Vị quê từ ống tre gác bếp của mẹ

Để có được hũ cá giã thơm nồng chuẩn vị núi rừng, mọi việc bắt đầu từ những ngày hè rực nắng.

Ống tre... thần thánh

Ngày ấy, cứ vào mùa nước cạn, cha tôi lại mang lưới ra sông Ring. Sau một hồi lặn ngụp dưới dòng nước lạnh, cha mang về chiếc giỏ tre đầy ắp những con cá niên tươi rói, thứ sản vật tinh túy mà sông mẹ ban tặng cho miền núi chúng tôi. Qua đôi bàn tay khéo léo của mẹ, cá được làm sạch ruột, giữ lại vị đắng thanh đặc trưng, rồi xâu thành từng chuỗi đem phơi trên gác bếp.

Nhưng bí quyết để dành cá cho những ngày mưa gió lại nằm ở chiếc ống tre.

Vào những mùa cá rộ, mẹ cặm cụi rang vàng cá trên bếp lửa liu riu cho thật đượm, rồi cẩn thận xếp từng con vào ống tre khô trước khi gác lên giàn bếp.

Mẹ bảo: "Cá giấu trong ống tre, gọi khói bếp sưởi ấm quanh năm thì chẳng lo ẩm mốc, để dành đến mùa mưa bão mà vẫn thơm lừng". Chiếc ống tre như tổ kén nhỏ, gói ghém và giữ trọn hương vị của mùa hè suốt những ngày đông dài.

Tuổi thơ của anh em tôi lớn lên bên dòng sông Ring cùng mùi khói bếp của mẹ. Những chiều đông bụng đói cồn cào sau giờ tan học, khi cha mẹ còn mải miết trên rẫy xa không kịp hái rau, nấm thì niềm trông đợi duy nhất của chúng tôi chính là ống tre mẹ cất trên giàn bếp. Khi bóng mẹ vừa thấp thoáng đầu đường làng, chiếc gùi trên vai còn chưa kịp hạ, mẹ đã đoán ngay được cơn đói của anh em tôi. Tất tả vào bếp, mẹ khẽ khàng rút vài con cá khô từ ống tre, kẹp vào thanh nứa già rồi hơ trên bếp than hồng. Mùi cá nướng chín tới gặp hơi than bắt đầu tỏa hương thơm nức, quyện với làn khói củi nồng đượm.

Sực nức mùi rừng

Sự sâu sắc của món ăn chỉ thực sự trọn vẹn khi cá được kết hợp với những sản vật tự nhiên của đại ngàn.

Khi cá vừa chín, anh em tôi nhanh tay phụ mẹ xé nhỏ, cho vào cối gỗ cùng muối hạt, ớt Ariêu cay xè, vài hạt tiêu rừng thơm hắc cùng nắm lá rang rây mọc dại ngoài vườn. Tiếng chày gỗ lộp bộp vang lên nhịp nhàng trên nhà sàn. Thớ cá khô dai, bùi và ngọt hậu, dưới sức giã đều tay từ từ vỡ ra chuyển sang tơi mềm, quyện chặt với vị cay nồng của ớt cùng hương thơm độc bản của tiêu rừng và vị chua thanh nhẹ của lá rang rây.

Mùi thơm nồng đượm của món cá giã theo làn khói bếp bay lên, len lỏi qua từng giát sàn tre như ướp cả không gian buổi chiều sơn cước. Chày dứt. Mẻ cá giã được đơm ra đĩa gốm mộc mạc, dọn kèm chén cơm gạo rẫy còn nghi ngút khói.

Bên ngoài nhà sàn, mưa bão vùng cao vẫn trút xuống không ngừng, nhưng góc bếp của mẹ thì ấm sực hương thơm. Được ngồi quây quần bên bếp lửa, xới một chén cơm nóng hổi, quệt thêm một đũa cá giã muối ớt đưa vào miệng thì không gì bằng. Cái cay xè, nồng đượm từ ớt Ariêu đủ sức làm ấm lại khuôn ngực đang run lên vì lạnh, giúp anh em tôi quên hẳn cái lạnh của cơn gió ngoài kia. Ăn chậm rãi, vị bùi ngọt đậm đà của thớ cá niên đọng lại nơi đầu lưỡi, như đang níu giữ chút nắng hanh vàng của những ngày lội nước trên dòng sông Ring giữa gian bếp mùa đông.

Món cá khô giã muối ớt của mẹ không chỉ quanh quẩn nơi góc bếp, nó nhiều lần theo tôi xuôi phố thị. Nơi căn trọ nhỏ thời sinh viên gian khó, hũ cá của mẹ như món cứu tinh cho những đêm ôn bài muộn mang hơi ấm quê nhà.

Giữa lòng phố thị xô bồ, thi thoảng, vị quê cay nồng, mộc mạc từ ống tre trong bữa cơm gia đình năm nào lại xuất hiện, đưa tôi trở về gian bếp nhỏ ngày xưa. Ở đó, tôi lại được nép bên lòng mẹ, thấy dáng mẹ khom lưng sấy cá cùng nụ cười hiền hậu của cha hiện lên qua làn khói bếp cay xè, nghe lòng ấm sực một khoảng nhớ thương...