏa hiệp về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, mã vùng trồng hay các tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội, quản trị).

Việc chuẩn hóa quy trình sản xuất từ khâu canh tác đến đóng gói phải được thực hiện đồng bộ, minh bạch bằng công nghệ số và truy xuất nguồn gốc blockchain để tránh rủi ro bị trả hàng hoặc siết chặt kiểm tra đột xuất.

Điểm yếu chí mạng của hàng Việt là tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch còn cao và phụ thuộc lớn vào việc xuất khẩu thô. Việc thiếu vắng các trung tâm logistics quy mô lớn, kho lạnh chuyên dụng dọc theo các vùng nguyên liệu trọng điểm, khiến giá thành bị đội lên và giảm sức cạnh tranh.

Cho nên, đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ cấp đông sâu, chế biến tinh (như sấy thăng hoa, chiết xuất) sẽ giữ lại giá trị gia tăng cao hơn trên từng đô-la xuất khẩu.

Thay vì cạnh tranh bằng giá rẻ, vốn dễ bị tổn thương trước các biến động chi phí vận tải toàn cầu và các biện pháp phòng vệ thương mại từ nước sở tại, hàng Việt phải định vị lại hình ảnh thương hiệu độc lập. Không thể cứ xuất thô, để rồi giá trị thực chất nhất mang lại, thì người ta hưởng.

Chỉ khi giải quyết trọn vẹn bài toán về chất lượng đồng đều, khả năng cung ứng ổn định chuỗi khép kín và giá trị gia tăng cao, hàng trái cây, thủy sản Việt mới giữ vững vị thế tại các thị trường khó tính như Mỹ.

Còn không, bất kỳ sự bằng lòng nào với vị thế mà không chịu tính toán cho phát triển bền vững, thì nguy cơ bị soán ngôi vị trí á quân này, luôn bị rình rập.

Việt Nam xuất khẩu thủy sản nhiều nhất sang thị trường Mỹ

Trái cây Việt chinh phục thị trường Mỹ